{"id":906,"date":"2023-02-07T13:32:52","date_gmt":"2023-02-07T13:32:52","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=906"},"modified":"2023-12-05T15:29:43","modified_gmt":"2023-12-05T14:29:43","slug":"dialogu-kosove-serbi-zjarrvenesi-si-zjarrfikes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/dialogu-kosove-serbi-zjarrvenesi-si-zjarrfikes\/","title":{"rendered":"Dialogu Kosov\u00eb-Serbi: zjarrv\u00ebn\u00ebsi si zjarrfik\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p>P\u00ebr nj\u00eb dekad\u00eb me radh\u00eb, duke p\u00ebrdorur qasjen \u201ceskalo p\u00ebr t\u00eb deeskaluar,\u201d Beogradi zyrtar ka arritur t\u00eb nxjerr\u00eb koncesione nga Kosova n\u00eb dialogun e nd\u00ebrmjet\u00ebsuar nga Brukseli.<\/p>\n<p>Serbia zakonisht eskalon duke p\u00ebrdorur strukturat kriminale n\u00eb veri, duke vendosur barrikada p\u00ebr t\u2019i intimiduar qytetar\u00ebt n\u00eb veri, si dhe duke sulmuar Policin\u00eb e Kosov\u00ebs, EULEX-in, KFOR-in, mediat dhe akter\u00eb t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb kufirit, Serbia e p\u00ebrdor taktik\u00ebn e k\u00ebrc\u00ebnimit, duke vendosur pajisje ushtarake dhe duke patrulluar me helikopter\u00eb dhe aeroplan\u00eb ushtarak\u00eb af\u00ebr kufirit me Kosov\u00ebn.<\/p>\n<p>Edhe n\u00eb kriz\u00ebn m\u00eb t\u00eb fundit t\u00eb barrikadave (dhjetor 2022), Serbia mori at\u00eb q\u00eb deshi dhe taktika e eskalimit funksionoi. Kriza u tejkalua vet\u00ebm at\u00ebher\u00eb kur Serbia mori garanci nga Per\u00ebndimi se do t\u00eb formohet Asociacioni\/Bashk\u00ebsia e Komunave me Shumic\u00eb Serbe (ASK).<\/p>\n<p>Serbia eskaloi duke detyruar serb\u00ebt n\u00eb veri t\u00eb japin dor\u00ebheqje kolektive dhe duke krijuar nj\u00eb kriz\u00eb institucionale n\u00eb Kosov\u00eb, pastaj deeskaloi duke marr\u00eb garanci p\u00ebr formimin e ASK-s\u00eb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, Per\u00ebndimi nuk \u00ebsht\u00eb se ka reaguar ndaj k\u00ebsaj qasjeje destruktive t\u00eb Serbis\u00eb. Ne fakt, Serbia \u00ebsht\u00eb paraqitur p\u00ebr vite me radh\u00eb si\u00a0<a href=\"https:\/\/www.mfa.gov.rs\/en\/press-service\/news\/selakovic-serbia-has-strong-leadership-and-all-prerequisites-preserve-peace-and-stability\">faktor stabiliteti<\/a>\u00a0n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor.<\/p>\n<p><strong>Qasja akomoduese ndaj Serbis\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Politika akomoduese ndaj Serbis\u00eb, me shpres\u00eb se Serbia merr qasje pro-per\u00ebndimore, ka d\u00ebshtuar. Jostabiliteti q\u00eb mbizot\u00ebron n\u00eb rajon prodhohet kryesisht nga vet\u00eb presidenti serb, Aleksandar Vu\u00e7iq.<\/p>\n<p>Presidenti serb i shfryt\u00ebzon mediat q\u00eb kontrollon si dhe minoritetet serbe n\u00eb rajon p\u00ebr ta zgjeruar influenc\u00ebn e tij destabilizuese.<\/p>\n<p>Ekziston nj\u00eb ngjashm\u00ebri mes Vu\u00e7iqit dhe Sllobodan Millosheviqit. Tri dekada m\u00eb her\u00ebt, Millosheviq u pa si\u00a0<a href=\"https:\/\/iwpr.net\/global-voices\/comment-milosevic-peacemaker\">faktor stabiliteti<\/a>\u00a0duke n\u00ebnshkruar marr\u00ebveshjen e Dejtonit. Por, kjo qasje shum\u00eb shpejt u v\u00ebrtetua si e gabuar. Pas gjenocidit n\u00eb Bosnj\u00eb-Hercegovin\u00eb, Millosheviq nisi nj\u00eb mision tjet\u00ebr t\u00eb spastrimit etnik n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb periudh\u00ebn e pasluft\u00ebs, Serbia ka p\u00ebrdorur metod\u00ebn \u201ceskalo p\u00ebr t\u00eb deeskaluar\u201d me q\u00ebllim t\u00eb nxjerrjes s\u00eb koncesioneve nga Kosova.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga metodat e preferuara jan\u00eb barrikadat e nxitura nga Beogradi. P\u00ebr vite me radh\u00eb, barrikadimi i rrug\u00ebve ka qen\u00eb nj\u00eb taktik\u00eb e Beogradit p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00ebllime politike.<\/p>\n<p>Madje, barrikadat ishin p\u00ebrdorur edhe n\u00eb zona jasht\u00eb veriut, ku barrikadat e rrug\u00ebve n\u00eb Gra\u00e7anic\u00eb kan\u00eb qen\u00eb nj\u00eb nga faktor\u00ebt paraprir\u00ebs t\u00eb trazirave t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.crisisgroup.org\/europe-central-asia\/balkans\/kosovo\/collapse-kosovo\">marsit m\u00eb 2004<\/a>.<\/p>\n<p>K\u00ebto trazira rezultuan n\u00eb segmentet e pakos s\u00eb Ahtisaarit, q\u00eb \u00e7imentuan ndarjen etnike me komuna t\u00eb reja me shumic\u00eb serbe, mes t\u00eb tjerash.<\/p>\n<p>Ngjash\u00ebm, tensionet e viteve 2011-2012, rezultuan n\u00eb nj\u00eb nga koncesionet m\u00eb kontraverse ka qen\u00eb stipulimi q\u00eb komandanti policor i regjionit t\u00eb veriut duhet t\u00eb jet\u00eb serb, pra nj\u00eb p\u00ebrcaktim nj\u00eb etnik, q\u00eb bie ndesh me vlerat demokratike.<\/p>\n<p>Gjithashtu, p\u00ebrcaktimi monoetnik \u00ebsht\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me ligjet e Kosov\u00ebs dhe me Konvent\u00ebn Europiane t\u00eb t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut (shih rastin\u00a0<a href=\"https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/fre#%7B%22itemid%22:[%22001-96491%22]%7D\">Sejdic\/Finci<\/a>\u00a0t\u00eb Gjykat\u00ebs Europiane t\u00eb t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut).<\/p>\n<p>Edhe n\u00eb dhjetor 2022, barrikadat e vendosura nga grupe t\u00eb maskuara n\u00eb rrug\u00ebt drejt pikave kufitare n\u00eb veri d\u00ebshmojn\u00eb p\u00ebr politik\u00ebn e eskalimit q\u00eb p\u00ebrdoret nga Beogradi p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00ebllimin final, at\u00eb t\u00eb themelimit t\u00eb ASK-s\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Nd\u00ebrmjet\u00ebsimi joadekuat i BE-s\u00eb n\u00eb dialog<\/strong><\/p>\n<p>Serbia nuk ka treguar p\u00ebrkushtim serioz se do t\u00eb angazhohet p\u00ebr nj\u00eb marr\u00ebveshje p\u00ebrfundimtare. P\u00ebrgjat\u00eb vitesh, Vu\u00e7iq nuk \u00ebsht\u00eb kursyer n\u00eb deklaratat e tij, duke k\u00ebrc\u00ebnuar se do ta d\u00ebrgoj\u00eb ushtrin\u00eb serbe n\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebr t\u2019i mbrojtur serb\u00ebt.<\/p>\n<p>Gjithashtu, pajisjet ushtarake si tankset, helikopter\u00ebt, avion\u00ebt, e t\u00eb tjera, kan\u00eb patrulluar n\u00eb disa raste shum\u00eb af\u00ebr\u00a0<a href=\"https:\/\/www.pbs.org\/newshour\/world\/serbian-troops-on-kosovo-border-placed-on-combat-alert\">kufirit me Kosov\u00ebn<\/a>, duke rrezikuar direkt stabilitetin n\u00eb rajon.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, kjo qasje destruktive nga Serbia asnj\u00ebher\u00eb nuk ka marr\u00eb p\u00ebrgjigjen e merituar nga Per\u00ebndimi. Pra, kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nd\u00ebrmjet\u00ebsim joadekuat, ku \u00ebsht\u00eb injoruar eskalimi gradual i Serbis\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb qortuar Kosova p\u00ebr \u00e7far\u00ebdo rezistence.<\/p>\n<p>P\u00ebr shembull, kur u arrit marr\u00ebveshja p\u00ebr targat, P\u00ebrfaq\u00ebsuesi i Lart\u00eb i BE-s\u00eb, Josep Borrell,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.politico.eu\/article\/kosovo-and-serbia-reach-last-minute-deal-over-car-plates-dispute-josep-borrell-aleksandar-vucic-albin-kurti\/\">deklaroi<\/a>\u00a0se \u201ctash e tutje, n\u00ebse pal\u00ebt \u2013 ose nj\u00ebra nga pal\u00ebt \u2013 bllokojn\u00eb procesin e dialogut, ai mund t\u2019i jap\u00eb fund procesit t\u00eb dialogut\u201d.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, edhe pse qartazi barrikadimi n\u00eb veri p\u00ebrb\u00ebnte bllokim t\u00eb dialogut nga Serbia, nuk pati asnj\u00eb reagim t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb nga vet\u00eb Borrell dhe BE-ja.<\/p>\n<p>Ky nd\u00ebrmjet\u00ebsim joadekuat po ndikon edhe n\u00eb rezultatet e dialogut. Ka rrezik q\u00eb gradualisht po ia mund\u00ebson Serbis\u00eb q\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb (urgjenc\u00eb e marr\u00ebveshjes) ta shnd\u00ebrroj\u00eb n\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi \u2013 themelimi i ASK-s\u00eb pa njohje reciproke dhe pa marr\u00ebveshje ligj\u00ebrisht t\u00eb obligueshme.<\/p>\n<p>Edhe pse Kosova e ka obligim ta formoj\u00eb ASK-n\u00eb, marr\u00ebveshja (e Brukselit) p\u00ebr t\u00eb \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb nga marr\u00ebveshjet e n\u00ebnshkruara mes dy vendeve, mes marr\u00ebveshjeve t\u00eb tjera q\u00eb Serbia nuk i ka implementuar.<\/p>\n<p>Dhe pritjet nga dialogu jan\u00eb q\u00eb ASK t\u00eb formohet n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb njohjes nga Serbia. N\u00eb raste t\u00eb tilla nd\u00ebrmjet\u00ebsimi, presioni publik mbi nj\u00ebr\u00ebn pal\u00eb e dob\u00ebson pozicionin e po asaj pale.<\/p>\n<p>Konkretisht, ASK \u00ebsht\u00eb leva e vetme efektive q\u00eb posedon Kosova n\u00eb negociata dhe q\u00ebllimi i saj \u00ebsht\u00eb shtyrja e themelimit t\u00eb tij dhe dizajnimi i nj\u00eb asociacioni q\u00eb nuk e pengon funksionimin e shtetit.<\/p>\n<p>Ky diskutim mbi eskalim-deeskalim logjikisht na b\u00ebn t\u00eb pyesim: n\u00ebse deri m\u00eb tash BE-ja dhe ShBA-ja kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb gjendje t\u2019i menaxhojn\u00eb krizat e her\u00ebpashershme mes Kosov\u00ebs e Serbis\u00eb, at\u00ebher\u00eb pse Per\u00ebndimi duhet t\u2019ia ket\u00eb frik\u00ebn jostabilitetit n\u00eb Ballkan? Pse duhet t\u2019ia ket\u00eb frik\u00ebn aft\u00ebsis\u00eb destabilizuese t\u00eb Serbis\u00eb dhe, rrjedhimisht, t\u2019ia imponoj\u00eb k\u00ebrkesat e saj Kosov\u00ebs?<\/p>\n<p>Per\u00ebndimi duhet ta potencoj\u00eb se e ka kuptuar qasjen \u201ceskalo p\u00ebr t\u00eb deeskaluar\u201d t\u00eb Serbis\u00eb dhe munges\u00ebn e p\u00ebrkushtimit t\u00eb saj p\u00ebr nj\u00eb marr\u00ebveshje finale me Kosov\u00ebn. Qasja e gabuar e Per\u00ebndimit n\u00eb negociata dhe qasja akomoduese ndaj Serbis\u00eb, hedhin n\u00eb pah nevoj\u00ebn p\u00ebr ndryshim n\u00eb qasje duke ia b\u00ebr\u00eb t\u00eb qart\u00eb Serbis\u00eb se qasja e saj destabilizuese do t\u00eb ket\u00eb pasoja.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebr nj\u00eb dekad\u00eb me radh\u00eb, duke p\u00ebrdorur qasjen \u201ceskalo p\u00ebr t\u00eb deeskaluar,\u201d Beogradi zyrtar ka arritur t\u00eb nxjerr\u00eb koncesione nga Kosova n\u00eb dialogun e nd\u00ebrmjet\u00ebsuar nga Brukseli. Serbia zakonisht eskalon duke p\u00ebrdorur strukturat kriminale n\u00eb veri, duke vendosur barrikada p\u00ebr t\u2019i intimiduar qytetar\u00ebt n\u00eb veri, si dhe duke sulmuar Policin\u00eb e Kosov\u00ebs, EULEX-in, KFOR-in, mediat [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":19,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[669,664,12],"ppma_author":[29],"class_list":["post-906","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-dialogue","tag-kosovo","tag-serbia"],"authors":[{"term_id":29,"user_id":19,"is_guest":0,"slug":"seb-bytyci","display_name":"Seb Byty\u00e7i","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1668771566235.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1668771566235.jpg"},"user_url":"","last_name":"Byty\u00e7i","first_name":"Seb","description":"Dr. Seb Bytyci ka p\u00ebrvoj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebse n\u00eb hulumtim shkencor dhe m\u00ebsimdh\u00ebnie p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy dekada, p\u00ebrfshir\u00eb angazhime me University of London\/LSE, University of York, University of Winchester, William College, IPOL Institute, si dhe Police Federation of England and Wales. Ai ka qen\u00eb gjithashtu i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb avokim praktik dhe ka bashk\u00ebpunuar me organizata nd\u00ebrkomb\u00ebtare si OKB, UNDP dhe OSBE.\r\n\r\nSeb ka doktoratur\u00eb (PhD) nga University of York; nj\u00eb Master n\u00eb Administrat\u00eb Publike (MPA) n\u00eb Analiz\u00eb Politikash dhe \u00c7\u00ebshtje Krahasuese &amp; Nd\u00ebrkomb\u00ebtare nga Indiana University (Bloomington), si dhe nj\u00eb MES n\u00eb Integrim Evropian dhe Rajonaliz\u00ebm nga University of Graz\/EIPA\/EURAC.\r\n\r\nHulumtimi i tij i doktoratur\u00ebs \u00ebsht\u00eb fokusuar n\u00eb institucionet n\u00eb vende n\u00eb tranzicion, nd\u00ebrsa fushat e tij t\u00eb interesit p\u00ebrfshijn\u00eb nd\u00ebrtimin e institucioneve efektive dhe lidershipin, \u00e7\u00ebshtjet e BE-s\u00eb dhe marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, zgjidhjen e konflikteve, shtetin zhvillimor dhe proceset e transformimit shoq\u00ebror."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/906","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=906"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/906\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":907,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/906\/revisions\/907"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=906"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}