{"id":12465,"date":"2025-02-20T16:32:42","date_gmt":"2025-02-20T14:32:42","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=12465"},"modified":"2025-02-20T16:35:04","modified_gmt":"2025-02-20T14:35:04","slug":"arsimi-ne-epoken-digjitale-a-duhet-te-ndalohen-telefonat-e-mencur-ne-shkolla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/arsimi-ne-epoken-digjitale-a-duhet-te-ndalohen-telefonat-e-mencur-ne-shkolla\/","title":{"rendered":"Arsimi n\u00eb epok\u00ebn digjitale: a duhet t\u00eb ndalohen telefonat e men\u00e7ur n\u00eb shkolla?"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Me avancimin e teknologjis\u00eb dhe digjitalizimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb dhe adoleshent\u00eb kan\u00eb akses t\u00eb vazhduesh\u00ebm n\u00eb internet dhe komunikim n\u00ebp\u00ebrmjet pajisjeve elektronike, n\u00eb ve\u00e7anti telefonat e men\u00e7ur.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb nj\u00eb sondazh t\u00eb realizuar nga <\/span><a href=\"https:\/\/www.abc.net.au\/news\/2019-11-21\/phone-use-rises-among-australian-children\/11722920\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Autoriteti Australian i Komunikimit dhe Medias<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> del n\u00eb pah se 48% e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb mosh\u00ebs 6-13-vje\u00e7are kan\u00eb qasje n\u00eb telefona. Nd\u00ebrsa, n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar, mbi 80% e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb mosh\u00ebs 12-15 vje\u00e7 kan\u00eb nj\u00eb telefon t\u00eb men\u00e7ur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.gsma.com\/solutions-and-impact\/connectivity-for-good\/public-policy\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/GSMA-NTT-DOCOMO-Childrens-Report_ExecSummary_RR_Web1.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Japoni e Indi<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">,<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"> f\u00ebmij\u00ebt b\u00ebhen pronar t\u00eb telefonit t\u00eb par\u00eb af\u00ebrsisht n\u00eb mosh\u00ebn 15-16-vje\u00e7are, nd\u00ebrsa n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/pmc.ncbi.nlm.nih.gov\/articles\/PMC8650889\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Koren\u00eb e Jugut<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">,<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"> 90% e popullsis\u00eb mbi 3 vje\u00e7 p\u00ebrdorin n\u00eb form\u00eb t\u00eb pavarur telefonat e men\u00e7ur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb Kosov\u00eb mungojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat empirike p\u00ebr posedimin e telefonave nga ana e f\u00ebmij\u00ebve dhe adoleshent\u00ebve. Megjithat\u00eb, nga observimet personale, numri i tyre duket t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb i lart\u00eb.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Po ashtu, tem\u00eb debati p\u00ebr shum\u00eb vite mbetet p\u00ebrdorimi i telefonave n\u00eb shkolla. P\u00ebrhapja masive e pajisjeve mobile n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb hershme e b\u00ebn t\u00eb domosdoshme nd\u00ebrhyrjen me masa rregulluese n\u00eb sistemin arsimor t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr t\u00eb minimizuar ndikimet negative t\u00eb tyre n\u00eb t\u00eb nx\u00ebnit dhe sh\u00ebndetin mendor t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb ndaluar p\u00ebrdorimin e telefonave n\u00eb shkolla datojn\u00eb q\u00eb nga fillimi i viteve \u201890 n\u00eb Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs, kur shum\u00eb shkolla filluan t\u00eb vendosin masa kufizuese p\u00ebr p\u00ebrdorimin e tyre. Megjithat\u00eb, shum\u00eb nga k\u00ebto ndalime u hoq\u00ebn n\u00eb fillim t\u00eb viteve 2000.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb val\u00eb e dyt\u00eb e ndalimeve filloi midis viteve 2008 dhe 2012, n\u00eb vende si: Franca, Izraeli dhe <\/span><a href=\"https:\/\/journals.sagepub.com\/doi\/10.1177\/20556365241270394#bibr21-20556365241270394\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kanadaja<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. S\u00eb fundmi, kufizime t\u00eb ngjashme kan\u00eb filluar t\u00eb zbatohen edhe n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/theconversation.com\/we-looked-at-all-the-recent-evidence-on-mobile-phone-bans-in-schools-this-is-what-we-found-224848\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Australi<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, nd\u00ebrsa vende si Danimarka, Suedia dhe Kili po shqyrtojn\u00eb masa t\u00eb ngjashme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kufizimet e shteteve m\u00eb lart variojn\u00eb nga ndalimi i plot\u00eb i telefonave n\u00eb shkolla e deri te politika q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit t\u2019i mbajn\u00eb telefonat e tyre t\u00eb fikur n\u00eb \u00e7anta. N\u00eb disa raste, telefonat lejohen n\u00eb xhepat e nx\u00ebn\u00ebsve, por nuk mund t\u00eb p\u00ebrdoren gjat\u00eb or\u00ebve t\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/journals.sagepub.com\/doi\/10.1177\/20556365241270394#bibr21-20556365241270394\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">m\u00ebsimit<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb nga argumentet kryesore p\u00ebr ndalimin e telefonave n\u00eb shkolla \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimi i performanc\u00ebs s\u00eb tyre shkollore. Studime t\u00eb ndryshme kan\u00eb treguar se p\u00ebrdorimi i telefonave t\u00eb men\u00e7ur gjat\u00eb or\u00ebve m\u00ebsimore shp\u00ebrqendron nx\u00ebn\u00ebsit dhe ndikon negativisht n\u00eb m\u00ebsim.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Studiuesit kan\u00eb konstatuar se nx\u00ebn\u00ebsit q\u00eb p\u00ebrdornin telefonat e tyre gjat\u00eb m\u00ebsimit mbanin 62% m\u00eb pak sh\u00ebnime p\u00ebr leksionet q\u00eb shtjelloheshin n\u00eb klas\u00eb, kishin p\u00ebrqendrim m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt n\u00eb ligj\u00ebrata dhe merrnin nota duksh\u00ebm m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta se ata q\u00eb nuk i p\u00ebrdornin ata.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb tjet\u00ebr <\/span><a href=\"https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/full\/10.1080\/03634523.2015.1038727\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">analiz\u00eb<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> mbi efektet e komunikimit p\u00ebrmes mesazheve t\u00eb shkruara n\u00eb procesin e t\u00eb nx\u00ebnit arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin se nx\u00ebn\u00ebsit q\u00eb p\u00ebrdornin telefonin e men\u00e7ur gjat\u00eb ligj\u00ebratave p\u00ebr t\u00eb d\u00ebrguar ose p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur mesazheve kishin rezultate m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta n\u00eb testet q\u00eb vler\u00ebsonin kujtes\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb tjet\u00ebr aspekt i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb edhe ndikimi i telefonave n\u00eb sh\u00ebndetin mendor dhe mir\u00ebqenien sociale t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve. Vler\u00ebsohet se shp\u00ebrqendrimi dhe nd\u00ebrprerjet e shpeshta gjat\u00eb m\u00ebsimit mund t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e nx\u00ebn\u00ebsve p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsuar materiale t\u00eb reja dhe mund t\u00eb shkaktojn\u00eb ankth dhe stres t\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/tiktok-u-platforma-moderne-e-vrasjes-se-trurit\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">shtuar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb shqet\u00ebsim tjet\u00ebr jo i vog\u00ebl q\u00eb lidhet me p\u00ebrdorimin e telefonave n\u00eb shkolla \u00ebsht\u00eb rritja e rasteve t\u00eb bullizmit kibernetik. P\u00ebrdorimi i rrjeteve sociale gjat\u00eb or\u00ebve t\u00eb m\u00ebsimit mund t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb mjedis t\u00eb pafavorsh\u00ebm p\u00ebr nx\u00ebn\u00ebsit q\u00eb ndihen t\u00eb ekspozuar ndaj komenteve negative dhe presionit nga <\/span><a href=\"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/rreziku-i-vetelendimit-nga-sfidat-e-tiktok-ut\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">bashk\u00ebmoshatar\u00ebt<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Duke marr\u00eb parasysh ndikimin negativ t\u00eb telefonave t\u00eb men\u00e7ur n\u00eb p\u00ebrqendrimin dhe performanc\u00ebn shkollore t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve, si dhe rreziqet q\u00eb lidhen me bullizmin kibernetik dhe mir\u00ebqenien psikologjike, kufizimi i p\u00ebrdorimit t\u00eb tyre gjat\u00eb procesit m\u00ebsimor \u00ebsht\u00eb i domosdosh\u00ebm.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Prandaj, vendosja e politikave t\u00eb qarta p\u00ebr kufizimin e telefonave n\u00eb shkolla, t\u00eb mb\u00ebshtetura nga masa konkrete p\u00ebr zbatimin e tyre, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hap i nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb mjedis arsimor m\u00eb efektiv dhe t\u00eb sigurt p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit n\u00eb Kosov\u00eb.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Me avancimin e teknologjis\u00eb dhe digjitalizimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb dhe adoleshent\u00eb kan\u00eb akses t\u00eb vazhduesh\u00ebm n\u00eb internet dhe komunikim n\u00ebp\u00ebrmjet pajisjeve elektronike, n\u00eb ve\u00e7anti telefonat e men\u00e7ur.\u00a0 N\u00eb nj\u00eb sondazh t\u00eb realizuar nga Autoriteti Australian i Komunikimit dhe Medias del n\u00eb pah se 48% e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb mosh\u00ebs 6-13-vje\u00e7are kan\u00eb qasje [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":12410,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1141,1282,2476,624,1467],"ppma_author":[346],"class_list":["post-12465","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-arsimi","tag-digjitalizmi","tag-epoka-digjitale","tag-kryesore","tag-teknologjia"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12465","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12465"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12465\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12467,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12465\/revisions\/12467"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12465"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12465"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12465"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=12465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}