{"id":12523,"date":"2025-03-05T15:27:03","date_gmt":"2025-03-05T13:27:03","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=12523"},"modified":"2025-03-05T15:28:08","modified_gmt":"2025-03-05T13:28:08","slug":"tragjedia-ne-novi-sad-shperfaq-pasojat-politike-dhe-cilesine-e-ulet-te-investimeve-kineze-ne-serbi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/tragjedia-ne-novi-sad-shperfaq-pasojat-politike-dhe-cilesine-e-ulet-te-investimeve-kineze-ne-serbi\/","title":{"rendered":"Tragjedia n\u00eb Novi Sad shp\u00ebrfaq pasojat politike dhe cil\u00ebsin\u00eb e ul\u00ebt t\u00eb investimeve kineze n\u00eb Serbi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kina ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb dep\u00ebrtim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm n\u00eb Serbi gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb fundit, duke e shnd\u00ebrruar k\u00ebt\u00eb vend n\u00eb nj\u00eb nga qendrat kryesore t\u00eb investimeve t\u00eb saj n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/apnews.com\/article\/xi-visit-brings-chinese-investment-serbia-hungary-8b112f599ab51a18e290d5183b971970\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Ballkan<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, me mbi 10.3 miliard\u00eb euro t\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.europarl.europa.eu\/RegData\/etudes\/BRIE\/2022\/733558\/EPRS_BRI(2022)733558_EN.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">shpenzuara<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. Nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e k\u00ebtyre investimeve \u00ebsht\u00eb fokusuar n\u00eb sektorin e infrastruktur\u00ebs, kryesisht p\u00ebrmes projekteve hekurudhore dhe nd\u00ebrtimit t\u00eb objekteve <\/span><a href=\"https:\/\/chinaobservers.eu\/how-did-china-become-the-largest-investor-in-serbia\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">publike<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Por, marr\u00ebdh\u00ebnia e Serbis\u00eb me Kin\u00ebn nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm ekonomike, por edhe <\/span><a href=\"https:\/\/respublica.edu.mk\/blog-sq\/politika-sq\/nga-investimi-ekonomik-drejt-ndikimit-politik-depertimi-i-kines-ne-ballkanin-perendimor\/?lang=sq\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">politike<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. P\u00ebr Beogradin, Kina \u00ebsht\u00eb nj\u00eb partner strategjik q\u00eb ofron financime pa kushte strikte si BE-ja, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb kur procesi i <\/span><a href=\"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/gara-per-integrimin-ne-be-hapet-perseri-si-renditen-vendet-e-ballkanit-perendimor\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">an\u00ebtar\u00ebsimit<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> n\u00eb Union \u00ebsht\u00eb ngadal\u00ebsuar ndjesh\u00ebm.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nga ana tjet\u00ebr, p\u00ebr Pekinin, Serbia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pik\u00eb ky\u00e7e p\u00ebr zgjerimin e ndikimit n\u00eb Europ\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebrmes nism\u00ebs \u201c<\/span><a href=\"https:\/\/www.europarl.europa.eu\/RegData\/etudes\/BRIE\/2022\/733558\/EPRS_BRI(2022)733558_EN.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb brez, nj\u00eb rrug\u00eb<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Partneriteti Serbi-Kin\u00eb \u00ebsht\u00eb promovuar si nj\u00eb sukses nga qeveria serbe, duke e paraqitur at\u00eb si nj\u00eb rrug\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb drejt modernizimit dhe zhvillimit <\/span><a href=\"https:\/\/www.politico.eu\/article\/xi-jinping-belgrade-serbia-china-aleksandar-vucic-investments\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">ekonomik<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. Megjithat\u00eb, <\/span><a href=\"https:\/\/europeanwesternbalkans.com\/2024\/11\/30\/political-tensions-in-serbia-keep-rising-after-the-novi-sad-tragedy\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">tragjedia<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> n\u00eb Novi Sad, ku shembja e nj\u00eb strehe n\u00eb stacionin hekurudhor mori jet\u00ebn e 15 personave, ka nxjerr n\u00eb sip\u00ebrfaqe pasojat e k\u00ebtyre investimeve dhe sfidat q\u00eb ato sjellin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ky incident ka nxjerr\u00eb n\u00eb pah m\u00ebnyr\u00ebn se si investimet kineze n\u00eb Serbi po zbatohen e menaxhohen, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb dyshim standardet e siguris\u00eb dhe munges\u00ebn e transparenc\u00ebs n\u00eb k\u00ebto projekte.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Institucionet serbe fillimisht e mohuan faktin se streha e satcionit hekurudhor ishte pjes\u00eb e rinovimeve t\u00eb kryera nga kompanit\u00eb kineze, m\u00eb von\u00eb u zbulua e kund\u00ebrta, duke nxjerr n\u00eb pah mang\u00ebsi serioze <\/span><a href=\"https:\/\/thegeopost.com\/en\/news\/the-chinese-have-been-working-on-the-reconstruction-under-a-veil-of-secrecy-the-canopy-has-been-restored-in-the-first-phase-but-the-authorities-claim-the-opposite-who-is-responsible-for-the-deaths\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">strukturore<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, fakti q\u00eb qeveria serbe kishte v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb sigurimin e dokumentacionit t\u00eb plot\u00eb t\u00eb punimeve tregon nj\u00eb model t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb llogaridh\u00ebnies dhe mbik\u00ebqyrjes efektive t\u00eb investimeve kineze.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kjo munges\u00eb transparence \u00ebsht\u00eb nj\u00eb praktik\u00eb e zakonshme n\u00eb marr\u00ebveshjet midis Serbis\u00eb dhe Kin\u00ebs, t\u00eb cilat shpesh mbahen larg syrit t\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/balkaninsight.com\/2024\/12\/05\/lack-of-transparency-a-hallmark-of-unfavourable-chinese-investments-in-balkans-expert\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">publikut<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. Arsyeja kryesore p\u00ebr k\u00ebt\u00eb fsheht\u00ebsi lidhet me kushtet e k\u00ebtyre marr\u00ebveshjeve, t\u00eb cilat mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb pafavorshme p\u00ebr interesin publik, duke p\u00ebrfshir\u00eb angazhime financiare t\u00eb larta, var\u00ebsi ekonomike, apo munges\u00eb llogaridh\u00ebnieje mbi ndikimin e tyre afatgjat\u00eb n\u00eb ekonomi dhe mjedis.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb problem tjet\u00ebr q\u00eb del nga kjo tragjedi \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra se si marr\u00ebveshjet mes Serbis\u00eb dhe Kin\u00ebs jan\u00eb dizajnuar. Marr\u00ebveshjet e n\u00ebnshkruara shpesh jan\u00eb b\u00ebr\u00eb pa konkurrenc\u00eb t\u00eb hapur, n\u00eb shp\u00ebrputhje me kriteret e prokurimit publik n\u00eb Serbi dhe pa respektuar standardet e BE-s\u00eb p\u00ebr transparenc\u00eb dhe llogaridh\u00ebnie.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr shembull, projekti p\u00ebr nd\u00ebrtimin e nj\u00eb rrjeti t\u00eb ri kanalizimesh n\u00eb Kragujevc iu dha kompanis\u00eb kineze \u201c<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">China Road and Bridge Corporation (CRBC)<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d pa nj\u00eb tender publik, duke ngritur shqet\u00ebsime serioze p\u00ebr korrupsion dhe munges\u00eb t\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/top-channel.tv\/2022\/02\/11\/mjegullnaja-e-projektit-kinez-ne-kragujevc\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">standardeve<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">K\u00ebto praktika jo vet\u00ebm q\u00eb rrisin rrezikun p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb e punimeve, por gjithashtu forcojn\u00eb var\u00ebsin\u00eb e Serbis\u00eb nga kapitali kinez. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, k\u00ebto praktika jotransparente p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb rrezik serioz p\u00ebr demokracin\u00eb n\u00eb Serbi, e cila ka qen\u00eb n\u00eb degradim e sip\u00ebr nga regjimi i Aleksandar Vu\u00e7iq-it.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Protestat studentore dhe reagimi publik pas tragjedis\u00eb tregojn\u00eb se qytetar\u00ebt serb\u00eb nuk jan\u00eb m\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb pranojn\u00eb k\u00ebt\u00eb model operimi e zhvillimi. Dor\u00ebheqja e kryeministrit Milos Vu\u00e7eviq \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hap i rrall\u00eb n\u00eb nj\u00eb sistem politik t\u00eb dominuar nga Partia Progresiste Serbe (SNS) dhe Presidenti Aleksandar <\/span><a href=\"https:\/\/fjala.al\/2025\/01\/29\/the-guardian-cfare-do-te-thote-per-serbine-doreheqja-e-kryeministrit-vucevic\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Vu\u00e7iq<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. <\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Megjithat\u00eb, ky veprim nuk \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebrisht nj\u00eb sinjal i ndryshimit t\u00eb qasjes s\u00eb qeveris\u00eb ndaj investimeve t\u00eb huaja, por mund t\u00eb interpretohet si nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb qet\u00ebsuar opinionin publik dhe p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb koh\u00eb deri n\u00eb stabilizimin e <\/span><a href=\"https:\/\/www.evropaelire.org\/a\/renia-e-qeverise-disfate-per-vuciqin-apo-blerje-kohe-\/33297149.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">situat\u00ebs<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb sfondin e k\u00ebtyre zhvillimeve, protesta t\u00eb shumta jan\u00eb organizuar nga student\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt k\u00ebrkojn\u00eb llogaridh\u00ebnie t\u00eb plot\u00eb p\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsit e tragjedis\u00eb n\u00eb Novi Sad. Ata, t\u00eb mb\u00ebshtetur edhe nga nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e shoq\u00ebris\u00eb civile, kan\u00eb paraqitur kat\u00ebr k\u00ebrkesa kryesore: publikimin e t\u00eb gjitha dokumenteve p\u00ebr rinovimin e stacionit hekurudhor, nd\u00ebshkimin e personave t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb sulmet ndaj student\u00ebve protestues, ndalimin e ndjekjes penale t\u00eb student\u00ebve t\u00eb arrestuar gjat\u00eb protestave dhe rritjen e buxhetit p\u00ebr <\/span><a href=\"https:\/\/www.evropaelire.org\/a\/studentet-bllokojne-tri-ura-ne-novi-sad\/33299665.html?utm_source=chatgpt.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">universitetet<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">K\u00ebto k\u00ebrkesa nuk duhet kuptuar thjesht si nj\u00eb reagim ndaj nj\u00eb incidenti fatal, por nj\u00eb manifestim i nj\u00eb pak\u00ebnaq\u00ebsie m\u00eb t\u00eb thell\u00eb e strukturore p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si funksionon qeverisja n\u00eb Serbi tash e shum\u00eb vite.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebrball\u00eb k\u00ebsaj situate, Serbia duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb nj\u00eb zgjedhje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. A do t\u00eb vazhdoj t\u00eb ndjek nj\u00eb model zhvillimi q\u00eb e b\u00ebn t\u00eb varur nga Kina, por q\u00eb dob\u00ebson perspektiv\u00ebn e saj evropiane, apo do t\u00eb k\u00ebrkoj m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb harmonizuar zhvillimin ekonomik me standardet demokratike dhe transparenc\u00ebn e investimeve q\u00eb k\u00ebrkon BE-ja?\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Tragjedia e Novi Sadit duhet t\u00eb sh\u00ebrbej si moment reflektimi mbi rreziqet q\u00eb sjell nj\u00eb ekonomi e nd\u00ebrtuar mbi marr\u00ebveshje jotransparente dhe qeverisje autoritare. N\u00ebse k\u00ebto probleme nuk adresohen, Serbia mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb shembull se si investimet e huaja, jo transparente dhe pa mbik\u00ebqyrjen e duhur, mund t\u00eb shkaktojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb d\u00ebm sesa p\u00ebrfitim p\u00ebr qytetar\u00ebt.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kina ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb dep\u00ebrtim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm n\u00eb Serbi gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb fundit, duke e shnd\u00ebrruar k\u00ebt\u00eb vend n\u00eb nj\u00eb nga qendrat kryesore t\u00eb investimeve t\u00eb saj n\u00eb Ballkan, me mbi 10.3 miliard\u00eb euro t\u00eb shpenzuara. Nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e k\u00ebtyre investimeve \u00ebsht\u00eb fokusuar n\u00eb sektorin e infrastruktur\u00ebs, kryesisht p\u00ebrmes projekteve hekurudhore dhe nd\u00ebrtimit [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":402,"featured_media":12419,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1240,624,2425,971],"ppma_author":[688],"class_list":["post-12523","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-kina","tag-kryesore","tag-novi-sad","tag-serbi"],"authors":[{"term_id":688,"user_id":402,"is_guest":0,"slug":"alfred-marleku","display_name":"Alfred Marleku","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg"},"user_url":"","last_name":"Marleku","first_name":"Alfred","description":"Alfred Marleku ka p\u00ebrfunduar studimet bachelor, master dhe ato t\u00eb doktorat\u00ebs n\u00eb shkenca politike. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, Fakultetin e Shkencave Politike.\r\n\r\nP\u00ebr shum\u00eb vjet ka punuar si menaxher i projekteve t\u00eb ndryshme t\u00eb financuara nga Komisioni Evropian, USAID-i, Ambasada Amerikane etj., t\u00eb cilat fokusohen, kryesisht, n\u00eb reformat e arsimit t\u00eb lart\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebrkim dhe zhvillim (R&amp;D); kthimin e trurit; zhvillimin e plan-programeve n\u00eb harmoni me nevojat e tregut etj. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb ka qen\u00eb i angazhuar edhe n\u00eb sektorin publik si k\u00ebshilltar politik n\u00eb fush\u00ebn e bashk\u00ebpunimit juridik nd\u00ebrkomb\u00ebtar."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12523","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/402"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12523"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12523\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12525,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12523\/revisions\/12525"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12419"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12523"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=12523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}