{"id":1279,"date":"2023-01-19T14:09:38","date_gmt":"2023-01-19T13:09:38","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=1279"},"modified":"2023-12-18T15:19:00","modified_gmt":"2023-12-18T14:19:00","slug":"arroganca-e-aktuales-ndaj-te-kaluares","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/arroganca-e-aktuales-ndaj-te-kaluares\/","title":{"rendered":"Arroganca e aktuales ndaj t\u00eb kaluar\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 15px;\"><em>Louis Dupr\u00e9: Ali Pasha n\u00eb gjueti n\u00eb liqenin e Butrintit, mars 1819<\/em><\/span><\/p>\n<p><strong>Aktualiteti p\u00ebrball\u00eb realitetit<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr shum\u00eb realiteti i gj\u00ebrave \u00ebsht\u00eb aktualiteti i tyre, pra, gj\u00ebrat jan\u00eb ashtu sikurse i shohim n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb caktuar. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi njer\u00ebzit priren t\u00eb besojn\u00eb se njohja e tyre p\u00ebr aktualitetin, p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ndodh p\u00ebrpara syve t\u00eb tyre dhe ajo q\u00eb e p\u00ebrjetojn\u00eb vet\u00eb \u00ebsht\u00eb maksimumi i njohjes s\u00eb realitetit. Kjo bindje shprehet n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme, por kryesisht n\u00eb iden\u00eb se e kaluara nuk na intereson shum\u00eb, se ka kaluar tashm\u00eb, kurse e ardhmja, po ashtu nuk mund t\u00eb parashihet dhe as t\u00eb jetohet me ankthin e saj.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo realja dhe aktualja nuk jan\u00eb e nj\u00ebjta gj\u00eb. Ajo q\u00eb ndodh \u00ebsht\u00eb shum\u00ebher\u00eb m\u00eb e gjer\u00eb se sa ajo q\u00eb shohim dhe dim\u00eb. \u00c7ka ndodh nuk \u00ebsht\u00eb se na shfaqet menj\u00ebher\u00eb dhe na vihet n\u00eb dispozicion. K\u00ebshtuq\u00eb, p\u00ebrderisa nuk mund ta dim\u00eb realitetin e asaj q\u00eb na ndodh, thjesht \u201cnuk ia vlen t\u00eb thellohemi e stresohemi dhe le t\u00eb ndodh\u00eb ajo q\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb\u201d. Kjo, n\u00eb fakt do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb dor\u00ebzohemi dhe ta shohim t\u00eb pashpres\u00eb veten p\u00ebrball\u00eb njohjes.<\/p>\n<p>Po, a jemi t\u00eb pashpres\u00eb dhe a duhet t\u00eb dor\u00ebzohemi p\u00ebrball\u00eb njohjes? Gjith\u00e7ka varet nga ajo q\u00eb duam ose nuk duam t\u00eb dim\u00eb. Ajo q\u00eb duam ose nuk duam t\u00eb dim\u00eb si rregull, duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohet nga ajo q\u00eb na duhet ose duhet t\u00eb dim\u00eb ose nga raporti mes njohjes q\u00eb duam ne dhe njohjes q\u00eb na duhet neve. N\u00eb nj\u00eb ngrehin\u00eb simetrike t\u00eb njohjes, e kaluara, e tashmja dhe e ardhmja do t\u00eb duhej t\u00eb q\u00ebndronin n\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrvar\u00ebsi q\u00eb i b\u00ebn t\u00eb domodoshme p\u00ebr t\u00eb t\u00ebr\u00ebn, ku e kaluara do t\u00eb q\u00ebndronte si rr\u00ebnj\u00eb e trung, e tashmja si frut dhe e ardhmja si far\u00eb.<\/p>\n<p>Aktualiteti yn\u00eb, q\u00eb i bie me qen\u00eb fillimi i shek. 21, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb e cila nuk ka shum\u00eb paralele me ndonj\u00eb periudh\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb historin\u00eb ton\u00eb. Kjo e b\u00ebn edhe perceptimin e asaj q\u00eb ndodh n\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebrin\u00eb ton\u00eb jo leht\u00eb p\u00ebr t\u2019u kuptuar. T\u00eb gjitha ato q\u00eb ndodhin sot jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb shum\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb paqarta dhe n\u00eb dukje t\u00eb pashpjegueshme e t\u00eb pakuptueshme. P\u00ebr shembull, ne nuk e dim\u00eb pse Kosov\u00ebs nuk i liberalizohen vizat, nuk e dim\u00eb pse Kosov\u00ebs i vendosen gjith\u00eb k\u00ebto pengesa n\u00eb njohjen si shtet, nuk e dim\u00eb pse serb\u00ebt n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb t\u00eb drejta joproporcionale n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin shtet, nuk e dim\u00eb pse n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb politike zhvillimi ka ngecur, pse integrimi europian ec\u00ebn n\u00eb drejtim t\u00eb paditur. Pa dyshim q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ne hamend\u00ebsojm\u00eb mbi t\u00eb gjitha k\u00ebto \u201cmistere\u201d t\u00eb aktualitetit, por hamend\u00ebsimi nuk \u00ebsht\u00eb njohje.<\/p>\n<p>Informacioni \u00ebsht\u00eb i kufizuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast si n\u00eb shum\u00eb raste, por t\u00eb dh\u00ebnat nuk thon\u00eb shum\u00eb n\u00ebse nuk dim\u00eb t\u2019i lexojm\u00eb. Nj\u00eb rrug\u00ebzgjidhje e vyeshme do t\u00eb ishte q\u00eb njohjen ton\u00eb t\u00eb aktualitetit t\u00eb mos e nd\u00ebrtojm\u00eb vet\u00ebm mbi informacionin, por edhe mbi trash\u00ebgimin\u00eb e t\u00eb dh\u00ebnave, t\u00eb informacionit dhe t\u00eb dijes. N\u00ebse shohim se\u00a0<em>Na<\/em><em>\u00e7ertania<\/em>\u00a0p\u00ebrs\u00ebritet sa her\u00eb krijohet rasti, at\u00ebher\u00eb duhet t\u00eb krijojm\u00eb dijen dhe trash\u00ebgimin\u00eb e till\u00eb q\u00eb t\u00eb mos krijohet ky rast.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, nga poltroni komod i aktualitetit nuk mund t\u00eb arijm\u00eb nj\u00eb vler\u00ebsim t\u00eb qart\u00eb t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs. P\u00ebr shembull, kur vjen puna tek diskutimi i zhvillimit ton\u00eb si komb ose ides\u00eb son\u00eb kombtare, paradigma shkencore dhe kuadri teorik i krahasimit dhe ballafaqimit t\u00eb zhvillimit t\u00eb l\u00ebvizjeve kombtare n\u00eb Ballkan nuk e pasqyron gjithnj\u00eb realitetin e gjendjes s\u00eb shqiptar\u00ebve. Merret si e mir\u00ebqen\u00eb q\u00eb shqiptar\u00ebt ndodheshin n\u00eb nj\u00eb etap\u00eb m\u00eb pak t\u00eb avancuar t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes kombtare dhe t\u00eb nd\u00ebrgjegjes kombtare se sa kombet fqinje, gj\u00eb e cila duhet t\u00eb vihet n\u00eb pik\u00ebpyetje. Pik\u00ebrisht nga ky k\u00ebndv\u00ebshtrim i pjessh\u00ebm dhe i kufizuar n\u00eb vetvete n\u00eb koh\u00eb e hap\u00ebsir\u00eb m\u00eb von\u00eb e deri sot kan\u00eb lindur interpretime t\u00eb shtremb\u00ebruara mbi shqiptar\u00ebt t\u00eb cilat do t\u00eb ishin shmangur n\u00eb rast t\u00eb ndjekjes s\u00eb nj\u00eb metodologjie m\u00eb t\u00eb zgjeruar dhe t\u00eb nj\u00eb qasjeje m\u00eb krahasimtare. Pra, ka ndodhur q\u00eb aspekte t\u00eb konjukturave disavje\u00e7are jan\u00eb marr\u00eb si shembullim p\u00ebr ve\u00e7ori strukturore dhe element\u00eb thelb\u00ebsor\u00eb p\u00ebr periudha disashekullore. Kjo mund t\u00eb ndodh\u00eb vet\u00ebm kur gjykojm\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi ekskluziv i aktuales.<\/p>\n<p>Krejt sip\u00ebrfaqsh\u00ebm mund t\u00eb p\u00ebrmendim k\u00ebtu paradigm\u00ebn mbizot\u00ebruese n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb shqiptare t\u00eb shek. XX e XXI se shqiptar\u00ebt ishin t\u00eb prirur gjenetikisht, fatalisht drejt rrezatimit t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve dhe err\u00ebsimit t\u00eb vetvetes, t\u00eb lul\u00ebzimit t\u00eb viseve t\u00eb huaja dhe t\u00eb neglizhimit t\u00eb atdheut t\u00eb tyre, deri tek kodifikimi i supozimit se shqiptari tipik \u00ebsht\u00eb i prirur t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb vendet e huaja, por t\u00eb mos b\u00ebj\u00eb asgj\u00eb p\u00ebr vendin e vet. Nj\u00eb ide e till\u00eb e cila duket se i p\u00ebrket vet\u00ebm opinionit popullor, n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb pasqyruar n\u00eb kultur\u00ebn erudite me forc\u00eb akoma edhe m\u00eb t\u00eb madhe se sa n\u00eb rrafshin e opinionit popullor.<\/p>\n<p><strong>Inkuiziconi i t\u00eb sotmes ndaj t\u00eb kaluar\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Gjithnj\u00eb brenda q\u00ebndrimit arrogant t\u00eb aktuales ndaj t\u00eb kaluar\u00ebs, tek rasti i Ali Pash\u00ebs kemi nj\u00eb nga rastet tipike t\u00eb gjykimit\u00a0<em>a posteriori<\/em>\u00a0t\u00eb nj\u00eb aktori politik, por jo me at\u00eb q\u00eb ai dinte n\u00eb aktualitetin e tij, por me k\u00ebt\u00eb q\u00eb ne dim\u00eb n\u00eb aktualitetin ton\u00eb. Akuza kryesore q\u00eb i paraqitet Aliut nga inkuizitor\u00ebt e sot\u00ebm \u00ebsht\u00eb se me vepr\u00ebn e tij ai i sh\u00ebrbeu q\u00ebllimeve t\u00eb krijimit t\u00eb shtetit grek. Pa dyshim q\u00eb n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre situata e krijuar n\u00eb pashall\u00ebkun e Janin\u00ebs ndikoi n\u00eb revolucionin grek, por a mund ta dinte Ali Pasha se \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodhte m\u00eb pas? A ishte ai i vetmi aktor dhe faktor p\u00ebrcaktues i historis\u00eb n\u00eb at\u00eb hap\u00ebsir\u00eb? A mbaroi historia me \u201cgabimet\u201d dhe \u201cfajet\u201d e Ali Pash\u00ebs dhe pse nuk jemi n\u00eb gjendje ne gjykat\u00ebsit e sodit ta rib\u00ebjm\u00eb historin\u00eb pa \u201cfajet\u201d e t\u00eb kaluar\u00ebs?<\/p>\n<p>Edhe m\u00ebnyra se si i shohim aktor\u00ebt dhe ngjarjet e asaj periudhe vuan nga hilja e t\u00eb q\u00ebnit gjykat\u00ebs\u00a0<em>a posteriori<\/em>. Ne e dim\u00eb se si kan\u00eb shkuar pun\u00ebt dhe si kan\u00eb rrjedhur ngjarjet, pra si ka ndodhur historia dhe gjykojm\u00eb mu nga ky pozicion i privilegjuar. Mir\u00ebpo, kjo mbart n\u00eb vetvete nj\u00eb doz\u00eb t\u00eb madhe padrejt\u00ebsie. Le t\u00eb marrim rastin e atyre q\u00eb ne i quajm\u00eb konservator\u00eb p\u00ebrball\u00eb reformator\u00ebve nga fundi i shek. XIX e deri n\u00eb shpalljen e Pavar\u00ebsis\u00eb. \u00cbsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb \u00e7\u00ebshtje njohurie sesa bindjeje. Reformator\u00ebt ishin thjesht ata q\u00eb ndjenin rrezikun dhe shihnin forcimin e fqinjve dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht amullin\u00eb e situat\u00ebs n\u00eb zon\u00ebn e sundimit osman. Konservator\u00ebt ishin ata q\u00eb besonin se shteti osman ku b\u00ebnin pjes\u00eb, e n\u00ebnshtetas t\u00eb t\u00eb cilit ishin, ishte mjaftuesh\u00ebm i fort\u00eb dhe i aft\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrballoj\u00eb \u00e7do rrezik nga fqinj\u00ebt. P\u00ebrball\u00eb ushtrive armike q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnonin jet\u00ebn e tyre dhe pragun e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb tyre prapritmas t\u00eb gjith\u00eb shnd\u00ebrroheshin n\u00eb reformator\u00eb, pasi e shihnin tashm\u00eb se shteti, n\u00ebnshtetas t\u00eb t\u00eb cilit ishin, nuk ishte i aft\u00eb t\u2019u ofroj\u00eb mbrojtje. Pra, ndarja n\u00eb reformator\u00eb e konservator\u00eb nd\u00ebr shqiptar\u00eb deri n\u00eb periudh\u00ebn e indoktrinimit komunist ishte empirike, jo ideologjike. Ideologjizimi i shoq\u00ebris\u00eb shqiptare ndodh vet\u00ebm n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb shek. XX, pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe vazhdon shum\u00eb m\u00eb intensiv n\u00eb shekullin aktual, XXI.<\/p>\n<p>Kjo e shpjegon m\u00eb s\u00eb miri dhe qartazi pse krejt elita intelektuale e politike shqiptare nd\u00ebrron krah brenda pak muajsh nga mb\u00ebshtet\u00ebs t\u00eb xhonturqve para revolucionit t\u00eb 1908-\u00ebs n\u00eb kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb tyre. Po ashtu, kjo e shpjegon edhe pse shoq\u00ebria shqiptare sot vuan nga mosdistancimi prej err\u00ebsir\u00ebs komuniste, prej vegimeve kriptoenveriste. As karakteri thell\u00ebsisht kriminal i komunizmit nd\u00ebr shqiptar\u00eb dhe sidomos i versionit enverist t\u00eb tij, as vendosja e perdes s\u00eb hekurt dhe ndarja p\u00ebr s\u00eb gjalli e shqiptar\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb politike nga shqiptar\u00ebt n\u00ebn Jugosllavi nga enverizmi, as varf\u00ebrimi i skajsh\u00ebm i Shqip\u00ebris\u00eb n\u00ebn sundimin e komunizmit enverist, nuk mjaftojn\u00eb p\u00ebr t\u2019i kthyer shqiptar\u00ebt e indoktrinuar nga mb\u00ebshtet\u00ebs n\u00eb kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb ideologjis\u00eb enveriste.<\/p>\n<p>N\u00ebse shqiptar\u00ebve empirik\u00eb t\u00eb fillimit t\u00eb shek. XX iu desh\u00ebn dy a tre premtime t\u00eb pambajtura nga xhonturqit p\u00ebr ta kthyer timonin e makineris\u00eb s\u00eb opinionit shoq\u00ebror n\u00eb kah t\u00eb kund\u00ebrt vet\u00ebm n\u00eb pak muaj, shqiptar\u00ebve ideologjik\u00eb t\u00eb fillimit t\u00eb shek. XXI nuk u kan\u00eb mjaftuar ende 3 dekada p\u00ebr t\u00eb braktisur nj\u00eb ideologji, q\u00eb edhe pse pranohet se ka rezultuar shkat\u00ebrrimtare p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare, s\u00ebrish nuk braktiset.\u00a0<em>Ideologjia mbi t\u00eb gjitha e mbi gjith<\/em><em>\u00e7<\/em><em>ka<\/em>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Louis Dupr\u00e9: Ali Pasha n\u00eb gjueti n\u00eb liqenin e Butrintit, mars 1819 Aktualiteti p\u00ebrball\u00eb realitetit P\u00ebr shum\u00eb realiteti i gj\u00ebrave \u00ebsht\u00eb aktualiteti i tyre, pra, gj\u00ebrat jan\u00eb ashtu sikurse i shohim n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb caktuar. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi njer\u00ebzit priren t\u00eb besojn\u00eb se njohja e tyre p\u00ebr aktualitetin, p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ndodh p\u00ebrpara syve t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":404,"featured_media":1280,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[664,695,673],"ppma_author":[696],"class_list":["post-1279","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kosovo","tag-philosophy","tag-western-balkans"],"authors":[{"term_id":696,"user_id":404,"is_guest":0,"slug":"ardian-muhaj","display_name":"Ardian Muhaj","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Ardian-Muhaj-551x431-1-e1700486204315.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Ardian-Muhaj-551x431-1-e1700486204315.jpg"},"user_url":"","last_name":"Muhaj","first_name":"Ardian","description":"Ardian Muhaj \u00ebsht\u00eb i lindur n\u00eb Shkod\u00ebr, ku edhe ka kryer studimet universitare p\u00ebr histori-gjeografi. Studimet pasuniversitare Master dhe PhD p\u00ebr histori i ka kryer n\u00eb Universitetin e Lisbon\u00ebs. \u00cbsht\u00eb k\u00ebrkues shkencor n\u00eb Akademin\u00eb e Studimeve Albanologjike n\u00eb Tiran\u00eb dhe an\u00ebtar korrespondent i Akademis\u00eb Portugeze t\u00eb Historis\u00eb n\u00eb Lisbon\u00eb. \u00cbsht\u00eb p\u00ebrkthyes i disa librave nga anglishtja, spanjishtja dhe portugalishtja. Ka botuar librat, Kosova: Rruga e natyrshme drejt pavar\u00ebsis\u00eb, Shkod\u00ebr, Albagen, 2000; Nga Ballkani n\u00eb Mesdhe. Shqiptar\u00ebt prej Mesjet\u00ebs n\u00eb agimin e Koh\u00ebs s\u00eb Re, Akademia e Studimeve Albanologjike, Tiran\u00eb, 2019; Projekte kund\u00ebrosmane n\u00eb shekujt XVI-XVII. Mes fantazis\u00eb, interesit dhe realitetit, Akademia e Studimeve Albanologjike, Tiran\u00eb, 2022. \u00cbsht\u00eb drejtues dhe an\u00ebtar redaksie n\u00eb revista shkencore t\u00eb fush\u00ebs s\u00eb shkencave sociale n\u00eb Tiran\u00eb, Shkup, Sarajev\u00eb, Holand\u00eb. I angazhuar n\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb Diaspor\u00eb."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/404"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1279"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1283,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1279\/revisions\/1283"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1280"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1279"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=1279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}