{"id":13680,"date":"2025-12-29T14:37:19","date_gmt":"2025-12-29T12:37:19","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=13680"},"modified":"2025-12-29T15:25:07","modified_gmt":"2025-12-29T13:25:07","slug":"dezinformim-me-perqindje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/disinfo\/dezinformim-me-perqindje\/","title":{"rendered":"Dezinformim me p\u00ebrqindje"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb dit\u00ebt e fundit t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore n\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve m\u00eb 28 dhjetor, kur sipas ligjit \u00ebsht\u00eb heshtje zgjedhore, rrjetet sociale u v\u00ebrshuan nga dhjet\u00ebra postime q\u00eb pretendonin se paraqesin sondazhe, <a href=\"https:\/\/edition.cnn.com\/2024\/11\/05\/politics\/how-exit-polls-work-election\">exit-polle<\/a> apo simulime analitike t\u00eb rezultateve zgjedhore. K\u00ebto p\u00ebrmbajtje u shp\u00ebrndan\u00eb kryesisht n\u00eb Facebook, duke ofruar p\u00ebrqindje t\u00eb ndryshme p\u00ebr partit\u00eb politike, pa asnj\u00eb informacion bazik p\u00ebr burimin, autorin, metodologjin\u00eb apo mostr\u00ebn e p\u00ebrdorur. Dezinformimi me p\u00ebrqindje nuk synon domosdoshm\u00ebrisht t\u00eb bind\u00eb elektoratin por t\u00eb krijoj\u00eb ndjenj\u00eb ep\u00ebrsie ose humbjeje t\u00eb pashmangshme, t\u00eb demobilizoj\u00eb votues, t\u00eb nxis\u00eb vot\u00eb taktike apo t\u00eb zbeh\u00eb besimin n\u00eb proces.<\/p>\n<p>Analiza e disa postimeve tregon shp\u00ebrfaq modele t\u00eb qart\u00eb keqinformimi ku jepen shifra t\u00eb paraqitura si \u201crezultate\u201d, terma pseudo-shkencor\u00eb si \u201csimulim analitik\u201d apo \u201cinstitut amerikan\u201d, pa transparenc\u00eb minimale q\u00eb do ta b\u00ebnte nj\u00eb sondazh t\u00eb besuesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Nj\u00ebri <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/photo.php?fbid=1328181982685888&amp;set=a.628425249328235&amp;type=3\">postim<\/a> n\u00eb form\u00eb grafike p\u00ebrmban tekstin: <em>\u201cSIMULIM ANALITIK: Deri n\u00eb ora 15:00, VV projektohet mbi 53% \u2013 opozita n\u00ebn presion pragjesh?\u201d<\/em><\/p>\n<p>Ky postim nuk p\u00ebrmend as emrin e faqes realizuese t\u00eb sondazhit, as ndonj\u00eb institut k\u00ebrkimor, autor apo periudh\u00eb kohore t\u00eb matjes. Termi \u201c<a href=\"https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/full\/10.1080\/26939169.2022.2138799\">simulim analitik<\/a>\u201d p\u00ebrdoret pa asnj\u00eb shpjegim se \u00e7far\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash jan\u00eb simuluar, nga kush dhe mbi \u00e7far\u00eb baze.<\/p>\n<p>Nuk ka informacion n\u00ebse ka pasur pyet\u00ebsor, sa persona jan\u00eb anketuar, n\u00eb cilat zona apo n\u00ebse kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me ndonj\u00eb model statistikor real.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb form\u00eb postimi nuk p\u00ebrfaq\u00ebson sondazh por opinion t\u00eb paketuar si fakt, duke krijuar perceptim t\u00eb rrem\u00eb p\u00ebr ep\u00ebrsi zgjedhore, qw bwhet sidomos problematik pasi publikohet n\u00eb intervalin kohor kur zhvillohej votimi.<\/p>\n<p><strong>Mashtrime n\u00ebn sigl\u00ebn e Exit Polleve <\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb faqe tjet\u00ebr po ashtu n\u00eb Facebook ka <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/photo.php?fbid=1284948170333605&amp;set=a.559608082867621&amp;type=3\">publikuar<\/a> grafik\u00eb me pretendimin: <em>\u201cRezultatet e Exit-Poll deri n\u00eb or\u00ebn 11:00\u201d<\/em>. P\u00ebrqindjet q\u00eb paraqiten jan\u00eb: LVV \u2013 31.1%; LDK \u2013 26.9%; PDK \u2013 26.2%; AAK \u2013 8%; NISMA \u2013 4.5%; T\u00eb tjer\u00ebt \u2013 3.3%<\/p>\n<p>Edhe pse p\u00ebrdoret termi \u201cexit-poll\u201d, postimi nuk shoq\u00ebrohet me asnj\u00eb sqarim metodologjik. Nuk dihet kush e ka realizuar k\u00ebt\u00eb exit-poll, n\u00eb sa qendra votimi, me \u00e7far\u00eb mostre dhe n\u00ebse \u00ebsht\u00eb respektuar ndonj\u00eb standard profesional.<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, exit-pollet realizohen zakonisht nga media apo organizata t\u00eb njohura, me paralajm\u00ebrime dhe transparenc\u00eb t\u00eb plot\u00eb, si\u00e7 b\u00ebn\u00eb disa <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=cr96ZiV_ug0\">mediume<\/a> q\u00eb publikuan <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Pk3knIEGxzc\">exit polle<\/a>, pas mbylljes s\u00eb kutive t\u00eb votimit. Por nw shum\u00eb raste pati vet\u00ebm nj\u00eb faqe Facebook-u q\u00eb publikoi shifra pa burim, duke i paraqitur si \u201crezultate aktuale\u201d.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb shembull tipik i keqinformimit statistikor, ku shifrat e pasakta jepen m\u00eb q\u00ebllimin q\u00eb t\u00eb ofrohet kinse besueshm\u00ebri me rezultate t\u00eb balancuara.<\/p>\n<p>Faqja 60 Sekonda ka <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/60sekondarportal\/posts\/pfbid0sk2fega7w3EmZFXfN8gYpwzHSymRdxZZRNHmwfwVr2yCJqid5jGEB45Cw77xJ4q4l?__cft__%5b0%5d=AZa4yzAHyy51pHzu3brxJFchXEIULu1hj950eR-bz8tv5GRCLdaHtUhU_vMWqfcg8wJ1LqfM9XYyHG6AgIeSne3kocGb6j-JMe1kVV74EAIUnYUsSJHJgmDG5gDntzmi-QGD2y__CrcwMKjvxy4h_WVhF4ofNGrJt2J5uYSWqrcTG7Yl6VZbaCxeqj_SditN08zmiB8-pScmAuF4t14_Ag6E&amp;__tn__=%2CO%2CP-R\">publikuar<\/a> nj\u00eb postim me pyetjen: <em>\u201cA mendoni se do t\u00eb jet\u00eb ky rezultati i zgjedhjeve t\u00eb 28 dhjetorit?\u201d- <\/em>duke pretenduar se VV ka 66 % t\u00eb votave.<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb postimit thuhet: <em>\u201cBurimi: Internet\u201d<\/em><\/p>\n<p>Ky formulim e p\u00ebrjashton \u00e7do pretendim p\u00ebr sondazh serioz. \u201cInternet\u201d nuk \u00ebsht\u00eb burim, as institucion as metodologji. Postimi \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar m\u00eb shum\u00eb si nxitje e diskutimit p\u00ebrmes komenteve, ku shoq\u00ebrohet me grafik\u00eb dhe p\u00ebrqindje konkrete, duke e b\u00ebr\u00eb t\u00eb duket si rezultat faktik.<\/p>\n<p>N\u00eb munges\u00eb totale t\u00eb autorit, mostr\u00ebs, metod\u00ebs p\u00ebr mbledhjen e t\u00eb dh\u00ebnave ky postim p\u00ebrb\u00ebn manipulim t\u00eb perceptimit publik, ve\u00e7an\u00ebrisht sepse publikohet n\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrmenden emra institutesh nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb rrejshme <\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr postim n\u00eb rrjete sociale pretendon se shfaq <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/share\/p\/1AFDTkMB1c\/\">sondazh<\/a> t\u00eb realizuar nga: <em>\u201cInstituti amerikan Brand-Onte, institut internacional me besueshm\u00ebri dhe sakt\u00ebsi 96%\u201d<\/em><\/p>\n<p>Sipas k\u00ebtij postimi VV del s\u00ebrish me 66% t\u00eb votave. Megjithat\u00eb analiza tregon se nuk ka t\u00eb dh\u00ebna publike p\u00ebr nj\u00eb institut t\u00eb till\u00eb, nuk ekziston faqe zyrtare, publikime akademike apo raporte t\u00eb m\u00ebparshme, nuk jepet asnj\u00eb metodologji, most\u00ebr apo periudh\u00eb matjeje.<\/p>\n<p>Pretendimi p\u00ebr \u201csakt\u00ebsi 96%\u201d \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht i pamb\u00ebshtetur. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull klasik i autoritetit t\u00eb rrem\u00eb, ku shpiket nj\u00eb institut nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb pesh\u00eb narrativ\u00ebs s\u00eb sondazhit.<\/p>\n<p>Pati edhe postime q\u00eb i <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/photo.php?fbid=894957896208401&amp;set=a.207118921658972&amp;type=3\">nxor\u00ebn<\/a> fituese partit\u00eb opozitare, sikurse ai \u201cKosova e Re: LDK fituese me 33%\u201d. Edhe k\u00ebtu mungojn\u00eb t\u00eb gjitha elementet baz\u00eb.<\/p>\n<p>Ky rast tregon se sondazhet e rreme nuk favorizojn\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb subjekt, por p\u00ebrdoren nga faqe t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb shtyr\u00eb narrativa t\u00eb kund\u00ebrta politike.<\/p>\n<p>Sondazhet dhe exit-pollet e publikuara n\u00eb rrjetet sociale m\u00eb 28 dhjetor, t\u00eb cilat u analizuan, nuk p\u00ebrmbushin asnj\u00eb standard profesional dhe p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb keqinformim t\u00eb qart\u00eb zgjedhor. Ato nuk informojn\u00eb qytetar\u00ebt, por krijojn\u00eb realitete paralele q\u00eb bien posht\u00eb sapo ballafaqohen me shifrat zyrtare t\u00eb KQZ-s\u00eb.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb thon\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat preliminare t\u00eb KQZ-s\u00eb? <\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb kontrast t\u00eb plot\u00eb me k\u00ebto p\u00ebrmbajtje, <a href=\"https:\/\/resultsparliamentary2025.kqz-ks.org\/results\">Komisioni Qendror i Zgjedhjeve<\/a> ka publikuar rezultate preliminare zyrtare, t\u00eb bazuara n\u00eb num\u00ebrimin real t\u00eb votave.<\/p>\n<p>Sipas rezultateve preliminare t\u00eb KQZ-s\u00eb, L\u00ebvizja Vet\u00ebvendosje (LVV) renditet e para me mbi 49 % t\u00eb votave t\u00eb fituara; Partia Demokratike e Kosov\u00ebs e dyta me rreth 21.2 %; Lidhja Demokratike e Kosov\u00ebs (LDK) ka marr\u00eb af\u00ebrsisht 13.7 %; \u00a0Aleanca p\u00ebr Ardhm\u00ebrin\u00eb e Kosov\u00ebs (AAK) rreth 5.7 %.<\/p>\n<p>N\u00eb vende si Kosova ku Facebook-u dominon diskutimin publik, shp\u00ebrndarja e sondazheve t\u00eb rreme p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr integritetin e informacionit q\u00eb do t\u00eb duhej ofruar votuesve.<\/p>\n<p>Rasti i sondazheve t\u00eb rreme q\u00eb qarkulluan n\u00eb dit\u00ebt e fundit t\u00eb fushat\u00ebs dhe n\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve m\u00eb 28 dhjetor d\u00ebshmon se keqinformimi zgjedhor n\u00eb Kosov\u00eb nuk shfaqet vet\u00ebm p\u00ebrmes lajmeve t\u00eb rreme klasike por edhe p\u00ebrmes manipulimit me shifra dhe \u201csondazhe\u201d t\u00eb fabrikuara. Duke u paraqitur si analiza, exit-polle apo anketa t\u00eb instituteve t\u00eb paqena, postimet u b\u00ebn\u00eb me q\u00ebllimin p\u00ebr nd\u00ebrtuar narrativa politike q\u00eb nuk kishin asnj\u00eb lidhje me realitetin.<\/p>\n<p>N\u00eb munges\u00eb t\u00eb autor\u00ebve, metodologjis\u00eb dhe transparenc\u00ebs minimale k\u00ebto p\u00ebrmbajtje nuk mund t\u00eb konsiderohen burim informacioni, por instrumente ndikimi q\u00eb synojn\u00eb t\u00eb form\u00ebsojn\u00eb perceptimin publik n\u00eb momente t\u00eb ndjeshme, sikurse jan\u00eb zgjedhjet. P\u00ebrball\u00eb k\u00ebsaj vale dezinformimi, rezultatet zyrtare t\u00eb Komisionit Qendror t\u00eb Zgjedhjeve mbeten referenca e vetme e besueshme p\u00ebr rezultatin zgjedhor.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>*Ky artikull publikohet n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Iniciativ\u00ebs Rajonale t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor kund\u00ebr dezinformimit.\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/antidisinfo.net\/hub\/\">\u201cQendra kund\u00ebr dezinformatave n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor: ekspozimi i ndikimeve keqdash\u00ebse p\u00ebrmes gazetaris\u00eb mbik\u00ebqyr\u00ebse.<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb dit\u00ebt e fundit t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore n\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve m\u00eb 28 dhjetor, kur sipas ligjit \u00ebsht\u00eb heshtje zgjedhore, rrjetet sociale u v\u00ebrshuan nga dhjet\u00ebra postime q\u00eb pretendonin se paraqesin sondazhe, exit-polle apo simulime analitike t\u00eb rezultateve zgjedhore. K\u00ebto p\u00ebrmbajtje u shp\u00ebrndan\u00eb kryesisht n\u00eb Facebook, duke ofruar p\u00ebrqindje t\u00eb ndryshme p\u00ebr partit\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":18,"featured_media":13681,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1241,363],"tags":[2577,624,1658,2672],"ppma_author":[28],"class_list":["post-13680","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-debunking","category-disinfo","tag-antidisinfo","tag-kryesore","tag-sondazhet","tag-zgjedhjet2025"],"authors":[{"term_id":28,"user_id":18,"is_guest":0,"slug":"disinfo","display_name":"Disinfo","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sbunker_FAKE_NEWS_001-min1647858578.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sbunker_FAKE_NEWS_001-min1647858578.jpg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"Disinfo","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13680","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13680"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13680\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13682,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13680\/revisions\/13682"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13681"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13680"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13680"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13680"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=13680"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}