{"id":14048,"date":"2026-03-18T12:01:20","date_gmt":"2026-03-18T10:01:20","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=14048"},"modified":"2026-03-18T12:21:29","modified_gmt":"2026-03-18T10:21:29","slug":"shendeti-mendor-ne-kosove-mes-stigmes-heshtjes-dhe-nevojes-per-ndryshim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/shendeti-mendor-ne-kosove-mes-stigmes-heshtjes-dhe-nevojes-per-ndryshim\/","title":{"rendered":"Sh\u00ebndeti mendor n\u00eb Kosov\u00eb: mes stigm\u00ebs, heshtjes dhe nevoj\u00ebs p\u00ebr ndryshim"},"content":{"rendered":"<p>P\u00ebrkund\u00ebr faktit se secili prej nesh mund t\u00eb jet\u00eb duke kaluar nj\u00eb sfid\u00eb me sh\u00ebndetin mendor, apo njohim dik\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb i prekur nga problemet e sh\u00ebndetit mendor, shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb Kosov\u00eb ende ndihen t\u00eb turp\u00ebruar t\u00eb flasin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tem\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo ndodh kryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb nivelit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb stigmatizimit dhe paragjykimeve q\u00eb kan\u00eb shoq\u00ebruar sh\u00ebndetin mendor n\u00eb Kosov\u00eb dhe vazhdojn\u00eb ta shoq\u00ebrojn\u00eb, me gjith\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e gjendjes n\u00eb vitet e fundit.<\/p>\n<h3><strong>Faktor\u00ebt kryesor\u00eb q\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb stigmatizmin e sh\u00ebndetit mendor<\/strong><\/h3>\n<p>Fillimisht, nisur nga faktor\u00ebt kulturor\u00eb, problemet e sh\u00ebndetit mendor jan\u00eb par\u00eb tradicionalisht si \u00e7\u00ebshtje t\u00eb brendshme familjare, q\u00eb duhen mbajtur t\u00eb izoluara brenda familjes. P\u00ebrtej izolimit dhe mosdiskutimit mbi k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje, njer\u00ebzit shpesh jan\u00eb ndier t\u00eb pasigurt dhe t\u00eb turp\u00ebruar t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00ebn e nevojshme.<\/p>\n<p>Tutje, diskutimi publik p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor ka qen\u00eb shum\u00eb i kufizuar dhe k\u00ebrkimi i ndihm\u00ebs profesionale i rrall\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb <a href=\"https:\/\/caritaskosova.org\/repository\/docs\/policy_paper_and_recommendations_on_social_inclusion_of_people_with_disabilities_and_mental_disorders_in_kosovo.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">numrit<\/a> t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb profesionist\u00ebve t\u00eb sh\u00ebndetit mendor.<\/p>\n<p>Psikologu nuk \u00ebsht\u00eb adresa e par\u00eb p\u00ebr k\u00ebrkimin e ndihm\u00ebs. Shpeshher\u00eb, shqet\u00ebsimet ndahen me an\u00ebtar\u00eb t\u00eb caktuar t\u00eb familjes ose rrethit shoq\u00ebror, duke supozuar se mund t\u00eb tejkalohen pa u adresuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb profesionale.<\/p>\n<p>N\u00eb shum\u00eb raste, personat q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb tregojn\u00eb se fillimisht jan\u00eb \u201ctrajtuar\u201d nga nj\u00eb person apo persona q\u00eb nuk kan\u00eb kompetenc\u00eb profesionale p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb, t\u00eb till\u00eb si mjek\u00ebt popullor\u00eb apo prij\u00ebsit fetar\u00eb. Ky mbetet nj\u00eb shqet\u00ebsim serioz p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb kosovare.<\/p>\n<p>Por, mbi t\u00eb gjitha, mungesa e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit dhe edukimit t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr faktor\u00ebt kryesor\u00eb q\u00eb e mban t\u00eb gjall\u00eb stigm\u00ebn.<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, qytetar\u00ebt kan\u00eb njohuri t\u00eb kufizuara mbi problemet e sh\u00ebndetit mendor dhe mungesa e informacioneve t\u00eb sakta mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb keqkuptime, frik\u00eb dhe p\u00ebrhapjen e stereotipave t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm.<\/p>\n<h3><strong>Disa m\u00ebnyra efikase p\u00ebr t\u00eb reduktuar stigm\u00ebn<\/strong><\/h3>\n<p>S\u00eb pari, edukimi p\u00ebrmes fushatave nd\u00ebrgjegj\u00ebsuese \u00ebsht\u00eb i domosdosh\u00ebm. Aktivitetet promovuese n\u00eb nivelin lokal, si dhe at\u00eb shtet\u00ebror, jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr rritjen e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit karshi sh\u00ebndetit mendor.<\/p>\n<p>Gjithashtu, shkollat duhet t\u00eb fusin n\u00eb kurrikulat e tyre edukimin mbi sh\u00ebndetin mendor, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb brezat e rinj t\u00eb familjarizohen me rolin e psikologut dhe ndihm\u00ebn psikologjike ta konsiderojn\u00eb si di\u00e7ka normale.<\/p>\n<p>Me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe p\u00ebrmir\u00ebsimi i infrastruktur\u00ebs s\u00eb sh\u00ebndetit mendor. Duke themeluar m\u00eb shum\u00eb qendra p\u00ebr sh\u00ebndet mendor, sidomos qendra me baz\u00eb n\u00eb komunitet, duke trajnuar profesionist\u00eb dhe duke ofruar sh\u00ebrbime t\u00eb qasshme n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb normalizohet akti i k\u00ebrkimit t\u00eb ndihm\u00ebs.<\/p>\n<p>Po ashtu, inkurajimi i njer\u00ebzve p\u00ebr t\u00eb ndar\u00eb historit\u00eb personale mund ta humanizoj\u00eb \u00e7\u00ebshtjen. D\u00ebshmit\u00eb e jet\u00ebs reale mund t\u00eb sfidojn\u00eb stereotipat dhe t\u2019i nxisin p\u00ebr ndihm\u00eb ata q\u00eb luftojn\u00eb n\u00eb heshtje.<\/p>\n<p>Kjo do t\u00eb kishte impakt, sidomos n\u00ebse njer\u00ebz me influenc\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri do t\u2019i ndanin me publikun sfidat q\u00eb kan\u00eb kaluar me sh\u00ebndetin mendor.<\/p>\n<p>Nj\u00eb shembull i mir\u00eb \u00ebsht\u00eb <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/kosovoolympiccommittee\/posts\/n%C3%AB-dit%C3%ABn-bot%C3%ABrore-t%C3%AB-sh%C3%ABndetit-mendor-sjellim-pjes%C3%AB-nga-intervista-e-heroin%C3%ABs-to\/1552079702134201\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Majlinda Kelmendi<\/a>, e cila n\u00eb nj\u00eb dokumentar ndau me publikun p\u00ebrballjen e saj me sfidat e sh\u00ebndetit mendor, duke d\u00ebshmuar se sh\u00ebndeti mendor na prek t\u00eb gjith\u00ebve, edhe kampion\u00ebt bot\u00ebror\u00eb. Kjo qasje ndikon n\u00eb ndryshimin e perceptimit te njer\u00ebzit p\u00ebr k\u00ebto probleme.<\/p>\n<p>Kosova, si shum\u00eb vende t\u00eb tjera, p\u00ebrballet n\u00eb vazhdim\u00ebsi me sfid\u00ebn e stigm\u00ebs ndaj sh\u00ebndetit mendor. Megjithat\u00eb, me nj\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt nga institucionet shtet\u00ebrore, profesionist\u00ebt e sh\u00ebndetit mendor, komuniteti dhe popullata e p\u00ebrgjithshme, \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb krijohet nj\u00eb mjedis ku sh\u00ebndeti mendor trajtohet me t\u00eb nj\u00ebjtin seriozitet dhe ndjeshm\u00ebri si sh\u00ebndeti fizik.<\/p>\n<p>P\u00ebrqafimi i nj\u00eb qasjeje gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse \u00ebsht\u00eb \u00e7el\u00ebsi p\u00ebr nxitjen e ndryshimeve dhe mb\u00ebshtetjen e mir\u00ebqenies s\u00eb t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebrkund\u00ebr faktit se secili prej nesh mund t\u00eb jet\u00eb duke kaluar nj\u00eb sfid\u00eb me sh\u00ebndetin mendor, apo njohim dik\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb i prekur nga problemet e sh\u00ebndetit mendor, shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb Kosov\u00eb ende ndihen t\u00eb turp\u00ebruar t\u00eb flasin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tem\u00eb. Kjo ndodh kryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb nivelit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb stigmatizimit dhe paragjykimeve q\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":14051,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[972,624,1237,1938],"ppma_author":[346],"class_list":["post-14048","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-kosove","tag-kryesore","tag-shendeti-mendor","tag-stigmatizimi"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14048","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14048"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14048\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14050,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14048\/revisions\/14050"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14048"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14048"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14048"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=14048"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}