{"id":1414,"date":"2022-01-19T11:18:46","date_gmt":"2022-01-19T10:18:46","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=1414"},"modified":"2023-12-11T15:06:53","modified_gmt":"2023-12-11T14:06:53","slug":"sociologjia-si-shkence-subversive","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/sociologjia-si-shkence-subversive\/","title":{"rendered":"Sociologjia si shkenc\u00eb subversive"},"content":{"rendered":"<p><em>N\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr t\u00eb kritik\u00ebs radikale t\u00eb sociologjis\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe pushteti politik. Ky status subversiv i shkenc\u00ebs s\u00eb shoq\u00ebris\u00eb mund t\u00eb ruhet vet\u00ebm duke i garantuar asaj autonomin\u00eb dhe duke e mbajtur at\u00eb t\u00eb ndar\u00eb nga politika.<\/em><\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb seri ligj\u00ebratash t\u00eb mbajtura n\u00eb mes viteve 1917 dhe 1919 para nj\u00eb grupi student\u00ebsh n\u00eb Mynih dhe t\u00eb botuara n\u00eb shqip me titujt \u201cShkenca si profesion\u201d dhe &#8220;Politika si profesion\u201d, sociologu Max Weber kishte sqaruar pik\u00ebpamjet e tij p\u00ebr shkenc\u00ebn dhe politik\u00ebn, ku shihte nj\u00eb raport t\u00eb tensionuar n\u00eb mes k\u00ebtyre dy veprimtarive njer\u00ebzore. P\u00ebr t\u00eb, politika ishte drejtim ose ndikim n\u00eb drejtimin e nj\u00eb formacioni politik, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tipike, nj\u00eb shteti. Weberi e p\u00ebrkufizonte shtetin, jo sipas ndonj\u00eb q\u00ebllimi q\u00eb ai duhet ta kryej\u00eb ose q\u00eb e kryen ai, as sipas ndonj\u00eb arsye t\u00eb supozuar t\u00eb ekzistimit t\u00eb tij (<em>raison d\u2019etre<\/em>), e as me terma tjer\u00eb teleologjik\u00eb e mistifikues \u2013 si\u00e7 nuk mungojn\u00eb n\u00eb filozofin\u00eb politike \u2013 por sipas nj\u00eb mjeti specifik q\u00eb shteti e ka n\u00eb dispozicion: ushtrimin e dhun\u00ebs ose forc\u00ebs fizike dhe pretendimit se vet\u00ebm ai ushtron forc\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, larg \u00e7do mistifikimi, shteti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb komunitetit njer\u00ebzish q\u00eb e pretendon me sukses monopolin e p\u00ebrdorimit t\u00eb forc\u00ebs legjitime q\u00eb ka p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb imponoj\u00eb vullnetin e atij komuniteti tek t\u00eb tjer\u00ebt. Me nj\u00eb fjal\u00eb, shteti nuk \u00ebsht\u00eb asgj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7 marr\u00ebdh\u00ebnie pushteti nd\u00ebrmjet grupeve t\u00eb njer\u00ebzve. Mjeti i politik\u00ebs \u00ebsht\u00eb pushteti q\u00eb, sipas Weberit, \u00ebsht\u00eb forca q\u00eb dikush e ushtron ose e p\u00ebrdor\u00eb si k\u00ebrc\u00ebnim p\u00ebr t\u2019i shtyr\u00eb tjer\u00ebt t\u00eb sillen n\u00eb pajtim me vullnetin e tij. K\u00ebsisoj, politika ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me pushtetin; ajo synon pushtetin si mjet p\u00ebr t\u00eb arritur synime tjera idealiste (v\u00ebnien e nj\u00eb rendi politik a ekonomik, arritjen e drejt\u00ebsis\u00eb, zbatimin e nj\u00eb politike publike) a egoiste (privilegje, shp\u00ebrblime materiale, mbrojtje) ose si synim n\u00eb vete p\u00ebr prestigj ose nder social.<\/p>\n<p>Si e till\u00eb, politika si sfer\u00eb e praktik\u00ebs s\u00eb detyruar, n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, dhe shkenca si sfer\u00eb e mendimit t\u00eb lir\u00eb, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, nuk mund t\u00eb b\u00ebhen bashk\u00eb. Por, n\u00eb mes tyre ka edhe tjera dallime t\u00eb dukshme: t\u00eb v\u00ebrtetat e politik\u00ebs jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr t\u00eb kryer funksione konkrete politike, qoft\u00eb idealiste a egosiste, shkenca, nga ana tjet\u00ebr, si p\u00ebrpjekje teorike p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn\u00a0<em>per se<\/em>, \u00ebsht\u00eb sfer\u00eb e mendimit dhe veprimtaris\u00eb s\u00eb lir\u00eb intelektuale, e \u00e7liruar nga shanset dhe efektet e dijes n\u00eb praktik\u00eb dhe e pandihmuar nga aparati detyrues i shtetit p\u00ebr t\u00eb imponuar t\u00eb v\u00ebrtetat e saj tek njer\u00ebzit. Politika ia n\u00ebnshtron t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn qoft\u00eb nj\u00eb nevoje imediate politike, qoft\u00eb besnik\u00ebris\u00eb ndaj nj\u00eb komuniteti t\u00eb caktuar politik, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb shkenca e mban t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn mbi t\u00eb gjitha konsideratat tjera. Kjo mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb arsyeja p\u00ebrse sociologu Weber ngulte k\u00ebmb\u00eb se ato duhet t\u00eb mbahen t\u00eb ndara: pik\u00ebrisht q\u00eb t\u00eb garantohet autonomia e sociologjis\u00eb nga logjika, prioritetet, interesat, trysnit\u00eb dhe kufizimet e politik\u00ebs dhe q\u00eb ajo t\u00eb mund t\u00eb zhvillohet pavar\u00ebsisht nga diktati i politik\u00ebs. Ai vet\u00eb ka b\u00ebr\u00eb kujdes q\u00eb vlerat politike dhe q\u00ebndrimet e tij politike t\u00eb mos i p\u00ebrziej\u00eb me pun\u00ebn e tij shkencore.<\/p>\n<p>Mbase n\u00eb asnj\u00eb disciplin\u00eb shkencore nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb i duksh\u00ebm tensioni n\u00eb mes politik\u00ebs dhe shkenc\u00ebs se sa n\u00eb q\u00ebndrimin e sociologjis\u00eb ndaj politik\u00ebs. Sociologjia si nj\u00eb disiplin\u00eb shkencore q\u00eb \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht subversive ndaj t\u00eb gjitha formave t\u00eb autoritetit, nuk mund t\u00eb gjej\u00eb paqe me politik\u00ebn. Natyrisht, kjo nuk do me th\u00ebn\u00eb q\u00eb secili sociolog \u00ebsht\u00eb ose duhet me qen\u00eb kritik i autoritetit, ose i status quos\u00eb, ose q\u00eb secila fush\u00eb e sociologjis\u00eb t\u00eb jet\u00eb subversive, por se nuk ka program studimi a hulumtimi sociologjik, me nj\u00eb fjal\u00eb, nuk ka sociologji, q\u00eb, s\u00eb paku nj\u00eb pjes\u00eb e saj, nuk v\u00eb n\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr t\u00eb kritik\u00ebs radikale status quon\u00eb, rendin aktual, prirjet mbizot\u00ebruese, autoritetin tradicional dhe pushtetin politik. (Kjo shpjegon p\u00ebrse shtetet totalitare q\u00eb duan t\u00eb mbajn\u00eb n\u00ebn sundim t\u00eb plot\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb nuk durojn\u00eb departamente t\u00eb sociologjis\u00eb.<\/p>\n<p>Gjithashtu, \u00ebsht\u00eb tregues fakti se n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb, mospajtuesit me pushtetin dhe ideolog\u00ebt e rezistenc\u00ebs, si Ukshin Hoti e Fehmi Agani, kan\u00eb dal\u00eb po nga sociologjia n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs.) Ndryshe, nj\u00eb sociologji q\u00eb nuk e ka edhe dimensionin e kritik\u00ebs, nuk meriton t\u00eb quhet mir\u00ebfilli sociologji dhe ajo, heret a von\u00eb, do t\u00eb degdiset n\u00eb irrelevanc\u00eb ose do t\u00eb p\u00ebrkeqet n\u00eb instrumentalizim nga pushteti. Se, n\u00ebse sociologjis\u00eb i hiqet kritika e themeleve t\u00eb rendit ekonomik, politik, fetar, familjar, si dhe kritika e pretendimeve p\u00ebr privilegj, shenjt\u00ebri e prerogativ\u00eb t\u00eb \u00e7far\u00ebdo lloji, ajo pushon s\u00eb qeni shkenc\u00eb e merituar, se nuk \u00e7far\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb na m\u00ebsoj\u00eb sociologjia q\u00eb nuk mund ta m\u00ebsojm\u00eb nga shkencat tjera shoq\u00ebrore. Me nj\u00eb fjal\u00eb, sociologjia luan rolin e kritikut dhe kontrollorit t\u00eb politik\u00ebs dhe pushtetit. Dhe ja ku erdh\u00ebm edhe te nj\u00eb arsye p\u00ebrse shkenca e shoq\u00ebris\u00eb dhe politika duhet t\u00eb mbahen t\u00eb ndara: pik\u00ebrisht q\u00eb sociologjis\u00eb t\u2019i lihen duart e lira p\u00ebr t\u00eb kryer k\u00ebt\u00eb funksion subversiv.<\/p>\n<p>Politika ka shum\u00eb\u00e7ka t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb prej sociologjis\u00eb, ndaj politik\u00ebs i nevojitet sociologjia. (Dor\u00ebn n\u00eb zem\u00ebr, njohurit\u00eb sociologjike mund t\u00eb p\u00ebrdoren edhe p\u00ebr q\u00ebllime jofisnike n\u00eb politik\u00eb, andaj, si \u00e7do profesionist shkencor, edhe sociologu ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kompas moral q\u00eb t\u00eb mos lejoj\u00eb vetveten ta keqp\u00ebrdor\u00eb sociologjin\u00eb.) K\u00ebsisoj, sociologjia mund t\u00eb jet\u00eb ndihm\u00ebse e politik\u00ebs, por asesi sh\u00ebrb\u00ebtore e saj. Sociologjia, mbi t\u00eb gjitha, \u00ebsht\u00eb kritik\u00eb pa pardon e pushtetit politik dhe shpeshher\u00eb n\u00eb an\u00ebn e l\u00ebvizjeve t\u00eb protest\u00ebs dhe rezistenc\u00ebs. Nj\u00eb pjes\u00eb e konsiderueshme e tradit\u00ebs sociologjike, duke p\u00ebrfshir\u00eb temat dhe teorin\u00eb e sociologjis\u00eb, konsiston n\u00eb problematizimin e pushtetit, rendit aktual dhe prirjeve mbizot\u00ebruese n\u00eb politik\u00eb e kultur\u00eb, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se k\u00ebto ose di\u00e7ka tek ato i identifikon si probleme. Prandaj, nuk mund t\u00eb jesh hyzmeqar i nj\u00eb pushteti ose p\u00ebrligj\u00ebs i nj\u00eb rendi aktual, pa e tradh\u00ebtuar tradit\u00ebn sociologjike; nuk mund t\u2019u q\u00ebndrosh besnik m\u00ebsimeve t\u00eb sociologjis\u00eb dhe, nj\u00ebkoh\u00ebsisht, t\u2019i b\u00ebsh sh\u00ebrbime nj\u00eb pushteti dhe rendit q\u00eb e mban at\u00eb.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr t\u00eb kritik\u00ebs radikale t\u00eb sociologjis\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe pushteti politik. Ky status subversiv i shkenc\u00ebs s\u00eb shoq\u00ebris\u00eb mund t\u00eb ruhet vet\u00ebm duke i garantuar asaj autonomin\u00eb dhe duke e mbajtur at\u00eb t\u00eb ndar\u00eb nga politika. N\u00eb nj\u00eb seri ligj\u00ebratash t\u00eb mbajtura n\u00eb mes viteve 1917 dhe 1919 para nj\u00eb grupi student\u00ebsh n\u00eb Mynih dhe [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":196,"featured_media":1415,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[680,730,729],"ppma_author":[700],"class_list":["post-1414","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-education","tag-social-sciences","tag-sociology"],"authors":[{"term_id":700,"user_id":196,"is_guest":0,"slug":"gezim-selaci","display_name":"G\u00ebzim Selaci","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1-1-e1728652765257.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1-1-e1728652765257.jpg"},"user_url":"","last_name":"Selaci","first_name":"G\u00ebzim","description":"G\u00ebzimi Selaci \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Departamentin e Sociologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. Ka studiuar Sociologji dhe Teori politike n\u00eb Prishtin\u00eb, Lond\u00ebr dhe Budapest. Specializimi i tij ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me legjitimimin e pushtetit dhe nd\u00ebrtimin e shtetit. Interesimi i tij p\u00ebrq\u00ebndrohet tek politika dhe pushteti n\u00eb shoq\u00ebri nga perspektiva nd\u00ebrdisiplinore dhe shtrihet tek t\u00eb kuptuarit e pranimit\/mospranimit t\u00eb autoritetit, dinamik\u00ebs s\u00eb identiteteve kolektive, si dhe aktivizmit politik."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1414","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/196"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1414"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1414\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1416,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1414\/revisions\/1416"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1415"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1414"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1414"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1414"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=1414"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}