{"id":14312,"date":"2026-04-29T11:01:56","date_gmt":"2026-04-29T09:01:56","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=14312"},"modified":"2026-04-29T11:02:55","modified_gmt":"2026-04-29T09:02:55","slug":"marredheniet-qe-na-mbajne-gjalle-mesime-nga-80-vjet-kerkim-i-harvardit-mbi-lumturine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/marredheniet-qe-na-mbajne-gjalle-mesime-nga-80-vjet-kerkim-i-harvardit-mbi-lumturine\/","title":{"rendered":"Marr\u00ebdh\u00ebniet q\u00eb na mbajn\u00eb gjall\u00eb: m\u00ebsime nga 80 vjet k\u00ebrkim i Harvardit mbi lumturin\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>M\u00eb shum\u00eb se 80 vjet m\u00eb par\u00eb, nj\u00eb grup studiuesish n\u00eb Boston nis\u00ebn nj\u00eb studim p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur pyetjes: \u00e7far\u00eb e b\u00ebn nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb mir\u00eb?<\/p>\n<p>Ata ndoq\u00ebn dy grupe individ\u00ebsh. Nj\u00ebri grup p\u00ebrb\u00ebhej nga qindra student\u00eb t\u00eb Harvardit, nd\u00ebrsa tjetri nga qindra djem t\u00eb rritur n\u00eb lagjet m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb Bostonit. Jet\u00ebt e pjes\u00ebmarr\u00ebsve u dokumentuan me kujdes p\u00ebrmes pyet\u00ebsor\u00ebve, intervistave me ta dhe familjar\u00ebt e tyre, si dhe t\u00eb dh\u00ebnave mjek\u00ebsore.<\/p>\n<p>M\u00eb pas, studiuesit i ndoq\u00ebn k\u00ebta individ\u00eb p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra, nd\u00ebrsa ata plakeshin, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb kuptonin se cil\u00ebt faktor\u00eb ndikojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb n\u00eb sh\u00ebndet m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, lumturi dhe mir\u00ebqenie.<\/p>\n<p>Tet\u00ebdhjet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb, ky projekt hulumtues ende vazhdon. Studimi n\u00eb fjal\u00eb quhet \u201c<a href=\"https:\/\/www.adultdevelopmentstudy.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>Studimi i Harvardit p\u00ebr zhvillimin e t\u00eb rriturve<\/em><\/a>\u201d dhe ka shtrirje nd\u00ebrgjeneracionale.<\/p>\n<p>N\u00eb fillim, n\u00eb vitin 1938, studimi nisi me 724 pjes\u00ebmarr\u00ebs. Nd\u00ebrkoh\u00eb, studimi \u00ebsht\u00eb zgjeruar dhe tani ka arritur n\u00eb rreth <a href=\"https:\/\/www.adultdevelopmentstudy.org\/grantandglueckstudy\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">2,500<\/a> pjes\u00ebmarr\u00ebs, duke p\u00ebrfshir\u00eb jo vet\u00ebm pjes\u00ebmarr\u00ebsit fillestar\u00eb, por edhe bashk\u00ebshortet dhe pasardh\u00ebsit e tyre.<\/p>\n<p>Metodologjia aktuale mb\u00ebshtetet n\u00eb studim afatgjat\u00eb, t\u00eb realizuar p\u00ebrmes pyet\u00ebsor\u00ebve periodik\u00eb, intervistave t\u00eb thelluara, t\u00eb dh\u00ebnave mjek\u00ebsore, si dhe teknikave moderne, si testet njoh\u00ebse, t\u00eb dh\u00ebnat gjenetike dhe neuroimazheria.<\/p>\n<p>Por, \u00e7far\u00eb kan\u00eb zbuluar studiuesit nga ky hulumtim me shtrirje kohore kaq t\u00eb gjat\u00eb?<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e k\u00ebtij studimi sugjerojn\u00eb se ajo q\u00eb i b\u00ebn njer\u00ebzit m\u00eb t\u00eb lumtur jan\u00eb <a href=\"https:\/\/news.harvard.edu\/gazette\/story\/2017\/04\/over-nearly-80-years-harvard-study-has-been-showing-how-to-live-a-healthy-and-happy-life\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">lidhjet<\/a> q\u00eb njer\u00ebzit krijojn\u00eb me t\u00eb tjer\u00ebt; n\u00eb ve\u00e7anti, cil\u00ebsia e k\u00ebtyre lidhjeve \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuese.<\/p>\n<h3><strong>Gjetjet kryesore t\u00eb studimit<\/strong><\/h3>\n<p>Studimi nxori n\u00eb pah se marr\u00ebdh\u00ebniet e af\u00ebrta, m\u00eb shum\u00eb se parat\u00eb apo fama, jan\u00eb ato q\u00eb e mbajn\u00eb njeriun t\u00eb lumtur gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs. K\u00ebto lidhje e mbrojn\u00eb individin nga v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e jet\u00ebs, ndihmojn\u00eb n\u00eb ngadal\u00ebsimin e r\u00ebnies mendore dhe fizike dhe rezultojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb parashikues m\u00eb t\u00eb fort\u00eb t\u00eb nj\u00eb jete t\u00eb gjat\u00eb e t\u00eb k\u00ebnaqshme, sesa statusi shoq\u00ebror.<\/p>\n<p>Studiuesit zbuluan gjithashtu se lumturia n\u00eb martes\u00eb ka nj\u00eb efekt mbrojt\u00ebs n\u00eb sh\u00ebndetin mendor. Personat q\u00eb raportuan martesa t\u00eb lumtura n\u00eb t\u00eb 80-at e tyre than\u00eb se humori i tyre nuk p\u00ebrkeq\u00ebsohej as n\u00eb dit\u00ebt kur p\u00ebrjetonin m\u00eb shum\u00eb dhimbje fizike. N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn, ata q\u00eb jetonin n\u00eb martesa t\u00eb palumtura p\u00ebrjetonin m\u00eb shum\u00eb dhimbje emocionale dhe fizike.<\/p>\n<p>Si rrjedhoj\u00eb, cil\u00ebsia e marr\u00ebdh\u00ebnieve sociale u lidh n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb statistikore me sh\u00ebndet m\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe rrezik m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt vdekshm\u00ebrie. N\u00eb thelb, studimi thekson se nuk \u00ebsht\u00eb thjesht prania formale e njer\u00ebzve rreth individit ajo q\u00eb ka r\u00ebnd\u00ebsi, por cil\u00ebsia e lidhjeve njer\u00ebzore. Marr\u00ebdh\u00ebniet e af\u00ebrta luajn\u00eb rol ky\u00e7 n\u00eb uljen e stresit, ofrimin e mb\u00ebshtetjes emocionale dhe ruajtjen e sh\u00ebndetit mendor e fizik p\u00ebrgjat\u00eb jet\u00ebs.<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket rolit t\u00eb parave n\u00eb jet\u00eb, studimi sugjeron se pasuria materiale nuk \u00ebsht\u00eb parashikuesi kryesor i lumturis\u00eb dhe mir\u00ebqenies afatgjate. Megjithat\u00eb, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se parat\u00eb jan\u00eb t\u00eb par\u00ebnd\u00ebsishme; ato ndikojn\u00eb pozitivisht sidomos kur plot\u00ebsojn\u00eb nevojat bazike, ulin stresin financiar dhe rrisin ndjenj\u00ebn e kontrollit mbi jet\u00ebn.<\/p>\n<p>Studimi v\u00eb n\u00eb pah gjithashtu se edhe njer\u00ebzit me t\u00eb ardhura shum\u00eb t\u00eb larta mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb pak\u00ebnaqur. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, disa prej pjes\u00ebmarr\u00ebsve me t\u00eb ardhura m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta, ve\u00e7an\u00ebrisht ata q\u00eb ishin rritur n\u00eb lagjet m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb Bostonit, b\u00ebnin jet\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb, por t\u00eb k\u00ebnaqshme. Shum\u00eb prej tyre kishin punuar n\u00eb fabrika p\u00ebr pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb jet\u00ebs dhe megjithat\u00eb ndiheshin t\u00eb plot\u00ebsuar dhe t\u00eb lumtur me jet\u00ebn dhe rrethanat e tyre.<\/p>\n<p>Mbi t\u00eb gjitha, m\u00ebsimi m\u00eb i q\u00ebndruesh\u00ebm q\u00eb nxjerr ky studim \u00ebsht\u00eb se nj\u00eb jet\u00eb e mir\u00eb nd\u00ebrtohet mbi marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb mira, jo mbi fam\u00eb apo pasuri. Lidhjet e af\u00ebrta na mbrojn\u00eb nga stresi, na mbajn\u00eb m\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm si fizikisht, ashtu edhe mend\u00ebrisht, si dhe i japin kuptim jet\u00ebs edhe n\u00eb periudha t\u00eb v\u00ebshtira.<\/p>\n<p>Prandaj, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore t\u00eb kultivojm\u00eb nj\u00eb jet\u00eb sociale t\u00eb sh\u00ebndetshme dhe t\u00eb jemi m\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet q\u00eb na b\u00ebjn\u00eb m\u00eb njer\u00ebzor\u00eb.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00eb shum\u00eb se 80 vjet m\u00eb par\u00eb, nj\u00eb grup studiuesish n\u00eb Boston nis\u00ebn nj\u00eb studim p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur pyetjes: \u00e7far\u00eb e b\u00ebn nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb mir\u00eb? Ata ndoq\u00ebn dy grupe individ\u00ebsh. Nj\u00ebri grup p\u00ebrb\u00ebhej nga qindra student\u00eb t\u00eb Harvardit, nd\u00ebrsa tjetri nga qindra djem t\u00eb rritur n\u00eb lagjet m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb Bostonit. Jet\u00ebt e [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":14051,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[2761,624,2762,2625,2541,1237],"ppma_author":[346],"class_list":["post-14312","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-harvard","tag-kryesore","tag-marredheniet-sociale","tag-mireqenia-psikologjike","tag-psikologji","tag-shendeti-mendor"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14312","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14312"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14312\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14313,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14312\/revisions\/14313"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14312"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14312"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14312"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=14312"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}