{"id":14790,"date":"2026-07-24T11:30:33","date_gmt":"2026-07-24T09:30:33","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=14790"},"modified":"2026-07-24T11:30:33","modified_gmt":"2026-07-24T09:30:33","slug":"kriza-globale-e-shendetit-mendor-si-stigma-dhe-mungesa-e-trajtimit-e-thellojne-problemin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/kriza-globale-e-shendetit-mendor-si-stigma-dhe-mungesa-e-trajtimit-e-thellojne-problemin\/","title":{"rendered":"Kriza globale e sh\u00ebndetit mendor: si stigma dhe mungesa e trajtimit e thellojn\u00eb problemin"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sh\u00ebndeti mendor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shtyll\u00eb themelore e nj\u00eb jete t\u00eb sh\u00ebndetshme dhe ndikon drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb mir\u00ebqenien fizike, emocionale dhe sociale t\u00eb individit. Sipas t\u00eb dh\u00ebnave globale, <\/span><a href=\"https:\/\/hms.harvard.edu\/news\/half-worlds-population-will-experience-mental-health-disorder\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">nj\u00eb n\u00eb dy<\/span><\/a> <span style=\"font-weight: 400;\">njer\u00ebz p\u00ebrballet me nj\u00eb \u00e7rregullim mendor n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij \u2013 pra, gjysma e popullsis\u00eb.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Stigma, mungesa e trajtimit profesional dhe investimet e pamjaftueshme vazhdojn\u00eb ta thellojn\u00eb edhe m\u00eb tutje k\u00ebt\u00eb problem.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/abs\/pii\/S2215036623001931?dgcid=author\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">studim<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> tjet\u00ebr, i kryer n\u00eb 29 vende t\u00eb bot\u00ebs, tregon se \u00e7rregullimet mendore m\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura te grat\u00eb jan\u00eb depresioni, fobit\u00eb specifike dhe \u00e7rregullimi i stresit post-traumatik (PTSD). Nd\u00ebrkaq, te burrat, \u00e7rregullimet m\u00eb t\u00eb shpeshta jan\u00eb abuzimi me alkoolin, depresioni dhe fobit\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebrve\u00e7 numrit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb personave t\u00eb prekur nga \u00e7rregullimet mendore, nj\u00eb sfid\u00eb tjet\u00ebr madhore \u00ebsht\u00eb mungesa e qasjes n\u00eb kujdes dhe mb\u00ebshtetje cil\u00ebsore p\u00ebr shum\u00eb prej tyre.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb nga pengesat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr kujdesin e sh\u00ebndetit mendor n\u00eb nivel global \u00ebsht\u00eb mungesa bazike e qasjes. Dy t\u00eb tretat e vendeve n\u00eb bot\u00eb kan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/iris.who.int\/server\/api\/core\/bitstreams\/31714489-1345-4439-8b37-6cbdc52e15ca\/content\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">psikiat\u00ebr<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> p\u00ebr \u00e7do 200,000 njer\u00ebz, nd\u00ebrsa n\u00eb vendet me t\u00eb ardhura t\u00eb ul\u00ebta ka vet\u00ebm nj\u00eb punonj\u00ebs t\u00eb sh\u00ebndetit mendor t\u00eb \u00e7far\u00ebdo lloji p\u00ebr \u00e7do 100,000 njer\u00ebz.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sipas raportit \u201cWorld Mental Health Today\u201d t\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.projecthope.org\/news-stories\/story\/the-global-mental-health-crisis-10-numbers-to-note\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> (2025), 91% e njer\u00ebzve me depresion n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn nuk kan\u00eb qasje n\u00eb kujdes dhe trajtim adekuat. Po ashtu, nj\u00eb studim i publikuar n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/jamanetwork.com\/journals\/jamapsychiatry\/fullarticle\/2829593\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">JAMA Psychiatry<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> (2025) tregon se vet\u00ebm 6.9% e personave me \u00e7rregullime t\u00eb sh\u00ebndetit mendor ose t\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb substancave marrin trajtimin e nevojsh\u00ebm.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kjo n\u00ebnvizon hendekun e vazhduesh\u00ebm nd\u00ebrmjet nevoj\u00ebs p\u00ebr sh\u00ebrbime t\u00eb sh\u00ebndetit mendor dhe qasjes reale n\u00eb to.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb ve\u00e7anti, njer\u00ebzit q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb zona konflikti jan\u00eb m\u00eb t\u00eb predispozuar nga problemet e sh\u00ebndetit mendor. Pothuajse t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb konflikt ose luft\u00eb kalojn\u00eb shqet\u00ebsim psikologjik dhe rreth <\/span><a href=\"https:\/\/www.who.int\/news-room\/fact-sheets\/detail\/mental-health-in-emergencies\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">1 n\u00eb 5<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> prej tyre do t\u00eb zhvilloj\u00eb depresion, ankth, \u00e7rregullim t\u00eb stresit post-traumatik, ose \u00e7rregullime t\u00eb tjera q\u00eb lidhen me sh\u00ebndetin mendor.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb e kat\u00ebrta e popullsis\u00eb globale jeton n\u00eb vende t\u00eb prekura nga konflikti dhe mbi <\/span><a href=\"https:\/\/www.projecthope.org\/news-stories\/story\/the-global-mental-health-crisis-10-numbers-to-note\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">122<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> milion\u00eb njer\u00ebz jan\u00eb zhvendosur me forc\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb konfliktit, persekutimit, dhun\u00ebs ose shkeljeve t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut. Ndikimi q\u00eb kjo ka n\u00eb sh\u00ebndetin mendor \u00ebsht\u00eb i d\u00ebmsh\u00ebm dhe i p\u00ebrhapur gjer\u00ebsisht.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Arsyet pse nj\u00eb num\u00ebr kaq i madh i njer\u00ebzve nuk arrijn\u00eb t\u00eb marrin sh\u00ebrbimet e nevojshme t\u00eb sh\u00ebndetit mendor jan\u00eb t\u00eb shumta. Ato p\u00ebrfshijn\u00eb munges\u00ebn e burimeve financiare, numrin e pamjaftuesh\u00ebm t\u00eb profesionist\u00ebve t\u00eb trajnuar dhe qasjen e kufizuar n\u00eb sh\u00ebrbime.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Megjithat\u00eb, n\u00eb shum\u00eb raste, stigma q\u00eb shoq\u00ebron \u00e7rregullimet mendore mbetet barriera m\u00eb e madhe, duke i penguar njer\u00ebzit t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb profesionale.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebrkund\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebtyre sfidave me sh\u00ebndetin mendor, vendet i dedikojn\u00eb mesatarisht vet\u00ebm <\/span><a href=\"https:\/\/iris.who.int\/server\/api\/core\/bitstreams\/31714489-1345-4439-8b37-6cbdc52e15ca\/content\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">2%<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> t\u00eb buxheteve t\u00eb tyre sh\u00ebndet\u00ebsore p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor. P\u00ebr Kosov\u00ebn nuk ka t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb sakta, por fatkeq\u00ebsisht edhe k\u00ebtu ka fokus tejet t\u00eb vog\u00ebl nga ana e institucioneve shtet\u00ebrore p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriza e sh\u00ebndetit mendor nuk prodhon vet\u00ebm pasoja sh\u00ebndet\u00ebsore dhe sociale. Ajo ka edhe nj\u00eb kosto serioze financiare. Ekonomia globale humb rreth 1 trilion dollar\u00eb \u00e7do vit p\u00ebr shkak t\u00eb depresionit dhe ankthit. Vler\u00ebsohet se gjendjet e sh\u00ebndetit mendor mund t\u2019i kushtojn\u00eb ekonomis\u00eb deri n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.thelancet.com\/commissions-do\/global-mental-health\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">16<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> trilion\u00eb dollar\u00eb gjat\u00eb periudh\u00ebs 2011- 2030.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00cbsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb t\u00eb ket\u00eb v\u00ebmendje me t\u00eb madhe sa i p\u00ebrket sh\u00ebndetit mendor dhe t\u00eb mund\u00ebsohet qasje m\u00eb e leht\u00eb p\u00ebr ata q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb, sepse sh\u00ebndeti mendor \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor p\u00ebr nj\u00eb cil\u00ebsi t\u00eb mir\u00eb jetese p\u00ebr t\u00eb gjitha grupmoshat.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sh\u00ebndeti mendor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shtyll\u00eb themelore e nj\u00eb jete t\u00eb sh\u00ebndetshme dhe ndikon drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb mir\u00ebqenien fizike, emocionale dhe sociale t\u00eb individit. Sipas t\u00eb dh\u00ebnave globale, nj\u00eb n\u00eb dy njer\u00ebz p\u00ebrballet me nj\u00eb \u00e7rregullim mendor n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij \u2013 pra, gjysma e popullsis\u00eb.\u00a0 Stigma, mungesa e trajtimit profesional dhe investimet e [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":14792,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[624,2625,2828,2829,1237,2827],"ppma_author":[346],"class_list":["post-14790","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kryesore","tag-mireqenia-psikologjike","tag-mungesa-e-trajtimit","tag-ptsd","tag-shendeti-mendor","tag-stigma"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14790","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14790"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14790\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14791,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14790\/revisions\/14791"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14790"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14790"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14790"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=14790"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}