{"id":1490,"date":"2021-04-14T16:45:59","date_gmt":"2021-04-14T15:45:59","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=1490"},"modified":"2023-12-11T15:07:14","modified_gmt":"2023-12-11T14:07:14","slug":"vota-nga-jashte-politika-dhe-mergata","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/vota-nga-jashte-politika-dhe-mergata\/","title":{"rendered":"Vota nga jasht\u00eb, politika dhe m\u00ebrgata"},"content":{"rendered":"

Pas konstituimit t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb re, n\u00eb Kuvendin e Kosov\u00ebs pat nj\u00eb orvatje p\u00ebr t\u00eb kaluar amandamentet e ligjit p\u00ebr zgjedhjet e p\u00ebrgjithshme. K\u00ebto amandamente duket se m\u00ebtojn\u00eb t\u2019ia leht\u00ebsojn\u00eb m\u00ebrgat\u00ebs votimin n\u00ebp\u00ebrmjet konsullatave dhe ambasadave, gj\u00eb q\u00eb nuk mund\u00ebsohet p\u00ebr momentin. Pas nj\u00eb tensionimi raportesh qeveri-opozit\u00eb, u mor vesh q\u00eb k\u00ebto amandamente t\u00eb shqyrtohen pas nj\u00eb konsultimi gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs t\u00eb spektrit politik dhe akter\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb hisedar\u00eb. Por \u00e7ka n\u00ebnkupton t\u00eb votosh nga jasht\u00eb? A \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb universale, dhe n\u00eb \u00e7\u2019mas\u00eb zbatohet ajo? Cilat jan\u00eb kalkulimet politike, ideologjike, financiare, logjistike etj., si dhe kostot gjithashtu, q\u00eb i paraprijn\u00eb dhe e kusht\u00ebzojn\u00eb vot\u00ebn nga jasht\u00eb?<\/p>\n

E drejta p\u00ebr t\u00eb votuar p\u00ebrshkon kufij shtet\u00ebror<\/strong><\/p>\n

Qysh n\u00eb fillim duhet kujtuar se vota \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb fundamentale njer\u00ebzore dhe politike. Kjo mbetet e drejt\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb dhe e patjet\u00ebrsuar si kur qytetari \u00ebsht\u00eb brenda shtetit t\u00eb vet, si jasht\u00eb tij. Konventa Nd\u00ebrkomb\u00ebtare mbi t\u00eb Drejtat Civile dhe Politike e OKB-s\u00eb (1966) n\u00ebnvizon t\u00eb drejt\u00ebn \u201cp\u00ebr t\u00eb votuar dhe p\u00ebr t\u2019u votuar\u201d n\u00eb zgjedhje, \u201cpa kufizime t\u00eb paarsyeshme\u201d. Tutje, Neni 41 i Konvent\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare mbi Mbrojtjen e t\u00eb Drejtave t\u00eb t\u00eb Gjith\u00eb Pun\u00ebtor\u00ebve Migrant\u00eb dhe An\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Familjeve t\u00eb tyre (OKB 1990), n\u00ebnvizon se migrant\u00ebt dhe familjet e tyre kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb \u201ct\u00eb marrin pjes\u00eb n\u00eb pun\u00ebt publike t\u00eb shtetit t\u00eb origjin\u00ebs, t\u00eb votojn\u00eb dhe t\u00eb votohen (\u2026)\u201d, dhe se shteti duhet t\u00eb leht\u00ebsoj\u00eb \u201cpraktikimin e k\u00ebtyre t\u00eb drejtave\u201d.<\/p>\n

Debati i kahmotsh\u00ebm mbi ushtrimin e t\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr t\u00eb votuar nga jasht\u00eb shtrihet p\u00ebrgjat\u00eb dy ekstremesh. N\u00eb nj\u00ebrin ekstrem jan\u00eb ata z\u00ebra q\u00eb p\u00ebr arsye kryesisht politike mohojn\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e votimit nga jasht\u00eb. N\u00eb ekstremin tjet\u00ebr jan\u00eb ata q\u00eb k\u00ebmb\u00ebngulin se votimi nga jasht\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb i garantuar dhe absolut, pra pa kushte, rezervime apo kualifikime. Vendet kryesisht autoritare, m\u00eb t\u00eb mbyllura apo sistematikisht m\u00eb t\u00eb \u00e7organizuara b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb n\u00eb grupin e mohuesve, nd\u00ebrsa n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi n\u00eb vendet demokratike apo gjysm\u00ebdemokratike lejohet votimi nga jasht\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kategorin\u00eb e fundit, megjithat\u00eb,ekziston nj\u00eb spekt\u00ebr i gjer\u00eb i asaj se \u00e7\u2019form\u00eb e votimit lejohet, si dhe kur lejohet, dhe kjo varet shum\u00eb nga rasti e konteksti.<\/p>\n

–\u00a0N\u00ebnshtet\u00ebsia, rezidenca, dhe koh\u00ebzgjatja e q\u00ebndrimit jasht\u00eb<\/em>: natyrisht, n\u00ebnshtet\u00ebsia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kusht baz\u00eb q\u00eb ia garanton nj\u00eb qytetareje nga jasht\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e vot\u00ebs. Mir\u00ebpo, p\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr shtetesh k\u00ebrkohet edhe d\u00ebshmia e nj\u00ebfar\u00eblloj rezidence apo lidhjeje shtes\u00eb me vendin e origjin\u00ebs. Shteti mund t\u00eb konsideroj\u00eb se n\u00ebse nj\u00eb qytetar nuk ka d\u00ebshmi rezidence n\u00eb vendin e origjin\u00ebs q\u00eb nd\u00ebrlidhen me nj\u00eb periudh\u00eb kohore, at\u00ebher\u00eb ai qytetar humb\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb votuar. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, mund t\u00eb konsiderohet q\u00eb nj\u00eb qytetare q\u00eb ka pes\u00eb vite q\u00ebndrim jasht\u00eb shtetit ka ende lidhje t\u00eb forta me at\u00eb shtet dhe rrjedhimisht mund t\u00eb votoj\u00eb, por gjasat jan\u00eb q\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebshtetas i saj me q\u00ebndrim nj\u00ebzetvje\u00e7ar jasht\u00eb shtetit nuk g\u00ebzon t\u00eb nj\u00ebjtat lidhje me shtetin e origjin\u00ebs, dhe rrjedhimisht e humb\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb votuar. P.sh. n\u00eb Britani qytetari humb\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb votuar n\u00ebse pas pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vitesh nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb i regjistruar, gj\u00eb q\u00eb nd\u00ebrlidhet me rezidenc\u00ebn e tij n\u00eb at\u00eb shtet.<\/p>\n

–\u00a0Tatim, pastaj p\u00ebrfaq\u00ebsim<\/em>: disa shtete praktikojn\u00eb at\u00eb q\u00eb quhet “s’ka p\u00ebrfaq\u00ebsim pa tatim” (no representation without taxation). Pra, e drejta p\u00ebr t\u00eb votuar kusht\u00ebzohet me at\u00eb se a paguan personi n\u00eb fjal\u00eb ndonj\u00eb lloj tatimi n\u00eb vendin e origjin\u00ebs apo jo. K\u00ebtu mund t\u00eb hyj\u00eb tatimi nga rroga, por edhe tatimi i pron\u00ebs, etj. Pra, me k\u00ebt\u00eb rast, e drejta e vot\u00ebs balancohet me nj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi qytetare p\u00ebr t\u00eb kontribuuar financiarisht n\u00eb shtetin e origjin\u00ebs, anipse nuk jeton atje. Irlanda \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull q\u00eb praktikon k\u00ebt\u00eb parim si kusht p\u00ebr ushtrim t\u00eb vot\u00ebs nga jasht\u00eb.<\/p>\n

–\u00a0Kuota<\/em>: p\u00ebrderisa qytetar\u00ebt e m\u00ebrgat\u00ebs mund t\u00eb ushtrojn\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb votuar, vota e tyre mund t\u00eb jet\u00eb e barasvlefshme me nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb kufizuar ul\u00ebsesh n\u00eb parlamentin e vendit t\u00eb origjin\u00ebs. Prezantimi i kuotave b\u00ebhet n\u00eb raste kur shteti mendon t\u00eb ruaj\u00eb nj\u00eb balanc\u00eb t\u00eb ndjeshme p\u00ebrfaq\u00ebsimi n\u00eb parlament: n\u00eb nj\u00eb an\u00eb, m\u00ebrgat\u00ebs i mund\u00ebsohet q\u00eb t\u00eb votoj\u00eb nga jasht\u00eb, por n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr mundohen t\u2019i shmangen nj\u00eb situate ku p\u00ebrb\u00ebrja e parlamentit diktohet n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe nga njer\u00ebz q\u00eb faktikisht nuk jetojn\u00eb n\u00eb vend t\u00eb origjin\u00ebs. Kjo sidomos n\u00eb raste kur m\u00ebrgata \u00ebsht\u00eb e shumt\u00eb n\u00eb num\u00ebr, ndoshta edhe m\u00eb e num\u00ebrt se banor\u00ebt q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb vend t\u00eb origjin\u00ebs. Mund t\u00eb konsiderohet po ashtu se qytetar\u00ebt e m\u00ebrgat\u00ebs jan\u00eb m\u00eb pak hisedar\u00eb t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme politike n\u00eb vend, dhe rrjedhimisht duhet gjetur nj\u00eb formul\u00eb q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson ata, por edhe q\u00eb limiton fuqin\u00eb e tyre p\u00ebrfaq\u00ebsuese. Kroacia, p\u00ebr shembull, ka nj\u00eb formul\u00eb t\u00eb till\u00eb: n\u00eb parlamentin kroat 151-an\u00ebtar\u00ebsh, distrikti zgjedhor 11 i qytetar\u00ebve kroat\u00eb q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb vendit p\u00ebrfaq\u00ebsohet momentalisht me tre deputet\u00eb.<\/p>\n

–\u00a0Lloji i zgjedhjeve<\/em>: trendi kryesisht shkon drejt ushtrimit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr t\u00eb votuar n\u00eb zgjedhje t\u00eb p\u00ebrgjithshme (presidenciale apo parlamentare), nd\u00ebrsa \u00ebsht\u00eb konsideruesh\u00ebm m\u00eb i ul\u00ebt n\u00eb ato provinciale apo komunale. Kjo p\u00ebr faktin se \u00e7\u00ebshtjet politike n\u00eb nivel provincinal apo komunal ndikojn\u00eb m\u00eb drejtp\u00ebdrejt\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme t\u00eb qytetar\u00ebve q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb at\u00eb vend n\u00eb krahasim me at\u00eb q\u00eb jeton jasht\u00eb (zgjedhjet nacionale jan\u00eb t\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie m\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme, si p\u00ebr qytetar\u00eb brenda ashtu dhe jasht\u00eb shtetit, sipas k\u00ebsaj logjike). Sipas\u00a0International IDEA<\/a>, p\u00ebrderisa n\u00eb zgjedhjet parlamentare dhe presidenciale deri sot \u00ebsht\u00eb votuar n\u00eb 124 vende dhe 89 vende respektivisht, n\u00eb zgjedhje provinciale dhe komunale bashk\u00eb \u00ebsht\u00eb votuar n\u00eb 24 vende.<\/p>\n

–\u00a0M\u00ebnyra e votimit<\/em>: p\u00ebrkund\u00ebr promovimit t\u00eb votimit digjital dhe i-votimit (votimit online, apo n\u00ebp\u00ebmjet internetit), kjo m\u00ebnyr\u00eb votimi vazhdon t\u00eb mbetet pak e p\u00ebrdorur (13 vende). Jan\u00eb shum\u00eb aspekte sigurie e teknologjie q\u00eb e v\u00ebshtir\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb votim t\u00eb till\u00eb. N\u00eb shumic\u00ebn e rasteve t\u00eb votimit nga jasht\u00eb, nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb b\u00ebhet personalisht (109 vende) apo me post\u00eb (52 vende). N\u00eb 21 vende \u00ebsht\u00eb praktikuar votimi i deleguar (proxy voting).<\/p>\n

Pra, n\u00eb parim, e drejta p\u00ebr t\u00eb votuar nga jasht\u00eb \u00ebsht\u00eb, apo do t\u00eb duhej t\u00eb ishte, e padiskutueshme dhe e panegociueshme, por n\u00eb praktik\u00eb zbatimi i k\u00ebsaj t\u00eb drejte i lihet shteteve, t\u00eb cilat p\u00ebr arsye politike, historike, ideologjike, apo thjesht praktike dhe financiare, mund ta ngarkojn\u00eb at\u00eb t\u00eb drejt\u00eb me kushte t\u00eb ndryshme, var\u00ebsisht nga konteksti. Shpesh k\u00ebto kushte jan\u00eb racionale dhe legjitime, e jo rrall\u00eb edhe rezultat i kalkulimeve dhe taktizimeve partiake n\u00eb shtetin e origjin\u00ebs. Se nuk duhet harruar, m\u00ebrgata \u00ebsht\u00eb karrem i leht\u00eb p\u00ebr t\u2019u manipuluar e instrumentalizuar. Tema mbi m\u00ebrgat\u00ebn \u00ebsht\u00eb vetvetiu e ndjeshme, dhe \u00ebsht\u00eb leht\u00eb p\u00ebr nj\u00eb politikan q\u00eb t\u00eb ndez\u00eb emocione atdhedashurie kur n\u00eb fakt \u00e7ka mund t\u00eb k\u00ebrkohet \u00ebsht\u00eb vota e tyre p\u00ebr q\u00ebllime p\u00ebrfimimi meskin n\u00eb vendin e origjin\u00ebs. Bosnja e pasluft\u00ebs ishte nj\u00eb shembull i till\u00eb: qeveri t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme kan\u00eb shfryr\u00ebzuar komunitetet respektive (boshnjake, serbe apo kroate) t\u00eb m\u00ebrgat\u00ebs p\u00ebr t\u00eb rritur numrat e deputet\u00ebve t\u00eb tyre n\u00eb Sarajev\u00eb. Relacioni i shtetit turk me m\u00ebrgat\u00ebn e saj n\u00eb vende si Gjermania \u00ebsht\u00eb i ngjash\u00ebm, deri n\u00eb at\u00eb mas\u00eb sa q\u00eb kjo paraqet penges\u00eb p\u00ebr integrimin e komunitetit turk n\u00eb shtetin ku ata jetojn\u00eb, pra Gjermanin\u00eb.<\/p>\n

Kosova dhe votimi nga jasht\u00eb<\/strong><\/p>\n

Sipas International IDEA, sot 73% e vendeve n\u00eb bot\u00eb lejojn\u00eb nj\u00eb form\u00eb t\u00eb votimit nga jasht\u00eb apo tjet\u00ebr, q\u00eb paraqet nj\u00eb rritje prej 16% nga viti 2007. N\u00eb 27% t\u00eb vendeve q\u00eb nuk kan\u00eb mekaniz\u00ebm p\u00ebr votim nga jasht\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe Shqip\u00ebria (vrim\u00eb e vetme e err\u00ebt n\u00eb Evrop\u00eb), e cila ende nuk \u00ebsht\u00eb dakorduar p\u00ebr korniz\u00ebn ligjore q\u00eb do t\u00eb akomodonte t\u00eb drejt\u00ebn e bashkatdhetar\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb p\u00ebr t\u00eb votuar nga jasht\u00eb. Si\u00e7 e dim\u00eb, Kosova ka koh\u00eb q\u00eb e ka ligjin q\u00eb u mund\u00ebson qytetar\u00ebve t\u00eb saj votimin nga jasht\u00eb, por, si\u00e7 u pa edhe n\u00eb zgjedhjet e 14 shkurtit, problemi q\u00ebndron te mund\u00ebsit\u00eb e kufizuara t\u00eb ushtrimit t\u00eb k\u00ebsaj vote. Kjo na sjell\u00eb t\u00eb dy pyetje baz\u00eb dhe n\u00eb dukje naive, por besoj t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u2019u shtjelluar.<\/p>\n

A duhet votuar nga jasht\u00eb?<\/u><\/em><\/p>\n

U fol m\u00eb lart p\u00ebr kontekstet specifike t\u00eb shteteve q\u00eb diktojn\u00eb korniz\u00ebn ligjore t\u00eb votimit nga jasht\u00eb. K\u00ebtu hyn edhe raporti i shtetit me m\u00ebrgat\u00ebn e saj, historiku, emocionet, lidhjet familjare etj. N\u00eb rastin e Kosov\u00ebs, m\u00ebrgata e saj \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar mbi dhimbjet, pik\u00ebllimin, humbjen etj., q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb shkaktuara nga rrethana t\u00eb r\u00ebnda ekonomike, pasuar me persekutim politik, d\u00ebbim, luft\u00eb e shfarosje. Pastaj, si\u00e7 dihet, m\u00ebrgata shqiptare e Kosov\u00ebs ka pasur rol ekzistencialist, jo vet\u00ebm n\u00eb mbajtjen gjall\u00eb t\u00eb familjeve n\u00eb vendin e origjin\u00ebs, por edhe n\u00eb p\u00ebrkrahjen vendimtare financiare si p\u00ebr sistemin paralel ashtu dhe p\u00ebr luft\u00ebn \u00e7lirimtare. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, m\u00ebrgata e Kosov\u00ebs sot e k\u00ebsaj dite vazhdon t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb af\u00ebrsi mjaft t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dhe madje prek\u00ebse me vendin e origjin\u00ebs. Trendi vazhdon t\u00eb jet\u00eb pak a shum\u00eb i nj\u00ebjt\u00eb: edhe pas 20-30 vitesh me \u201cq\u00ebndrim t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm jasht\u00eb vendit\u201d (term i \u00e7uditsh\u00ebm ky, i mbetur nga koha e \u201dgastarbajter\u00ebve\u201d) nj\u00eb num\u00ebr i madh familjesh pushimet i b\u00ebjn\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Lidhjet familjare vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb forta, dhe remitencat gjithashtu jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb larta.<\/p>\n

Pra, kemi nj\u00eb m\u00ebrgat\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb aktivisht e ky\u00e7ur n\u00eb jet\u00ebn politike, sociale, kulturore t\u00eb vendit, anipse nga distanca. Rjedhimisht, m\u00ebrgata duhet t\u00eb votoj\u00eb nga jasht\u00eb, jo vet\u00ebm sepse kjo \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb bazike e njeriut, por edhe sepse kjo m\u00ebrgat\u00eb specifike e k\u00ebtij vendi specifik e meriton k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n

Si dhe sa duhet votuar nga jasht\u00eb?<\/u><\/em><\/p>\n

Kjo na sjell\u00eb te pyetjet paksa m\u00eb t\u00eb ndejshme: si t\u00eb votohet dhe sa nga m\u00ebrgata duhet t\u00eb votojn\u00eb? Politikan\u00ebt mund edhe t\u2019i shmangen k\u00ebtyre pyetjeve, nga frika se do t\u00eb ndjellin kritika t\u00eb pad\u00ebshiruara n\u00eb adres\u00eb t\u00eb tyre, por, t\u00eb pakt\u00ebn si reflektim, k\u00ebto pyetje \u00ebsht\u00eb mir\u00eb t\u00eb b\u00ebhen e t\u00eb shoshiten.<\/p>\n

S\u00eb pari, si t\u00eb votohet? Amandamentet e fundit t\u00eb ligjit p\u00ebr zgjedhje parashikojn\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e votimit personal apo me post\u00eb n\u00ebp\u00ebr ambasadat dhe konsullatat e Kosov\u00ebs anek\u00ebnd bot\u00ebs. Parashikohet ngritja e kapaciteteve me an\u00eb t\u00eb trajnimit t\u00eb stafit t\u00eb ambasadave dhe konsullatave. Gjithashtu, ato do t\u00eb pajisen me material votues, si dhe duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb hapura p\u00ebr v\u00ebzhgues t\u00eb partive politike gjat\u00eb procesit zgjedhor.<\/p>\n

Votimi personal apo me post\u00eb n\u00ebp\u00ebr ambasada dhe konsullata \u00ebsht\u00eb gjithsesi hap i duhur para p\u00ebr votim nga jasht\u00eb, por duhet t\u00eb ket\u00eb kujdes t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb sa i p\u00ebrket kostos s\u00eb lart\u00eb financiare e operacionale q\u00eb shkaktojn\u00eb k\u00ebto ndryshime. Ambasadat e konsullatat tona mund t\u00eb ken\u00eb secila mesatarisht 6-7 an\u00ebtar\u00eb stafi gjithsej (nga ambasadorja e te vozit\u00ebsi). T\u00eb pritet nga ta q\u00eb t\u00eb jen\u00eb jo ve\u00e7 t\u00eb trajnuar n\u00eb \u00e7\u00ebshtje mjaft sensitive t\u00eb procesit zgjedhor por edhe t\u00eb akomodojn\u00eb fluksin eventual masiv t\u00eb njer\u00ebzve n\u00eb adres\u00eb t\u00eb tyre, mund t\u00eb jet\u00eb e tep\u00ebrt. Imagjinoni n\u00ebse 500 apo 1000 vet\u00eb papritmas renditen para nj\u00eb ambasade p\u00ebr t\u00eb votuar. \u00c7far\u00eb kapaciteti ka ambasada t\u00eb absorboj\u00eb at\u00eb fluks brenda dite? Shtete si Suedia apo Norvegjia t\u00eb cilat praktikojn\u00eb votimin personal n\u00ebp\u00ebr ambasada e konsullata raportojn\u00eb q\u00eb stafi shpesh ankohet p\u00ebr barr\u00ebn e r\u00ebnd\u00eb t\u00eb pun\u00ebs rreth zgjedhjeve.<\/p>\n

P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, n\u00eb raste t\u00eb tilla (t\u00eb votimit personal), praktikohet n\u00ebnshkrimi i marr\u00ebveshjeve diplomatike me vendet nikoqire (\u201dhost country agreements\u201d). N\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre marr\u00ebveshjeve ambasadat dhe konsullatat sigurohen q\u00eb shteti nikoqir t\u00eb njoftohet p\u00ebr votimin n\u00eb dat\u00ebn e caktuar, dhe t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb masa adekuate t\u00eb siguris\u00eb at\u00eb dit\u00eb. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, votimi me post\u00eb do t\u00eb ishte m\u00eb i leht\u00eb. Stafi i atysh\u00ebm do t\u2019i mblidhte zarfet e d\u00ebrguara n\u00ebp\u00ebr ambasada dhe konsullata dhe do t\u2019i niste n\u00eb nj\u00eb pako p\u00ebr n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n

Dhe n\u00eb fund, sa nga m\u00ebrgata duhet t\u00eb votojn\u00eb? Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, n\u00eb teori a duhet t\u00eb vazhdojn\u00eb ta g\u00ebzojn\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb, apo ka nevoj\u00eb p\u00ebr ndonj\u00eb kualifikim k\u00ebtu? Kjo \u00ebsht\u00eb pyetja m\u00eb e ndjeshme q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet, dhe \u00ebsht\u00eb pyetje s\u00eb cil\u00ebs zakonisht politikan\u00ebt i ikin si zjarrit. Askush nuk d\u00ebshiron t\u00eb njolloset si personi q\u00eb ua mori nj\u00eb pjese t\u00eb m\u00ebrgat\u00ebs t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb votuar. E kuptueshme kjo nga prizmi i interesit politik personal.<\/p>\n

Por \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb e padrejt\u00eb q\u00eb t\u00eb kalojn\u00eb vite t\u00eb t\u00ebra nd\u00ebrsa reforma zgjedhore t\u00eb ngec\u00eb n\u00eb vend sepse kjo reform\u00eb nuk iu ka konvenuar partive t\u00eb caktuara n\u00eb pushtet. Po ashtu, \u00ebsht\u00eb e padrejt\u00eb q\u00eb nj\u00eb reform\u00eb e till\u00eb t\u00eb b\u00ebhet pa debat shterrues vet\u00ebm se mund t\u2019i p\u00ebrshtatet interesave imediate t\u00eb pushtetit t\u00eb tanish\u00ebm. Si\u00e7 thash\u00eb m\u00eb lart, \u00ebsht\u00eb leht\u00eb q\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb ndihm\u00ebs ta instrumentalizojm\u00eb m\u00ebrgat\u00ebn p\u00ebr q\u00ebllime vetanake politike. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye \u00ebsht\u00eb fundamentale q\u00eb reformat t\u00eb kalojn\u00eb, por t\u00eb kalojn\u00eb pas nj\u00eb debati konstruktiv, shterrues dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb atmosfer\u00eb t\u00eb konsensusit t\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n

Brenda k\u00ebtij debati duhet diskutuar edhe kushtet eventuale p\u00ebr votimin nga jasht\u00eb.\u00a0 A duhet shikuar koh\u00ebzgjatja e q\u00ebndrimit jasht\u00eb Kosove si determinuese p\u00ebr votim nga jasht\u00eb apo jo? A duhet votuesja t\u00eb ket\u00eb lidhje financiare t\u00eb ndonj\u00eb natyre m\u00eb vendin e origjin\u00ebs, pra Kosov\u00ebn? A duhet t\u00eb ket\u00eb kuota p\u00ebr p\u00ebrfaq\u00ebsimin e m\u00ebrgat\u00ebs n\u00eb Kuvend t\u00eb Kosov\u00ebs, dhe \u00e7far\u00eb peshe p\u00ebrfaq\u00ebsuese duhet t\u00eb k\u00ebt\u00eb vota e m\u00ebrgat\u00ebs karshi asaj nga brenda vendit? Pra, k\u00ebto pyetje duhet b\u00ebr\u00eb dhe debati duhet shterruar. Dhe n\u00eb fund, prap\u00eb mund t\u00eb vendoset q\u00eb nuk d\u00ebshirojm\u00eb asnj\u00eb kusht p\u00ebr m\u00ebrgat\u00eb. Kjo edhe mund t\u00eb jet\u00eb n\u00eb rregull p\u00ebrderisa reforma t\u00eb jet\u00eb arritur me konsensus t\u00eb gjer\u00eb, interes shtet\u00ebror dhe sa m\u00eb pak kalkulime imediate nga partit\u00eb politike.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pas konstituimit t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb re, n\u00eb Kuvendin e Kosov\u00ebs pat nj\u00eb orvatje p\u00ebr t\u00eb kaluar amandamentet e ligjit p\u00ebr zgjedhjet e p\u00ebrgjithshme. K\u00ebto amandamente duket se m\u00ebtojn\u00eb t\u2019ia leht\u00ebsojn\u00eb m\u00ebrgat\u00ebs votimin n\u00ebp\u00ebrmjet konsullatave dhe ambasadave, gj\u00eb q\u00eb nuk mund\u00ebsohet p\u00ebr momentin. Pas nj\u00eb tensionimi raportesh qeveri-opozit\u00eb, u mor vesh q\u00eb k\u00ebto amandamente t\u00eb shqyrtohen […]<\/p>","protected":false},"author":405,"featured_media":1491,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[753,548,752],"ppma_author":[698],"class_list":["post-1490","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-migration","tag-politics","tag-voting"],"authors":[{"term_id":698,"user_id":405,"is_guest":0,"slug":"armend-bekaj","display_name":"Armend Bekaj","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/armend-bekaj.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/armend-bekaj.png"},"user_url":"","last_name":"Bekaj","first_name":"Armend","description":"Armend Bekaj \u00ebsht\u00eb Ligj\u00ebrues n\u00eb Departamentin p\u00ebr K\u00ebrkime t\u00eb Paqes dhe Konfliktit n\u00eb Universitetin e Uppsala-s, Suedi. Ka punuar p\u00ebr nj\u00eb s\u00ebr\u00eb organizatash nd\u00ebrkomb\u00ebtare, p\u00ebrfshir\u00eb International IDEA n\u00eb Suedi. Ka t\u00eb kryer doktorat\u00ebn n\u00eb shkenca politike n\u00eb Universitetin e Sheffield, Britani t\u00eb Madhe."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1490","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/405"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1490"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1490\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1492,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1490\/revisions\/1492"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1490"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1490"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1490"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=1490"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}