{"id":2159,"date":"2022-06-30T15:38:59","date_gmt":"2022-06-30T14:38:59","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2159"},"modified":"2023-12-13T10:25:28","modified_gmt":"2023-12-13T09:25:28","slug":"nga-prishtina-gjer-ne-meksike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/kritike\/nga-prishtina-gjer-ne-meksike\/","title":{"rendered":"Nga Prishtina gjer n\u00eb Meksik\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Largimi i her\u00ebt i poetit kosovar Xhevdet Bajrajt [1960-1922] nuk la kurfar\u00eb gjurme n\u00eb medjet serbe, sikurse q\u00eb nuk e shtoi as paraqitja e p\u00ebrkthimeve t\u00eb tij n\u00eb s\u00ebrbishte interesimin e publikut vendas, e as t\u00eb esnaf\u00ebve t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, p\u00ebr vepr\u00ebn e tij. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, Bajraj p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb u botua s\u00ebrbisht pas luft\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs kur, mbasi q\u00eb fitoi burs\u00eb p\u00ebr shkrimtar\u00eb n\u00eb ekzil, e la Rahovecin dhe u vendos p\u00ebrjet\u00eb n\u00eb Meksiko Siti. Ikja e poetit kosovar nga lufta u dokumentua p\u00ebrgjithmon\u00eb n\u00eb ditarin\u00a0<em>Meksiko<\/em>\u00a0[Mexico] t\u00eb Vlladimir Arsenijeviqit [Vladimir Arsenijevi\u0107] i cili, si shkrimtar nga Beogradi, e pat fituar burs\u00ebn n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb programit t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb, q\u00eb si rezultat e pat nj\u00eb \u00e7ift t\u00eb jasht\u00ebzakont\u00eb librash t\u00eb cil\u00ebt e sh\u00ebnuan fillimin e pun\u00ebs s\u00eb sht\u00ebpis\u00eb botuese, at\u00ebbot\u00eb t\u00eb re, Rende. Libri i dyt\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb pako qe p\u00ebrmbledhja poetike\u00a0<em>Liria e tmerrit<\/em>\u00a0nga Xhevdet Bajraj (p\u00ebrkthyer nga vet autori dhe Vlladimir Arsenijeviqi). Bashk me p\u00ebrkthim t\u00eb p\u00ebrmbledhjes s\u00eb poezive t\u00eb Flora Brovin\u00ebs, s\u00eb burgosur\u00ebs politike t\u00eb regjimit t\u00eb Millosheviqit, paraqitja e p\u00ebrmbledhjes poetike t\u00eb Bajrajt n\u00eb Beograd e sh\u00ebnoi nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb heshtjes, si\u00e7 ka ndodh\u00eb gjithmon\u00eb me p\u00ebrkthime t\u00eb letrar\u00ebve dhe letrareve t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Emri i Xhevdet Bajrajt sot \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb i njohur n\u00eb qarqet beogradase t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, por pa pranim t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, i rrudhur n\u00eb t\u00eb ashtuquajtur\u00ebn \u201cpublicistik\u00eb projektesh\u201d e cila mbeti si trash\u00ebgimi e p\u00ebrhert\u00eb e ksenofobis\u00eb s\u00eb t\u00eb n\u00ebnt\u00ebdhjetesatave, por q\u00eb i mbulon t\u00eb gjith\u00eb ata libra, botimi i t\u00eb cil\u00ebve \u00ebshte, gjoja, i motivuar politikisht, prandaj ata, si rrjedhoj\u00eb, \u201cas q\u00eb vlen t\u00eb lexohen\u201d. Gati n\u00eb pranim t\u00eb njejt\u00eb has\u00ebn edhe t\u00eb gjith\u00eb librat tjer\u00eb t\u00eb botuar n\u00eb relacionin Prishtin\u00eb\u2013Beograd. Nj\u00eb nd\u00ebr ta \u00ebsht\u00eb edhe antologjia\u00a0<em>Nga Prishtina, me dashuri<\/em>\u00a0e vitit 2011, e cila solli panoram\u00eb t\u00eb plot\u00eb t\u00eb poezis\u00eb bashk\u00ebkohore kosovare shqipe, bashk me poezit\u00eb e Bajrajt. E nj\u00ebjta ndodhi edhe me antologjin\u00eb e dramaturgjis\u00eb\u00a0 s\u00eb re kosovare,\u00a0<em>Fluturimi mbi theatrin kosovar,<\/em>\u00a0t\u00eb vitit 2014, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Bajraj p\u00ebrfaq\u00ebsohet me dram\u00ebn \u201cVrasja e mushkonj\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, publiku \u201cekspert\u201d n\u00eb artin nga Kosova reagon vet\u00ebm n\u00eb rastet e subverzionit t\u00eb thell\u00eb, sikurse ishte rasti me shfaqjen e risht\u00eb t\u00eb Jeton Nezirajt, \u201cProjekti Handke\u201d, e cila shkaktoi histeri t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, si te publiku teatror, poashtu edhe te ai joteatror. Xhevdet Bajraj nuk ishte poet i cili do t\u2019i shqet\u00ebsonte shpirt\u00ebrat n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, megjithse opusin e t\u00ebr\u00eb t\u00eb tij poetik e sh\u00ebnuan shpirt\u00ebrat e liris\u00eb dhe tmerrit. P\u00ebr t\u2019i hulumtuar k\u00ebta kuptime, Bajraj u rrek me figura t\u00eb cilat do t\u2019ia mund\u00ebsonin t\u2019u drejtohej temave t\u00eb m\u00ebdha poetike. Si \u00ebsht\u00eb e mundur t\u2019i k\u00ebndohet liris\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn ai, si\u00e7 e tha edhe vet gjat\u00eb nj\u00eb interviste, e \u00ebnd\u00ebrronte ndryshe nga politikan\u00ebt, gjersa tmerri shtohej nga dita n\u00eb dit\u00eb, madje edhe mbasi q\u00eb liria u fitua?<\/p>\n<p>P\u00ebrpos ndikimit t\u00eb fort\u00eb t\u00eb poezis\u00eb bitnike [beatnik poetry] dhe rokenrollit, Bajraj, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, nga tradita lirike evropiane trash\u00ebgoi di\u00e7ka q\u00eb poezin\u00eb tij e b\u00ebnte shum\u00ebfish interesante. Ky bashk\u00ebdyzim jo i p\u00ebrdit\u00ebm na i dha poezit\u00eb ndoshta m\u00eb t\u00eb bukura t\u00eb opusit t\u00eb tij, e t\u00eb gjitha kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me temat e tij magjistrale,\u00a0<em>lirin\u00eb<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>tmerrin<\/em>. Fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr ndikimin paradoksal t\u00eb Rajner Maria Rilkes dhe\u00a0<em>Elegjive t\u00eb tij t\u00eb Duinos\u00a0<\/em>[<em>Duineser Elegien<\/em>], t\u00eb cilat te Bajraj p\u00ebrjetuan\u00a0<em>transformim bitnik<\/em>. Figura e engj\u00ebllit \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka pa t\u00eb cil\u00ebn Bajraj si poet do t\u00eb ishte i paparmenduesh\u00ebm, kurse poezia e tij do t\u00eb dukej e pakryer, meq\u00eb ai nuk hoqi dor\u00eb nga gjurmimi i\u00a0<em>s\u00eb bukur\u00ebs<\/em>\u00a0e cila, n\u00eb saje t\u00eb rrethanave t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Jugosllavi, e mbi t\u00eb gjitha n\u00eb Kosov\u00eb, po shnd\u00ebrrohej n\u00eb tmerr t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Engj\u00ebjt jan\u00eb edhe n\u00eb fillim t\u00eb dram\u00ebs s\u00eb tij \u201cVrasja e mushkonj\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>Jokonformist dhe autonom, Bajraj e barti vul\u00ebn e pashlyeshme t\u00eb t\u00ebhuj\u00ebsimit urban me t\u00eb cil\u00ebn i mbushi vargjet e tij. Megjithse n\u00eb kuptim t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shpesh i kthehej Kosov\u00ebs, ose asaj q\u00eb pat mbetur nga Jugosllavia, haste n\u00eb shmangie edhe m\u00eb t\u00eb madhe me bot\u00ebn. Kjo skizm\u00eb filloi heret n\u00eb jet\u00eb t\u00eb tij, u thellua gjat t\u00eb n\u00ebnt\u00ebdhjet\u00ebesatave, p\u00ebr t\u00eb vazhduar t\u00eb jetonte [skizma\u2014v.p.] n\u00eb Meksik\u00eb p\u00ebrmes poetik\u00ebs, n\u00ebp\u00ebrmjet s\u00eb cil\u00ebs ai i q\u00ebmtonte mund\u00ebsit\u00eb e ekzistenc\u00ebs njer\u00ebzore n\u00eb ndeshje me derivatet e engj\u00ebjve t\u00eb Rilkes t\u00eb cil\u00ebt, me t\u00eb zbritur n\u00eb tok\u00eb u b\u00ebn\u00eb, jo vet\u00ebm frik\u00ebsues p\u00ebrmes \u201c<em>m\u00eb t\u00eb fort\u00ebs nga qenjet<\/em>\u201d, por edhe tmerrues dhe t\u00eb paduruesh\u00ebm p\u00ebrmes p\u00ebrvet\u00ebsimit t\u00eb natyr\u00ebs njer\u00ebzore t\u00eb, mund t\u00eb thuhet,\u00a0<em>m\u00eb t\u00eb dobt\u00ebs nga qenjet<\/em>, t\u00eb cil\u00ebn Bajraj e detektoi n\u00eb vjershat e tij m\u00eb t\u00eb mira nga cikli \u201cDielli i montuar n\u00eb qiell\u201d dhe \u201cEngj\u00ebjt kan\u00eb ardhur t\u00eb na marrin\u201d.<\/p>\n<p>\u00c7do engj\u00ebll \u00ebsht\u00eb tmerrues, thoshte Bajraj duke e parafrazuar Rillken, duke e dh\u00ebn\u00eb zanafill\u00ebn e k\u00ebtyre qenjeve n\u00eb tri vjersha:\u00a0<em>\u201dEngj\u00eblli dhe ish engj\u00ebjt\u201d<\/em>,\u00a0<em>\u201c\u00cbndrrat e engj\u00ebllit\u201d<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>\u201cTakimi me engj\u00ebllin plak\u201d<\/em>.\u00a0 Me \u00e7\u2019rast nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr engj\u00ebjt kryengrit\u00ebs, por p\u00ebr nj\u00eb lloj tjet\u00ebr t\u00eb r\u00ebnjes, gjer te e cila vjen p\u00ebrmes kontaktit me m\u00ebkatin, keqb\u00ebrjen, fekaljet, alkoolin, dhe drog\u00ebn. Disa nd\u00ebr ta pastaj p\u00ebrzihen n\u00eb mes njer\u00ebzish t\u00eb cil\u00ebt alkoolin e konsumojn\u00eb si kujtes\u00eb t\u00eb natyr\u00ebs s\u00eb vet t\u00eb shpenzuar qiellore, ose nd\u00ebr kriminel\u00eb, kur b\u00ebhen simbole mbres\u00ebtar\u00eb t\u00eb luft\u00ebs, si\u00e7 ndodhi n\u00eb sken\u00ebn e pushkatimit t\u00eb t\u00eb burgosurit t\u00eb luft\u00ebs, n\u00ebn murin n\u00eb t\u00eb cilin rri i ulur\u00a0<em>\u201cEngj\u00eblli i vdekjes me marlboro t\u00eb Sarajev\u00ebs n\u00eb goj\u00eb\u201d<\/em>. Vjersha quhet\u00a0<em>\u201cLuli &amp; Zana I kill you\u201d<\/em>. Ky engj\u00ebll q\u00eb v\u00ebshtron nga muri \u00ebsht\u00eb qartazi pjes\u00ebtar i policis\u00eb serbe, gj\u00eb q\u00eb duket nga prangat n\u00eb duar t\u00eb djaloshit t\u00eb burgosur, n\u00eb sy t\u00eb t\u00eb cilit, pas urdh\u00ebrit \u201czjarr\u201d do t\u00eb drith\u00ebroj\u00eb edhe ca momente figura e asaj qenjeje tmerruese, e miz\u00ebs s\u00eb trash\u00eb q\u00eb gum\u00ebzhon mbi pellgun e gjakut, si dhe e fragmentit t\u00eb grafitit (eponim) n\u00eb mur.<\/p>\n<p>Me poetin Xhevdet Bajraj u njoha n\u00eb pranver\u00eb t\u00eb vitit 2016 n\u00eb hotelin Begolli, t\u00eb Prishtin\u00ebs, ku ishin t\u00eb vendosur pjes\u00ebmarr\u00ebsit e Festivalit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb, POLIP. Ishte nd\u00ebr ata njer\u00ebz p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt shum shpejt mendojm\u00eb se i kemi njohur t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn. S\u00eb shpejti m\u2019u b\u00eb heq\u00ebs n\u00ebp\u00ebr at\u00eb Prishtin\u00ebn \u00e7far\u00eb kishte qen\u00eb ajo dikur, e un\u00eb atij iu b\u00ebra n\u00ebp\u00ebr at\u00eb q\u00eb ajo ishte b\u00ebr\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb. Poat\u00eb nat\u00eb rrinim para Qendr\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb Dardani [sic], Bajraj do t\u00eb thoshte Kurrizit t\u00eb bot\u00ebs, q\u00eb ishte thyer nga invazioni i \u00e7etave tmerruese engjullore. Kishte kapel\u00eb t\u00eb zez\u00eb dhe syze me korniz\u00eb rrumbullake pas t\u00eb cilave ndihej m\u00eb i sigurt\u00eb, se jeta e kishte m\u00ebsuar q\u00eb sherri mund t\u00eb plaste kudo, madje edhe pran\u00eb banakut t\u00eb vjet\u00ebr, ose p\u00ebrtej gardhit t\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebs s\u00eb shkoll\u00ebs fillore. Duke qen\u00eb nga Rahoveci, s\u00ebrbishten e folte shk\u00eblqyesh\u00ebm, e mbante n\u00eb mend n\u00eb saj\u00eb t\u00eb formave t\u00eb saj\u00a0m\u00eb t\u00eb mira dhe m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija: idiomeve t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb dhe t\u00eb policis\u00eb. At\u00eb mbr\u00ebmje n\u00eb sken\u00eb Bajraj, ishte vet me poezin\u00eb e tij, i bindur se gjendej n\u00eb trollin e vet\u00ebm t\u00eb sigurt\u00eb t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij. Ky truall nuk ishte mizanskena e zez\u00eb teatrore, as Prishtina, as Kosova. Ishte poezia, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb thoshte disa vite m\u00eb von\u00eb se vet\u00ebm ajo nuk mund ta tradh\u00ebtoj\u00eb kurr\u00eb, p\u00ebr dallim nga jeta. Poezia ishte p\u00ebrgjegja e Xhevdet Bajrajt p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb engj\u00ebjt tmerrues t\u00eb bot\u00ebs, q\u00eb nga k\u00ebtu e gjer n\u00eb Meksik\u00eb. Do ta kujtoj p\u00ebr at\u00eb p\u00ebrkushtim t\u00eb cilin e manifestonte me \u00e7do l\u00ebvizje, me \u00e7do fjal\u00eb. P\u00ebr vargjet q\u00eb i shqiptoi at\u00eb nat\u00eb:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Hapa dritaren<\/em><\/p>\n<p><em>Pos vrim\u00ebs s\u00eb ozonit q\u00eb vezullonte si reklam\u00eb ferri<\/em><\/p>\n<p><em>Gjasht\u00eb arna resh i ishin qepur qiellit<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Kjo dit\u00eb do t\u00eb jet\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb<\/em><\/p>\n<p><em>Se liria u vra si shtaz\u00eb e eg\u00ebr<\/em><\/p>\n<p><em>L\u00ebkura e s\u00eb cil\u00ebs thahet n\u00eb mur<\/em><\/p>\n<p><em>P\u00ebr k\u00ebpuc\u00ebt q\u00eb do t&#8217;i bartim<\/em><\/p>\n<p><em>Dit\u00ebn e vdekjes<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>P\u00ebrktheu nga serbokroatishtja Florent Rizvanolli,<\/p>\n<p>Marr\u00eb nga\u00a0<a href=\"https:\/\/pescanik.net\/od-pristine-do-meksika\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Pe\u0161\u010danik<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Largimi i her\u00ebt i poetit kosovar Xhevdet Bajrajt [1960-1922] nuk la kurfar\u00eb gjurme n\u00eb medjet serbe, sikurse q\u00eb nuk e shtoi as paraqitja e p\u00ebrkthimeve t\u00eb tij n\u00eb s\u00ebrbishte interesimin e publikut vendas, e as t\u00eb esnaf\u00ebve t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, p\u00ebr vepr\u00ebn e tij. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, Bajraj p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb u botua s\u00ebrbisht pas [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":420,"featured_media":2160,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[664,693,12,876,893],"ppma_author":[898],"class_list":["post-2159","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-kosovo","tag-literature","tag-serbia","tag-translation","tag-xhevdet-bajraj"],"authors":[{"term_id":898,"user_id":420,"is_guest":0,"slug":"sasa-ilic","display_name":"Sa\u0161a Ili\u0107","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/SasaIlic.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/SasaIlic.png"},"user_url":"","last_name":"Ili\u0107","first_name":"Sa\u0161a","description":"Sasha Iliq [Sa\u0161a Ilic] u lind n\u00eb vitin 1972 n\u00eb Jagodin\u00eb, diplomoi n\u00eb Fakultetin e Filologjis\u00eb n\u00eb Beograd. Gjer tani i ka botuar tre libra me rr\u00ebfime: Parandjenja e luft\u00ebs qytetare [Predosezanje graxhanskog rata](2000), Dushanovc. Posta [Du\u0161anovac. Po\u0161ta] (2015), Gjahu n\u00eb iriq\u00eb [Lov na je\u017eeve] (2015) dhe tre  romane: Dritarja e Berlinit [Berlinsko okno] (2005), R\u00ebnja e Kolumbis\u00eb [Pad Kolumbije] (2010) edhe Qeni dhe kontrabasi [Pas i kontrabas] (2019) p\u00ebr t\u00eb cilin e fitoi shp\u00ebrblimin e revist\u00ebs NIN. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr nism\u00ebtar\u00ebt dhe redaktor i shtojc\u00ebs Beton t\u00eb revist\u00ebs Danas, nga themelimi n\u00eb vitin 2006 e gjer n\u00eb tetor t\u00eb vitit 2013.  N\u00eb dhjetor t\u00eb poatij viti e themelon s\u00eb bashku me Alida Bremerin fletushk\u00ebn Beton International, q\u00eb periodikisht del n\u00eb gjuh\u00eb gjermane si shtojc\u00eb n\u00eb Tageszeitung dhe Frankfurter Rundschau. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr redaktor\u00ebt e Festivalit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb, POLIP, t\u00eb Prishtin\u00ebs. Proza e tij mund t\u00eb gjindet e Proza e tij mund t\u00eb gjindet e p\u00ebrkthyer shqip, frengjisht, maqedonisht, dhe gjermanisht."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2159","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/420"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2159"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2159\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2161,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2159\/revisions\/2161"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2160"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2159"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}