{"id":2313,"date":"2021-11-18T13:06:52","date_gmt":"2021-11-18T12:06:52","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2313"},"modified":"2023-12-15T13:08:00","modified_gmt":"2023-12-15T12:08:00","slug":"poezia-eshte-qellimi-yne-antropologjik-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/kritike\/poezia-eshte-qellimi-yne-antropologjik-i\/","title":{"rendered":"Poezia \u00ebsht\u00eb q\u00ebllimi yn\u00eb antropologjik (I)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Monumentalen n\u00eb poezin\u00eb \u201cVdekja e poetit\u201d (\u201cBukuria e zez\u00eb\u201d, Rilindja,\u00a01980. fq. 33.) autori Beqir Musliu e ka krijue pas vdekjes s\u00eb poetit\u00a0(ak\u00ebcilit poet), si tip psiko-social, n\u00eb nj\u00eb m\u00ebrzi t\u00eb thell\u00eb, e cila sipas Giacomo Leopardit q\u00eb e citon Giorgio Agamben (\u201c\u00c7elnaja\u201d), \u00ebsht\u00eb \u201cd\u00ebshira p\u00ebr lumtuni, e lanun, n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre, n\u00eb gjendje t\u00eb kullueme\u201d sepse poeti \u00ebsht\u00eb aty, tue-bamja [tuebam\u00ebsia] e tij \u00ebsht\u00eb f\u00ebrk\u00e8m (gjurm\u00eb), kujtes\u00eb (jo thjesht si akt dhe aktim i shfaqur, por ashtu\u00a0 qysh i kujtohet),&#8230; me e kuptue at\u00eb ver\u00eb t\u00eb lules dhe Vdekjen e Poetit), si drita e vetim\u00ebs, pra ngjarje, si personazh konceptual, monument; dhe kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lumturi s\u00eb cil\u00ebs i \u00ebsht\u00eb eliminuar llumi, pra me e kujtue jo vdekjen, por ver\u00ebn e lules \u00ebsht\u00eb lumturi e kulluar&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Poezia e Beqir Musliut \u00ebsht\u00eb shfaqje \u2013 ngjarje si\u00e7 ishte edhe vet\u00eb autori i\u00a0saj (Zeigen) \u2013 e cila sh\u00ebnjon vepr\u00ebn e mbyllur, p\u00ebrfundimtare dhe t\u00eb nemitur\u00a0(e pagoj\u00eb!?) sepse \u00ebsht\u00eb sakrale&#8230;!? T\u00eb mbash vesh dhe t\u00eb d\u00ebgjosh me or\u00eb t\u00eb t\u00ebra t\u00eb gjith\u00eb z\u00ebrat n\u00eb natyr\u00eb, t\u00eb\u00a0v\u00ebzhgosh me dit\u00eb t\u00eb t\u00ebra sendet e pagoja, rrjedh\u00ebn e prronit, piklat e\u00a0 shiut, t\u00eb v\u00ebshtrosh yjet dhe t\u00eb d\u00ebgjosh shk\u00ebputjet e tyre nga qielli,\u00a0t\u00eb p\u00ebrpiqesh t\u2019u jap\u00ebsh gjuh\u00eb gj\u00ebrave (objekteve) e fenomeneve q\u00eb p\u00ebr nga\u00a0natyra jan\u00eb t\u00eb nemituna, ja kjo \u00ebsht\u00eb ajo pun\u00eb q\u00eb e ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb jet\u00eb njeriu\u00a0Musliu.<\/p>\n<p>Gj\u00ebrat e nemitura jan\u00eb t\u00eb mundshme (Deleuze&amp;Guattari) dhe b\u00ebhen t\u00eb nimete\u00a0(\u2018t\u00eb nj\u00ebmend\u00ebta\u2019; q\u00eb e p\u00ebrfshijn\u00eb zeigen-in heideggerian, q\u00eb d.m.th. jo me\u00a0tregue, por me e than\u00eb qen\u00ebsoren) e kjo ndodh vet\u00ebm gjat\u00eb zbules\u00ebs\u00a0beqiriane, n\u00eb art.\u00a0Sipas Deleuzes&amp;Guattarit, pasoja e natyrshme e k\u00ebtij p\u00ebrshkrimi asht se arti jo vet\u00ebm q\u00eb nuk asht shprehje e njer\u00ebzores, por madje s\u2019ka t\u00eb baj\u00eb fare me njer\u00ebzoren, asht gjaja ma e huej ndaj njer\u00ebzores. Alain Badiouja, tue fol\u00eb\u00a0n\u00eb seminar p\u00ebr librin e Deleuzes&amp;Guattarit, spikat se krijimi nga njeriu i jonjer\u00ebzores [\u00e7mosnjer\u00ebzores] n\u00ebp\u00ebrmjet artit p\u00ebrban shenj\u00ebn e qart\u00eb t\u00eb ep\u00ebrsis\u00eb s\u00eb artit, n\u00eb raport me krijimtarit\u00eb tjera (Alain Badiou).\u00a0K\u00ebta dy autor\u00eb mbrojn\u00eb q\u00ebndrimin se\u00a0 arti ruen, madje n\u00eb bot\u00eb arti asht e\u00a0vetmja gja q\u00eb ruhet. (Deleuze&amp;Guattari, po aty, fq. 203;)\u00a0\u201cAi ruan dhe ruhet n\u00eb vetvete (quid juris), edhe pse nuk jeton ma gjat\u00eb se\u00a0suportet dhe materialet e veta (quid facti), gur, telajo, ngjyr\u00eb kimike\u00a0etj.)<\/p>\n<p>Sipas tyne, ajo \u00e7ka ruhet, sendi ose vepra e artit, asht nj\u00eb bllok\u00a0ndijimesh, domethan\u00eb nj\u00eb kompozim perceptesh dhe afektesh.Gianni Vattimo, tue iu referue Heideggerit, \u201cajo q\u00eb mbetet e krijojn\u00eb poet\u00ebt\u201d sipas Holderlinit, thot\u00eb: \u201cajo q\u00eb mbetet e krijojn\u00eb poet\u00ebt: jo gjithaq si\u00a0ajo q\u00eb st\u00ebrzgjatet\u00a0 n\u00eb koh\u00eb (\u201cruhet\u201d),\u00a0 jo ajo q\u00eb ruen dhe ruhet sipas Deleuzes&amp;Guattarit, por mbetet, si \u201cajo q\u00eb mbetet\u201d: gjurm\u00eb, kujtes\u00eb,\u00a0monument.<\/p>\n<p>Vattimo kur flet p\u00ebr krijimin (ardhjen, n\u00eb kuptimin e ardhjes s\u00eb buk\u00ebs) e\u00a0fjal\u00ebs poetike mendon se me operacionin poetik m\u00ebtohet t\u00eb mb\u00ebrrihet ajo\u00a0gjyserr\u00ebsina, Lichtung, nocion heideggerian q\u00eb lidh zdritjen me terratisjen, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e v\u00ebrteta shfaqet jo ma n\u00eb form\u00eb t\u00eb qart\u00ebsis\u00eb metafizike,\u00a0 e cila me veprimin eroziv q\u00eb koha ushtron mbi vepr\u00ebn, at\u00eb e shnd\u00ebrron n\u00eb\u00a0monument (Vattimo.)<\/p>\n<p>P\u00ebr Norman O. Brown-in, krijimi i monumenteve madh\u00ebshtore si piramidat dhe rrokaqiejt\u00a0 tregojn\u00eb se sa asht edhe veprimtaria \u201cekonomike\u201d po ashtu ikje\u00a0nga vdekja. Monumentalen n\u00eb poezin\u00eb \u201cNana i bani rang\u00ebt e shpis\u00eb e ra me\u00a0fjet\u00eb\u201d\u00a0 e kam krijue pas vdekjes s\u00eb nan\u00ebs si tip psiko-social, n\u00eb nj\u00eb m\u00ebrzi\u00a0t\u00eb thell\u00eb, e cila sipas Giacomo Leopardit q\u00eb e citon Giorgio Agamben, asht \u201cd\u00ebshira p\u00ebr lumtuni, e lanun, n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre, n\u00eb gjendje t\u00eb kullueme\u201d sepse nana asht aty, tu-bamja [\u00e7tuebam\u00ebsia] e saj asht f\u00ebrkem (gjurm\u00eb), kujtes\u00eb (jo\u00a0thjesht si akt dhe aktim i shfaqun, por ashtu\u00a0 qysh m\u00eb kujtohet, e shpejt\u00eb\u00a0si drug\u00ebz, si drita e vetim\u00ebs, pra ngjarje, si personazh konceptual,\u00a0monument; dhe kjo asht nj\u00eb lumtuni s\u00eb cil\u00ebs i asht eliminue llumi, lumtuni\u00a0e kullueme.<\/p>\n<p>Alain Badiou p\u00ebr konceptin e Deleuzes&amp;Guattarit mbi artin shkruen se k\u00ebta dy autor\u00eb artin e cil\u00ebsojn\u00eb si krijimtari monumentesh. \u201c\u00c7do vep\u00ebr arti asht nj\u00eb monument\u201d, thon\u00eb ata. Sipas Badiou-s\u00eb, nj\u00eb pozicion i till\u00eb sjell m\u00eb\u00a0veti nj\u00eb varg t\u00eb tan\u00eb metaforik, i cili sh\u00ebrben p\u00ebr me e shpreh\u00eb iden\u00eb se\u00a0arti ka t\u00eb baj\u00eb me visoret dhe me personazhet (d.m.th. percepte dhe\u00a0afekte.) Por, sipas tij, metafora e v\u00ebrtet\u00eb dhe ma e p\u00ebrgjithshme ka me\u00a0qen\u00eb\u00a0 ajo e monumentit.<\/p>\n<p><strong>\u201cBukuria e zez\u00eb\u201d e Beqir Musliut: Vet\u00ebdije e re estetike\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>I lindur n\u00eb Gjilan, Musliu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb udh\u00ebtar q\u00eb nj\u00eb jet\u00eb njeriu kthehet\u00a0prapa p\u00ebr t\u00eb qar\u00eb fatkobin e qenies dhe kolektivitetit t\u00eb tij, q\u00eb na\u00a0shfaqet si imazh i Maj\u00ebs s\u00eb Zez\u00eb, q\u00eb vuajtjen e ka t\u00eb p\u00ebrsosur, madje si\u00a0emblem\u00eb e m\u00ebsymjeve jo vet\u00ebm t\u00eb idealit estetik, por p\u00ebrsosm\u00ebris\u00eb\u00a0antropologjike (p\u00ebrsosjes s\u00eb njeriut n\u00eb-bot\u00eb), q\u00eb ka me i plak\u00eb shekujt, i\u00a0bukur dhe i plot\u00eb.\u00a0Poezia nuk \u00ebsht\u00eb art\u2026.por q\u00ebllimi yn\u00eb antropologjik!\u201d \u2013 shkruante Josif\u00a0Brodski. \u201cPoezia nuk \u00ebsht\u00eb art, madje nuk \u00ebsht\u00eb as deg\u00ebzim i artit. Ajo\u00a0\u00ebsht\u00eb di\u00e7ka m\u00eb tep\u00ebr. N\u00ebse fjala \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb na dallon nga speciet e\u00a0tjera, at\u00ebher\u00eb poezia \u2013 ose veprimi gjuh\u00ebsor m\u00eb i arrir\u00eb \u2013 \u00ebsht\u00eb q\u00ebllim\u00a0antropologjik. Kushdo q\u00eb e konsideron poezin\u00eb vet\u00ebm n\u00eb qerthullin e e\u00a0k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb s\u00eb zakonshme t\u00eb t\u00eb lexuarit, kryen nj\u00eb krim antropologjik, dhe\u00a0pik\u00eb s\u00eb pari kund\u00ebr vetes s\u00eb vet\u201d(Josif Brodskij. \u201cConversazioni\u201d. A cura di\u00a0Cynthia L. Haven. Adelphi. 2015.)<\/p>\n<p>Madh\u00ebshtia e k\u00ebsaj poezie, \u00ebsht\u00eb Maja e Zez\u00eb, si ideal estetik dhe si\u00a0monument fizik \u2013\u00a0 kontrapunkti ose masa (etaloni) tjet\u00ebr i t\u00eb maturit t\u00eb s\u00eb\u00a0bukur\u00ebs, duke arritur deri n\u00eb fund t\u00eb s\u00eb bukures s\u00eb asaj Maje: Amb\u00eblsia e\u00a0mbijetes\u00ebs s\u00eb nj\u00eb kohe tragjike dhe dalja n\u00eb breg \u2013 n\u00eb lirin\u00eb e nj\u00eb toke\u00a0st\u00ebrgjysh\u00ebrish\u2026\u00a0Ka ndon\u00ebse kritik\u00eb q\u00eb Musliun \u2013 krijuesin e figur\u00ebs s\u00eb bukuris\u00eb s\u00eb zez\u00eb \u2013\u00a0t\u00eb cil\u00ebn p\u00ebr nga funksioni poetik e krahasojn\u00eb me \u201cLulet e s\u00eb keqes &#8211; (lig\u00ebsis\u00eb)\u201d t\u00eb Charles Baudelaire.<\/p>\n<p>Nd\u00ebr ta \u00ebsht\u00eb Sabri Hamiti, p\u00ebr t\u00eb cilin imagjinimet e Musliut shkojn\u00eb n\u00eb thell\u00ebsin\u00eb e koh\u00ebs s\u00eb kujtes\u00ebs dhe n\u00eb paskaj\u00ebsit\u00eb e hap\u00ebsir\u00ebs, sepse ai e strukturon t\u00eb shkuar\u00ebn n\u00eb sfondin emotiv t\u00eb s\u00eb sotmes.Te poezia e Musliut, lexuesi zbulon t\u00eb bukuren sip\u00ebrane, t\u00eb kulluar nga\u00a0teprimet, ndajshtesat e epitetet,\u00a0 n\u00eb fund t\u00eb nj\u00eb shpirti t\u00eb trazuar (q\u00eb\u00a0koh\u00ebs si kategori filozofike ia ndajshton dimensionin estetik) q\u00eb kap\u00ebrcen\u00a0korridorin kohor dhe me t\u00eb b\u00ebmat nga e shkuara na jep emocione t\u00eb forta sot\u00a0e k\u00ebtu, q\u00eb n\u00eb rarfshin estetik \u2013 si\u00e7 lamentonte vet\u00eb poeti \u2013 n\u00eb preludiumin\u00a0e librit \u201cBukuria e zez\u00eb, se \u00e7do bukuri e ka edhe t\u00eb zez\u00ebn e vet \u2013 pra\u00a0kobin, q\u00eb n\u00eb fund ia ha kryet krijuesit t\u00eb saj!<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Monumentalen n\u00eb poezin\u00eb \u201cVdekja e poetit\u201d (\u201cBukuria e zez\u00eb\u201d, Rilindja,\u00a01980. fq. 33.) autori Beqir Musliu e ka krijue pas vdekjes s\u00eb poetit\u00a0(ak\u00ebcilit poet), si tip psiko-social, n\u00eb nj\u00eb m\u00ebrzi t\u00eb thell\u00eb, e cila sipas Giacomo Leopardit q\u00eb e citon Giorgio Agamben (\u201c\u00c7elnaja\u201d), \u00ebsht\u00eb \u201cd\u00ebshira p\u00ebr lumtuni, e lanun, n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre, n\u00eb gjendje t\u00eb kullueme\u201d [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":2311,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[736,693,912],"ppma_author":[282],"class_list":["post-2313","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-art","tag-literature","tag-poetry"],"authors":[{"term_id":282,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"halil-matoshi","display_name":"Halil Matoshi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Halil-Matoshi-850x479-1.jpeg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Halil-Matoshi-850x479-1.jpeg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"","description":"Halil Matoshi \u00ebsht\u00eb gazetar dhe analist i rregullt i zhvillimeve politike. Ka punuar n\u00eb gazetat \"Bota e re\", \"Z\u00ebri\", \"Lajm\", \"Express\" dhe \"Koha Ditore\". Gjithashtu ka botuar libra me poezi, tregime, studime dhe ditar, nd\u00ebrsa poezit\u00eb e tij jan\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb gjermanisht, spanjollisht, rumanisht, greqisht dhe anglisht."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2313","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2313"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2313\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2314,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2313\/revisions\/2314"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2311"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2313"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2313"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2313"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2313"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}