{"id":2405,"date":"2023-12-20T12:04:29","date_gmt":"2023-12-20T11:04:29","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2405"},"modified":"2024-11-05T15:21:55","modified_gmt":"2024-11-05T13:21:55","slug":"pse-grate-ne-kosove-ende-lihen-pas-dore","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/pse-grate-ne-kosove-ende-lihen-pas-dore\/","title":{"rendered":"Pse grat\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb ende lihen pas dore?"},"content":{"rendered":"<p>Grat\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb d\u00ebshmuar nj\u00eb p\u00ebrparim t\u00eb shpejt\u00eb n\u00eb shum\u00eb sfera t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb pasluft\u00ebs, e cila \u00ebsht\u00eb thell\u00ebsisht e rr\u00ebnjosur n\u00eb vlerat patriarkale dhe q\u00eb p\u00ebrballet me sfidat e nj\u00eb ekonomie n\u00eb zhvillim.<\/p>\n<p>Grat\u00eb kosovare kan\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb hapa t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebrpara. Dy gra kan\u00eb qen\u00eb presidente; grat\u00eb kosovare kan\u00eb fituar dy medalje t\u00eb arta olimpike n\u00eb xhudo dhe nj\u00eb kosovare ka drejtuar nj\u00eb film t\u00eb nominuar p\u00ebr \u201cOscar\u201d.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, pavar\u00ebsisht k\u00ebtyre arritjeve, gruaja mesatare n\u00eb Kosov\u00eb vazhdon t\u00eb p\u00ebrballet me dhun\u00eb, diskriminim dhe kufizime.<\/p>\n<p>S\u00eb fundmi, nj\u00eb tjet\u00ebr rast i femicidit tronditi vendin. Liridona\u00a0 Ademaj u vra n\u00eb n\u00ebntor dhe bashk\u00ebshorti i saj \u00ebsht\u00eb i dyshuari kryesor p\u00ebr vrasjen. Ajo \u00ebsht\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.rferl.org\/a\/kosovo-march-woman-killed-gender-violence\/32720949.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">gruaja e 54-t e vrar\u00eb<\/a>\u00a0q\u00eb nga viti 2010. Pavar\u00ebsisht k\u00ebtij numri t\u00eb lart\u00eb vrasjesh, vet\u00ebm nj\u00eb burr\u00eb \u00ebsht\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/apnews.com\/article\/balkans-violence-women-killings-d1496da277dafde5c43d06ef1c580f63\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">d\u00ebnuar me burgim t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm<\/a>\u00a0p\u00ebr vrasjen e nj\u00eb gruaje.<\/p>\n<p>Ligj\u00ebrisht nuk ka arsye q\u00eb nj\u00eb grua n\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb mos jet\u00eb e mbrojtur. Sidoqoft\u00eb, zbatimi i atyre ligjeve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje krejt\u00ebsisht tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Vrasja e nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/prishtinainsight.com\/kosovo-authorities-failed-second-woman-murdered-in-week\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">gruaje shtatz\u00ebn\u00eb vitin e kaluar<\/a>, e cila ishte n\u00eb prag t\u00eb lindjes, pavar\u00ebsisht se e nj\u00ebjta kishte urdh\u00ebr mbrojt\u00ebs ndaj bashk\u00ebshortit t\u00eb saj, n\u00ebnvizon munges\u00ebn e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb, si brenda policis\u00eb, ashtu edhe gjyq\u00ebsorit, dhe d\u00ebshtimin p\u00ebr t\u2019i mbrojtur grat\u00eb.<\/p>\n<p>S\u00eb fundmi, Kosova\u00a0<a href=\"https:\/\/rm.coe.int\/application-for-membership-set-out-in-the-letter-of-12-may-2022-addres\/1680ad7750\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ka miratuar nj\u00eb ligj t\u00eb ri<\/a>\u00a0p\u00ebr dhun\u00ebn ndaj grave dhe dhun\u00ebn n\u00eb familje, por q\u00eb ende nuk \u00ebsht\u00eb publikuar n\u00eb Gazet\u00ebn Zyrtare, duke u vonuar k\u00ebshtu zbatimi i tij.<\/p>\n<p>Koh\u00ebve t\u00eb fundit kan\u00eb dal\u00eb gjithashtu edhe disa raporte q\u00eb n\u00ebnvizojn\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb grave,\u00a0<a href=\"https:\/\/rm.coe.int\/application-for-membership-set-out-in-the-letter-of-12-may-2022-addres\/1680ad7750\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">p\u00ebrfshir\u00eb raportin e fundit t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Europ\u00ebs<\/a>, i cili vuri n\u00eb dukje se dhuna ndaj grave jo vet\u00ebm q\u00eb \u00ebsht\u00eb rritur, por \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ende m\u00eb dinamike dhe prore e m\u00eb fatale.<\/p>\n<p>N\u00eb tetor, nga Instituti Georgetown p\u00ebr Grat\u00eb, Paqen dhe Sigurin\u00eb, Kosova u rendit si\u00a0<a href=\"https:\/\/giwps.georgetown.edu\/the-index\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">vendi i dyt\u00eb m\u00eb i keq n\u00eb Europ\u00eb<\/a>\u00a0p\u00ebr t\u00eb jetuar p\u00ebr grat\u00eb. N\u00eb nivelin global, Kosova renditet e 100-ta nga gjithsej 177 shtete.<\/p>\n<p>Grat\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebrballen me sfida t\u00eb ashpra, p\u00ebrfshir\u00eb nivelet e larta t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb, diskriminimit dhe ngacmimit seksual.<\/p>\n<p>Sulmet seksuale prekin disproporcionalisht vajzat. Sipas\u00a0<a href=\"https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/373069240_Treatment_Of_Rape_In_Kosovo_From_2019_-2021_Quality_Assurance_Legal_And_Forensic_Aspects\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Institutit t\u00eb Mjek\u00ebsis\u00eb Ligjore<\/a>\u00a0t\u00eb Kosov\u00ebs, n\u00eb vitin 2021, mbi 67% e rasteve t\u00eb raportuara t\u00eb sulmeve seksuale dhe p\u00ebrdhunimeve n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebrfshinin vajza t\u00eb mosh\u00ebs 11-16 vje\u00e7e.<\/p>\n<p>Grat\u00eb po ashtu p\u00ebrballen\u00a0<a href=\"https:\/\/prishtinainsight.com\/the-situation-of-women-in-kosovo-a-gloomy-reality-in-international-and-local-reports\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">me sulme t\u00eb dhunshme sistematike<\/a>\u00a0n\u00eb rrjetet sociale. Hulumtimi nga OJQ-ja Demokracia p\u00ebr Zhvillim tregoi q\u00eb n\u00eb korrik t\u00eb vitit 2023, mizogjinia dhe sulmet e tjera t\u00eb dhunshme ndaj grave ishin t\u00eb p\u00ebrhapura gjer\u00ebsisht n\u00ebp\u00ebr rrjetet sociale.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga anomalit\u00eb e t\u00eb drejtave t\u00eb fituara rishtas ose ngritjes s\u00eb z\u00ebrit t\u00eb \u00e7do grupi t\u00eb margjinalizuar \u00ebsht\u00eb se gjithsesi do t\u00eb ekzistoj\u00eb nj\u00eb reagim kund\u00ebr tyre.<\/p>\n<p>Ndryshe nga Serbia dhe Kroacia, l\u00ebvizja e grave n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebrparoi me nj\u00eb rit\u00ebm duksh\u00ebm m\u00eb t\u00eb ngadalt\u00eb. Shoq\u00ebria kosovare e pasluft\u00ebs qart\u00ebsisht e vuri re k\u00ebt\u00eb gj\u00eb dhe shpejtoi ritmin me ndihm\u00ebn e ligjeve t\u00eb reja dhe mb\u00ebshtetjen nga komuniteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/p>\n<p>Kjo grave u dha mund\u00ebsi t\u00eb reja dhe u siguroi pun\u00eb disa prej atyre q\u00eb pat\u00ebn fatin t\u00eb p\u00ebrfitonin. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, kjo gjithashtu nxiti zem\u00ebrimin dhe reagimin e shum\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb forcimin e gruas e shohin si largim nga vlerat tradicionale.<\/p>\n<p>L\u00ebvizjet reaksionare jan\u00eb t\u00eb zakonshme dhe dikush mund t\u00eb thot\u00eb t\u00eb pashmangshme kur bie fjala p\u00ebr grupet e margjinalizuara q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb drejtat e tyre.<\/p>\n<p>Autorja Susan Faludi shkroi nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm e novator, t\u00eb quajtur \u201cBacklash\u201d, q\u00eb dokumenton l\u00ebvizjen reaksionare kund\u00ebr l\u00ebvizjes feministe t\u00eb viteve \u201970 n\u00eb ShBA dhe q\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb tjerash, n\u00ebnvizon faktin se meqen\u00ebq\u00eb feministet \u201ckan\u00eb fituar\u201d (pra ligj\u00ebrisht), nuk kishte nevoj\u00eb q\u00eb grave t\u2019u jepeshin m\u00eb shum\u00eb t\u00eb drejta, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr at\u00eb se barazia i b\u00ebnte ato t\u00eb mjerueshme.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, n\u00eb Kosov\u00eb ka z\u00ebra q\u00eb ende pretendojn\u00eb se feminizmi \u00ebsht\u00eb produkt i parave nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe jan\u00eb po ata z\u00ebra q\u00eb hedhin posht\u00eb iden\u00eb e barazis\u00eb gjinore.<\/p>\n<p>Dhe tashti shum\u00eb gra q\u00eb ngren\u00eb z\u00ebrin akuzohen si anti-amerikane, komuniste dhe madje pro-ruse. Tekefundit, akuza drejtuar feministeve (sidomos feministeve shqiptare) se s\u2019jan\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb denja t\u00eb komunitetit t\u00eb tyre, sjell ve\u00e7 nj\u00eb shtres\u00eb m\u00eb shum\u00eb nacionalizmi dhe politizimi ndaj grave.<\/p>\n<p>K\u00ebto lloj akuzash shpesh venerohen n\u00eb komunitetet anemban\u00eb bot\u00ebs ku grave u k\u00ebrkohen t\u00eb zgjedhin midis identitetit komb\u00ebtar ose etnik dhe t\u00eb drejtave t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht asaj se a shihet si nj\u00eb reagim i ashp\u00ebr apo nj\u00eb indikator i sfidave ekzistuese me t\u00eb cilat ende p\u00ebrballen grat\u00eb e Kosov\u00ebs, p\u00ebrgjigjet rrin\u00eb strukur n\u00eb z\u00ebrat e ndrysh\u00ebm t\u00eb grave t\u00eb Kosov\u00ebs t\u00eb t\u00eb gjitha komuniteteve.<\/p>\n<p>P\u00ebrfundimisht, avancimi i t\u00eb drejtave t\u00eb grave k\u00ebrkon bashk\u00ebpunim t\u00eb vazhduesh\u00ebm n\u00eb vija etnike, rritje t\u00eb mb\u00ebshtetjes financiare p\u00ebr OJQ-t\u00eb dhe strehimoret e grave, si dhe nj\u00eb p\u00ebrkushtim p\u00ebr t\u2019i mbajtur institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr mang\u00ebsit\u00eb e tyre dhe zbatimin efektiv t\u00eb ligjit.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, duhet t\u00eb ndahen burime t\u00eb konsiderueshme p\u00ebr edukimin e burrave dhe djemve lidhur me \u00e7\u00ebshtje kritike si p\u00eblqimi, ngacmimi n\u00eb rrug\u00eb, abuzimi dhe nd\u00ebrtimi social i roleve gjinore. Programet e trajnimit p\u00ebr barazi gjinore duhet ta n\u00ebnvizojn\u00eb rolin q\u00eb luajn\u00eb burrat n\u00eb vazhdim\u00ebsin\u00eb e dhun\u00ebs dhe diskriminimit.<\/p>\n<p>S\u00eb fundi, or\u00ebt e edukimit seksual duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb detyrueshme p\u00ebr t\u00eb dyja gjinit\u00eb qysh n\u00eb shkoll\u00ebn fillore, pastaj at\u00eb t\u00eb mesme dhe t\u00eb lart\u00eb, duke pranuar se poster\u00ebt, fushatat dhe marshimet nuk mjaftojn\u00eb p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb ndryshimet e nevojshme.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Grat\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb d\u00ebshmuar nj\u00eb p\u00ebrparim t\u00eb shpejt\u00eb n\u00eb shum\u00eb sfera t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb pasluft\u00ebs, e cila \u00ebsht\u00eb thell\u00ebsisht e rr\u00ebnjosur n\u00eb vlerat patriarkale dhe q\u00eb p\u00ebrballet me sfidat e nj\u00eb ekonomie n\u00eb zhvillim. Grat\u00eb kosovare kan\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb hapa t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebrpara. Dy gra kan\u00eb qen\u00eb presidente; [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":17,"featured_media":8935,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[721,664,929],"ppma_author":[27],"class_list":["post-2405","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-feminism","tag-kosovo","tag-womens-rights"],"authors":[{"term_id":27,"user_id":17,"is_guest":0,"slug":"bronwyn-jones","display_name":"Bronwyn Jones","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/2-2.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/2-2.jpg"},"user_url":"","last_name":"Jones","first_name":"Bronwyn","description":"Bronwyn Jones is a writer, editor and media practitioner who currently is the Executive Director of New Perspektiva a media NGO that highlights the issues of majority-minority relationships in Kosovo."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2405","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2405"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2405\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2406,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2405\/revisions\/2406"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8935"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2405"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2405"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2405"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2405"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}