{"id":2485,"date":"2021-01-20T13:25:41","date_gmt":"2021-01-20T11:25:41","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2485"},"modified":"2024-10-16T13:29:48","modified_gmt":"2024-10-16T11:29:48","slug":"si-mund-ta-mbeshtese-amerika-rendin-aziatik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/si-mund-ta-mbeshtese-amerika-rendin-aziatik\/","title":{"rendered":"Si mund ta mb\u00ebshtes\u00eb Amerika rendin aziatik"},"content":{"rendered":"

Strategji p\u00ebr t\u00eb rivendosur ekuilibrin dhe legjitimitetin<\/em><\/p>\n

P\u00ebrgjat\u00eb gjys\u00ebmshekullit t\u00eb ngritjes s\u00eb pashoq t\u00eb Azis\u00eb, Henry Kissinger ishte figur\u00eb qendrore q\u00eb ka orkestruar hapjen e Shteteve t\u00eb Bashkuara ndaj Kin\u00ebs n\u00eb fillimet e viteve 1970, ku pastaj kishte vazhduar t\u00eb shkruante v\u00ebllime mbi strategjin\u00eb kineze dhe rendin bot\u00ebror. Por n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment tranzicioni n\u00eb Azi, v\u00ebshtrimet m\u00eb relevante t\u00eb Kissinger-it mund t\u00eb gjenden n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb papritur: punimin e doktoratur\u00ebs mbi Europ\u00ebn e shekullit t\u00eb 19-t\u00eb, q\u00eb pati telashe t\u00eb gjente botues n\u00eb koh\u00ebn kur u shkrua, shum\u00eb vite para se Kissinger-i t\u00eb b\u00ebhej i njohur.<\/p>\n

Libri \u201cBot\u00eb e rikthyer: Metternich, Castlereagh dhe Problemet e Paqes \u2013 1812 \u2013 22 [A World Restored: Metternich, Castlereagh and the Problems of Peace, 1812 \u2013 22]<\/em>, eksploronte se si dy burrshtetas europian\u00eb \u2013 nj\u00ebri britanik, tjetri austriak \u2013 u angazhuan t\u00eb p\u00ebrforconin marr\u00ebdh\u00ebniet e tensionuara mes shteteve kryesore kontinentale n\u00eb fund t\u00eb Luft\u00ebrave Napoleonike. P\u00ebrpjekjet e tyre shtruan themelin p\u00ebr t\u00eb ashtuquajtur\u00ebn paqe t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb kontinentit \u2013 100 vite t\u00eb qet\u00ebsis\u00eb dhe prosperitetit mes 1815 dhe Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore. V\u00ebshtrimet e librit kan\u00eb rezonanc\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr Indo-Paq\u00ebsorin e sot\u00ebm,\u00a0me politik\u00ebn e intensifikuar t\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha<\/a>\u00a0dhe rendin e tendosur rajonal.<\/p>\n

Implikimi kryesor i librit t\u00eb lartp\u00ebrmendur sot nuk \u00ebsht\u00eb se Indo-Paq\u00ebsori k\u00ebrkon versionin e saj t\u00eb bashk\u00ebpron\u00ebsis\u00eb s\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb madhe t\u00eb Europ\u00ebs ose ujdis\u00eb moderne SHBA-Kin\u00eb. N\u00eb fakt, \u00ebsht\u00eb se rendet rajonale funksionojn\u00eb m\u00eb s\u00eb miri kur kan\u00eb edhe ekuilib\u00ebr edhe legjitimet dhe se Uashingtoni duhet t\u00eb avancoj\u00eb q\u00eb t\u00eb dyja Azi. Kissinger thot\u00eb se p\u00ebrqendrimi n\u00eb ekuilib\u00ebr i Lord Castlereagh-ut, i kombinuar me p\u00ebrqendrimin n\u00eb legjitimitetin e rendit n\u00eb syt\u00eb e vendeve an\u00ebtare t\u00eb Klemens von Metternich-ut, q\u00eb krijoi nj\u00eb sistem t\u00eb q\u00ebndrueshem.<\/p>\n

Strategjia p\u00ebr Indo-Paq\u00ebsorin sot do t\u00eb p\u00ebrfitonte prej p\u00ebrbrend\u00ebsimit t\u00eb tre m\u00ebsimeve nga ky episod i historis\u00eb europiane: nevoja p\u00ebr ekuilibrin e pushtetit; nevoja p\u00ebr nj\u00eb rend q\u00eb vendet e rajonit e njohin si legjitim; dhe nevoja p\u00ebr nj\u00eb koalicion partner\u00ebsh dhe aleat\u00ebsh p\u00ebr t\u00eb adresuar sfid\u00ebn kineze ndaj t\u00eb dyjave. Qasja e till\u00eb mund t\u00eb siguroj\u00eb q\u00eb e ardhmja e Indo-Paq\u00ebsorit t\u00eb jet\u00eb e karakterizuar nga ekuilibri dhe hapja e shekullit 21, jo nga hegjemonia dhe sferat e influenc\u00ebs t\u00eb shekullit 19.<\/p>\n

E Kaluara e Europ\u00ebs, e ardhmja e Azis\u00eb?<\/strong><\/p>\n

Pyetja se a do t\u00eb jet\u00eb \u201ce kaluara e Europ\u00ebs e ardhmja e Azis\u00eb,\u201d si\u00e7 e ka shtruar para dy dekadash profesori i Princeton-it Aaron Friedberg, mbetet e gjall\u00eb. Si Europa e shekullit 19, ashtu edhe Indo-Paq\u00ebsori sot, kishin tiparet si psh: nj\u00eb shtet n\u00eb ngritje, fuqi t\u00eb m\u00ebdha rivale, rrug\u00eb t\u00eb shumta drejt konfliktit, nacionaliz\u00ebm n\u00eb rritje, p\u00ebrplasje mes liberalizmit dhe autoritarizmit, dhe institucione t\u00eb brishta rajonale.<\/p>\n

Megjithat\u00eb, edhe dallimet kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi. Ndryshe nga Europa e paraluft\u00ebs, Indo-Paq\u00ebsori nuk \u00ebshte se po kalon kryengritje revolucionare dhe luft\u00eb shkat\u00ebrruese mes fuqive t\u00eb m\u00ebdha. P\u00ebrkundrazi, rajoni ka shijuar \u201cpaqen e gjat\u00eb\u201d 40 vje\u00e7are t\u00eb saj. Azia n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi \u00ebsht\u00eb gjithashtu shum\u00eb m\u00eb e nd\u00ebrvarur ekonomikisht, financiarisht dhe tenkologjikisht se Europa n\u00eb shekullin e 19. P\u00ebr shembull, shumica e tregtis\u00eb s\u00eb Indo-Paq\u00ebsorit b\u00ebhet p\u00ebrbrenda, dhe vet\u00eb rajoni \u00ebsht\u00eb qendror p\u00ebr prosperitetin dhe rritjen amerikane. Sfida p\u00ebr politik\u00ebn e SHBA-s\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb t\u00eb krijoj\u00eb rend nga kaosi, si\u00e7 ishte p\u00ebr lider\u00ebt europian\u00eb t\u00eb shekullit 19, por t\u00eb modernizoj\u00eb dhe fuqizoj\u00eb element\u00ebt e sistemit ekzistues.<\/p>\n

Tjet\u00ebr element dallues i Indo-Paq\u00ebsorit \u00ebsht\u00eb se \u201csistemi operativ\u201di tij, ndryshe prej atij t\u00eb Europ\u00ebs s\u00eb paraluft\u00ebs, ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb sa me promovimin e tregtis\u00eb, aq me pararndalimin e konfliktit. I nd\u00ebrtuar menj\u00ebher\u00eb pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, sistemi i rajonit \u00ebsht\u00eb kombinim i aranzhimeve ligjore, t\u00eb siguris\u00eb, dhe ekonomike q\u00eb \u00e7liruan qindra miliona njer\u00ebz nga varf\u00ebria, promovuan p\u00ebrparime t\u00eb panum\u00ebrta tregtare, dhe \u00e7uan te nj\u00eb akumulim i hatash\u00ebm i pasuris\u00eb. N\u00eb zem\u00ebr jan\u00eb parimet q\u00eb i kan\u00eb mbijetuar koh\u00ebs: liria e navigimit, barazia sovrane, transparenca, zgjidhja paq\u00ebsore e konflikteve, shenjt\u00ebria e kontratave, tregtia nd\u00ebrkufitare, dhe bashk\u00ebpunimi rreth sfidave transnacionale. P\u00ebrkushtimi i kahersh\u00ebm i Shteteve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr t\u00eb d\u00ebrguar trupa ushtarake, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ka ndihmuar n\u00eb theksimin e m\u00ebtejm\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre parimeve.<\/p>\n

Sidoqoft\u00eb, dy sfida specifike k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb ekuilibrin dhe legjitimitetin e rendit. E para \u00ebsht\u00eb ngritja ekonomike dhe ushtarake e Kin\u00ebs. Kina \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr gjysm\u00ebn e Prodhimit t\u00eb Brendsh\u00ebm Bruto (GDP) dhe shpenzimeve ushtarake, hendek q\u00eb ve\u00e7se \u00ebsht\u00eb rritur q\u00eb prej pandemic\u00eb COVID-19. Dhe si \u00e7do shtet n\u00eb rritje, Kina k\u00ebrkon t\u00eb riform\u00ebsoj\u00eb mjedisin p\u00ebrreth dhe t\u00eb siguroj\u00eb pajtimin me interesat e saj. M\u00ebnyra se si Pekini i ndjek k\u00ebto q\u00ebllime \u2013 nd\u00ebrtimi i ishujve n\u00eb Detin e Kin\u00ebs Jugore, inkursionet n\u00eb Detin e Kin\u00ebs Lindore, konflikti me Indin\u00eb, k\u00ebrc\u00ebnimet p\u00ebr pushtimin e Tajvanit, dhe represioni n\u00eb Hong Kong e XinJiang \u2013 d\u00ebmton normat e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb sistemit ekzistues rajonal. Kjo sjellje, s\u00eb bashku me preferenc\u00ebn e Kin\u00ebs p\u00ebr shtr\u00ebngim ekonomik, s\u00eb fundmi drejtuar Australis\u00eb, do t\u00eb thot\u00eb se shum\u00eb prej parimeve organizuese t\u00eb rendit jan\u00eb n\u00eb rrezik.<\/p>\n

Sfida e dyt\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb befasuese ngase vjen prej arkitektit origjinal dhe sponsorit t\u00eb kahersh\u00ebm t\u00eb sistemit t\u00eb tanish\u00ebm \u2013 Shteteve t\u00eb Bashkuara. P\u00ebrkund\u00ebr p\u00ebrpjekjeve t\u00eb vendosura nga ekspert\u00ebt e Azis\u00eb t\u00eb administrat\u00ebs s\u00eb Trump-it q\u00eb t\u00eb zvog\u00ebloj\u00eb d\u00ebmet, vet\u00eb presidenti Donald Trump tendosi gati \u00e7do element t\u00eb sistemit operativ t\u00eb rajonit. Ai b\u00ebri presion n\u00eb aleat\u00ebt si Japonia dhe Korea e Jugut p\u00ebr t\u00eb rinegociuar marr\u00ebveshjet e ndarjes s\u00eb kostos p\u00ebr bazat dhe trupat amerikane dhe k\u00ebrc\u00ebnoi me t\u00ebrheqjen e trupave n\u00eb rast t\u00eb pak\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb me kushtet e reja. T\u00eb dyja minuan aleancat p\u00ebr t\u00eb cilat Indo-Paq\u00ebsori ka nevoj\u00eb q\u00eb t\u00eb mbes\u00eb i ekuilibruar. Gjithashtu, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi Trump-i nuk ka marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb proceset shum\u00ebpal\u00ebshe dhe negociatat ekonomike, duke i l\u00ebshuar terren Kin\u00ebs q\u00eb t\u00eb rishkruaj\u00eb rregullat q\u00eb jan\u00eb qendrore p\u00ebr p\u00ebrmbajtjen dhe legjitimitetin e rendit. P\u00ebrfundimisht, ai ishte dor\u00ebl\u00ebshuar rreth mb\u00ebshtetjes s\u00eb demokracis\u00eb dhe t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, ashtu q\u00eb dob\u00ebsoi partner\u00ebt e natyrsh\u00ebm t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe i dha zem\u00ebr autoriteteve kineze n\u00eb Hong Kong dhe Xinjiang.<\/p>\n

Ky kombiminim i vendosm\u00ebris\u00eb kineze dhe ambivalenc\u00ebs amerikane e ka l\u00ebn\u00eb rajonin n\u00eb fluks. Indo-Paq\u00ebsori bashk\u00ebkohor ta jep p\u00ebrshtypjen e Europ\u00ebs s\u00eb paraluft\u00ebs \u2013 drejt \u00e7ekuilibrit, me rendin n\u00eb tension, dhe pa koalicion t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr t\u00eb adresuar problemin. N\u00ebse administrata e ardhshme e SHBA-s\u00eb d\u00ebshiron t\u00eb ruaj\u00eb sistemin operativ rajonal q\u00eb ka sjell\u00eb paqe dhe prosperitet t\u00eb pashoq, ajo duhet t\u00eb filoj\u00eb q\u00eb t\u00eb adresoj\u00eb nga ana saj secil\u00ebn prej k\u00ebtyre trendeve.<\/p>\n

Rikthimi i Ekuilibrit<\/strong><\/p>\n

\u201cEkuilibri i pushtetit,\u201d shkruante Kissinger n\u00eb librin e tij, \u201c\u00ebsht\u00eb shprehje klasike e m\u00ebsimit t\u00eb historis\u00eb se nuk ka rend t\u00eb sigurt pa mbrojtjen fizike nga agresioni.\u201d N\u00ebse aplikohet te Indo-Paq\u00ebsori, kjo v\u00ebrejtje \u00ebsht\u00eb parashikuese: pushteti i rritur material i Kin\u00ebs v\u00ebrtet ka destabilizuar ekuilibrin delikat t\u00eb rajonit dhe i ka dh\u00ebn\u00eb zem\u00ebr aventurizmit territorial t\u00eb Pekinit. N\u00ebse sjellja kineze nuk frenohet, ajo mund t\u2019i jap\u00eb fund paq\u00ebs s\u00eb gjat\u00eb t\u00eb rajonit.<\/p>\n

\u00c7ekuilibri gjithnj\u00eb e m\u00eb i madh material mes Kin\u00ebs dhe pjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb rajonit \u00ebsht\u00eb i duksh\u00ebm. Pekini shpenzon m\u00eb shum\u00eb n\u00eb ushtrin\u00eb e saj se sa t\u00eb gjith\u00eb fqinjt\u00eb e Indo-Paq\u00ebsorit s\u00eb bashku. Kina ka investuar n\u00eb arm\u00eb kund\u00ebrajrore (p\u00ebrfshi raketa supersonike dhe mina \u201ct\u00eb men\u00e7ura\u201d) q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb zbatueshm\u00ebrin\u00eb e nd\u00ebrhyrjes rajonale t\u00eb SHBA-s\u00eb. Gjithashtu ka investuar n\u00eb aft\u00ebsi tjera ushtarake e detare q\u00eb Pekini mund t\u2019i shfryt\u00ebzoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb nisur misione ushtarake kund\u00ebr Indis\u00eb, Japonis\u00eb, Tajvanit, Vietnamit dhe t\u00eb tjer\u00ebve.<\/p>\n

Si p\u00ebrgjigje ndaj k\u00ebtyre k\u00ebrc\u00ebnimeve, Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrpjekje serioze p\u00ebr t\u00eb ndalur aventurizmin kinez. Uashingtoni mund t\u00eb filloj\u00eb duke u larguar nga fokusi i saj i vet\u00ebm mbi primacin\u00eb dhe platformat e kushtueshme dhe t\u00eb c\u00ebnueshme si aeroplanmbajt\u00ebset q\u00eb jan\u00eb t\u00eb dizajnuara p\u00ebr ta ruajtur k\u00ebt\u00eb primaci. N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj, Shtete e Bashkuara duhet t\u00eb p\u00ebrqendrohen n\u00eb ndalimin e Kin\u00ebs p\u00ebrmes aft\u00ebsive t\u00eb njejta e relativisht jo t\u00eb kushtueshme dhe asimetrike q\u00eb Pekini p\u00ebrdor q\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Kjo do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb investohet n\u00eb raketa balistike dhe me rreze t\u00eb gjat\u00eb veprimi, aeroplan\u00eb luftarak\u00eb pa pilot dhe mjete n\u00ebnujore, n\u00ebndet\u00ebse ushtarake, dhe arm\u00eb t\u00eb shpejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb madhe. K\u00ebto zhvillime do t\u00eb nd\u00ebrlikonin p\u00ebrllogaritjet kineze dhe do t\u00eb detyronin Pekinin t\u00eb rivler\u00ebsoj\u00eb provokimet e rrezikshme.<\/p>\n

Ekuilibri i v\u00ebrtet\u00eb rajonal, megjithat\u00eb, k\u00ebrkon poashtu veprim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me aleat\u00ebt dhe partner\u00ebt. Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb ndihmojn\u00eb shtetet n\u00eb Indo-Paq\u00ebsor q\u00eb t\u00eb zhvillojn\u00eb aft\u00ebsit\u00eb e veta asimetrike p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb ball\u00eb sjelljes kineze. Ndon\u00ebse Uashingtoni duhet t\u00eb vazhdoj\u00eb pranin\u00eb e saj, ai duhet q\u00eb gjithashtu t\u00eb punoj\u00eb me shtetet tjera p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb trupat amerikane p\u00ebrgjat\u00eb Azis\u00eb Juglindore dhe Oqeanit Indian. Kjo do t\u00eb reduktonte var\u00ebsin\u00eb amerikane n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb vog\u00ebl bazash t\u00eb cenueshme n\u00eb Azin\u00eb Lindore. N\u00eb fund, Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb inkurajojn\u00eb partneritetet e reja ushtarake dhe t\u00eb inteligjenc\u00ebs mes shteteve rajonale, duke i thelluar nd\u00ebrkoh\u00eb ato marr\u00ebdh\u00ebnie n\u00eb t\u00eb cilat Shtetet e Bashkuara luajn\u00eb rol madhor.<\/p>\n

Rikthimi i Legjitimitetit<\/strong><\/p>\n

Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, ekuilibri material dhe ushtarak nuk e mbajn\u00eb dot t\u00eb vetme rendin rajonal. Stabiliteti i \u00e7do sistemi nd\u00ebrkomb\u00ebtar, shkruante Kissinger, mb\u00ebshtetet p\u00ebrfundimisht mbi at\u00eb \u00e7far\u00eb e quajti \u201clegjitimitet p\u00ebrgjith\u00ebsisht i pranuar.\u201d \u00c7do kornize nd\u00ebrkomb\u00ebtare i duhet p\u00ebrkrahje nga pushtetet p\u00ebrbrenda saj. K\u00ebtu, Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb luajn\u00eb s\u00ebrish rol qendror.<\/p>\n

Ndryshe prej Europ\u00ebs s\u00eb paraluft\u00ebs, legjitimiteti i Indo-Paq\u00ebsorit nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e politik\u00ebs dhe siguris\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Tregtia, teknologjia, dhe bashk\u00ebpunimi transnacional jan\u00eb gjithashtu jetike. Si\u00e7 thot\u00eb Evan Feigenbaum, jan\u00eb \u201cdy Azi\u201d q\u00eb s\u00eb bashku p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb rendin e rajonit: nj\u00eb e fokusuar n\u00eb politik\u00eb dhe siguri, tjetra n\u00eb ekonomi. Aventurizmi territorial i Kin\u00ebs minon t\u00eb par\u00ebn, politikat e saj shtr\u00ebnguese ekonomike minojn\u00eb t\u00eb dyt\u00ebn, dhe ambivalenca amerikane n\u00ebn Trump-in minon t\u00eb dyja. N\u00ebse k\u00ebto trende vazhdojn\u00eb dhe shtetet e Indo-Paq\u00ebsorit fillojn\u00eb t\u00eb shohin rendin e tash\u00ebm si jolegjitim, ato mund t\u00eb rr\u00ebshqasin n\u00ebn hijen e Kin\u00ebs \u2013 duke e shtyr\u00eb rajonin drejt shekullit 19, e jo n\u00eb drejtim t\u00eb shekullit 21. Po t\u00eb ngjaj\u00eb kjo, rajoni dinamik mund t\u00eb ndahet n\u00eb sfera t\u00eb influenc\u00ebs: bllokimi i fuqive t\u00eb huaja, zgjidhja e mosmarr\u00ebveshjeve p\u00ebrmes forc\u00ebs, shtr\u00ebngimi ekonomik si norm\u00eb, dob\u00ebsimi i aleancave amerikane, dhe shtetet e vogla pa autonomi dhe liri p\u00ebr t\u00eb manovruar.<\/p>\n

Nd\u00ebrrimi i kahjes s\u00eb k\u00ebtyre trendeve do t\u00eb jet\u00eb sfidues dhe do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb zgjuarsi diplomatike, inovacion komercial, dhe kreativitet institucional n\u00eb an\u00ebn e politikb\u00ebr\u00ebsve amerikan\u00eb. N\u00eb planin politik dhe t\u00eb siguris\u00eb, p\u00ebrforcimi i legjimitetit t\u00eb rendit t\u00eb tanish\u00ebm do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb s\u00eb paku nj\u00eb riangazhim serioz t\u00eb SHBA-s\u00eb: jo m\u00eb kanosje t\u00eb aleat\u00ebve, mungesa n\u00eb samite rajonale, shmangie angazhimesh ekonomike, dhe ikje nga bashk\u00ebpunimi transnacional. Ky pozicion i ri do t\u2019i jap\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara rol m\u00eb t\u00eb madh rajonal dhe do t\u00eb fuqizoj\u00eb shtetet e Indo-Paq\u00ebsorit p\u00ebrball\u00eb pushtetit n\u00eb rritje t\u00eb Kin\u00ebs.<\/p>\n

N\u00eb planin ekonomik, fuqizimi i rendit ekzistues do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb sigurohesh q\u00eb sistemi vazhdon t\u00eb ofroj\u00eb p\u00ebrfitime materiale p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebt e saj, ndon\u00ebse Kina b\u00ebhet edhe m\u00eb e sofistikuar n\u00eb p\u00ebrdorimin e karrotave dhe shkopave ekonomik\u00eb. Ndryshe nga negociatat e Europ\u00ebs s\u00eb paraluft\u00ebs, q\u00eb vun\u00eb theksin te kufijt dhe njohjet politike, n\u00eb Indo-Paq\u00ebsor, negociatat me siguri do t\u00eb sillen rreth zinxhir\u00ebve t\u00eb furnizimit, standardeve, regjimeve t\u00eb investimit, dhe marr\u00ebveshjeve tregtare. Sado q\u00eb Shtetet e Bashkuara punojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb kthyer industrit\u00eb e ndjeshme dhe p\u00ebr t\u00eb ndjekur rrug\u00ebn e \u201cshk\u00ebputjes s\u00eb menaxhueshme\u201d nga Kina, ato ende mund t\u00eb sigurojn\u00eb shtetet e brengosura rajonale se largimi i zinxhir\u00ebve t\u00eb furnizimit nga Kina shpesh do t\u00eb thot\u00eb zhvendosje te ekonomit\u00eb tjera lokale, duke krijuar mund\u00ebsi t\u00eb reja p\u00ebr rritje. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, sado q\u00eb Kina ofron financim t\u00eb infrastruktur\u00ebs p\u00ebrmes\u00a0Nism\u00ebs Rrip dhe Rrug\u00eb [Belt and Road Initiative]<\/strong>, Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb zhvillojn\u00eb m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb ofruar financime alternative dhe asistenc\u00eb teknike.<\/p>\n

Negociimi i rolit t\u00eb Pekinit n\u00eb k\u00ebt\u00eb rend \u00ebsht\u00eb elementi m\u00eb i nd\u00ebrlikuar i gjith\u00eb k\u00ebsaj p\u00ebrpjekjeje. Ndon\u00ebse shtetet e Indo-Paq\u00ebsorit k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00ebn amerikane p\u00ebr t\u00eb ruajtur autonomin\u00eb e tyre karshi ngritjes s\u00eb Kin\u00ebs, ato e kuptojn\u00eb se nuk \u00ebsht\u00eb as praktik as profitabil p\u00ebrjashtimi i Kin\u00ebs nga e ardhmja e ndritshme e Azis\u00eb. As nuk duan shtetet e rajonit t\u00eb jen\u00eb t\u00eb detyruara t\u00eb \u201czgjedhin\u201d mes dy superfuqive.<\/p>\n

Zgjidhje m\u00eb e mir\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb q\u00eb Shtetet e Bashkuara dhe partner\u00ebt e saj t\u00eb bindin Kin\u00ebn se ka p\u00ebrfitime nga nj\u00eb rajon garues por paq\u00ebsor, t\u00eb organizuar rreth disa k\u00ebrkesave thelb\u00ebsore: nj\u00eb vend p\u00ebr Pekinin n\u00eb rendin rajonal; an\u00ebtar\u00ebsi kineze n\u00eb institucionet par\u00ebsore t\u00eb rendit; ambient i parashikuesh\u00ebm tregtar, n\u00ebse vendi luan sipas rregullave; dhe mund\u00ebsi p\u00ebr p\u00ebrfitime t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta nga bashk\u00ebpunimi rreth klim\u00ebs, infrastruktur\u00ebs, dhe pandemis\u00eb COVID-19. Pajtimi i pjessh\u00ebm i Kin\u00ebs ka luajtur rol ky\u00e7 n\u00eb suksesin e rajonit deri m\u00eb tash. Kjo do t\u00eb jet\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr vitet n\u00eb vazhdim.<\/p>\n

Megjithat\u00eb, n\u00eb disa fusha, sjellja e Pekinit do t\u00eb krijoj\u00eb pashmangsh\u00ebm p\u00ebrplasje me SHBA-n\u00eb dhe vizionet aziatike p\u00ebr rend Indo-Paq\u00ebsor. Si p\u00ebrgjigje, Uashingtoni duhet t\u00eb punoj\u00eb me t\u00eb tjer\u00ebt p\u00ebr t\u00eb fuqizuar k\u00ebt\u00eb sistem, t\u2019i ofroj\u00eb shtysa Pekinit q\u00eb t\u00eb angazhohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb produktive, dhe pastaj t\u00eb krijoj\u00eb nd\u00ebshkime kolektivisht, po qe se Kina vendos\u00eb t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb hapa q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb rendin. Kjo do t\u00eb jet\u00eb edhe m\u00eb sfiduese, p\u00ebr sa koh\u00eb q\u00eb fuqia e Kin\u00ebs rritet. Ruajtja e ekuilibrit dhe legjitimitetit t\u00eb sistemit do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb koalicione t\u00eb forta t\u00eb aleat\u00ebve dhe partner\u00ebve \u2013 dhe nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb pajtimit nga ana e Kin\u00ebs.<\/p>\n

Krijimi i Koalicioneve t\u00eb reja<\/strong><\/p>\n

Ndon\u00ebse ideja se Shtetet e Bashkuara duhet \u201ct\u00eb punojn\u00eb me aleat\u00ebt\u201d \u00ebsht\u00eb thuajse klishe, sfidat p\u00ebr t\u00eb arritur k\u00ebt\u00eb jan\u00eb t\u00eb m\u00ebdha. Ruajtja e rendit ekzistues t\u00eb Indo-Paq\u00ebsorit do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb doemos nj\u00eb koalicion t\u00eb gj\u00ebr\u00eb, dhe po ata an\u00ebtar\u00eb q\u00eb mund t\u00eb bashkohen, mund t\u00eb mos shohin vler\u00ebn e qasjes s\u00eb kombinuar, deri at\u00ebher\u00eb kur sistemi i tanish\u00ebm t\u00eb jet\u00eb d\u00ebmtuar n\u00eb pakthim. Nevoja p\u00ebr aleat\u00eb dhe partner\u00eb shpesh b\u00ebhet e qart\u00eb pas prishjes s\u00eb statuskuos\u00eb.<\/p>\n

Kissinger v\u00ebrente k\u00ebt\u00eb dinamik\u00eb n\u00eb Europ\u00ebn e shekullit 19, por kjo vlen njejt\u00eb edhe sot. Lider\u00ebt e larg\u00ebt europian\u00eb jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb pak t\u00eb brengosur rreth vendosm\u00ebris\u00eb s\u00eb Kin\u00ebs se sa shtetet komshinj t\u00eb Indo-Paq\u00ebsorit. Prandaj, sfida kryesore p\u00ebr Shtetet e Bashkuara \u00ebsht\u00eb t\u00eb p\u00ebrafroj\u00eb qasjet europiane dhe rajonale ndaj sfidave kineze. Kjo detyr\u00eb b\u00ebhet edhe m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb fuqis\u00eb ekonomike t\u00eb Kin\u00ebs: muajin e kaluar, Kina shfryt\u00ebzoi l\u00ebshimet e momentit t\u00eb fundit q\u00eb t\u00eb josh\u00eb BE-n\u00eb nj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb madhe dypal\u00ebshe investimesh p\u00ebrkund\u00ebr ankesave se marr\u00ebveshja do t\u00eb nd\u00ebrlikonte qasjen e bashkuar transatlantike n\u00ebn administrat\u00ebn Biden.<\/p>\n

Marr\u00eb parasysh k\u00ebto kufizime, Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb jen\u00eb fleksibile dhe inovative n\u00eb nd\u00ebrtimin e partneriteteve. N\u00eb vend se t\u00eb formoj\u00eb koalicion t\u00eb madh q\u00eb fokusohet n\u00eb secil\u00ebn \u00e7\u00ebshtje, Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb formojn\u00eb trupa ad hoc p\u00ebr probleme individuale, skurse D-10 i propozuar nga Mbret\u00ebria e Bashkuar (demokracit\u00eb G-7 plus Australia, India dhe Korea e Jugut). K\u00ebto koalicione do t\u00eb jen\u00eb shum\u00eb urgjente p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e tregtis\u00eb, teknologjis\u00eb, zinxhir\u00ebve t\u00eb furnizimit, dhe standardeve.<\/p>\n

Koalicione t\u00eb tjera mund t\u00eb p\u00ebrqendrohen n\u00eb ndalimin ushtarak duke zgjeruar t\u00eb ashtuquajtur\u00ebn Kat\u00ebrshe, q\u00eb p\u00ebr momentin p\u00ebrb\u00ebhet nga Australia, India, Japonia dhe Shtetet e Bashkuara, investimet n\u00eb infrastruktur\u00eb p\u00ebrmes bashk\u00ebpunimit me Japonin\u00eb dhe Indin\u00eb, dhe t\u00eb drejtat e njeriut p\u00ebrmes disa shteteve q\u00eb kan\u00eb kritikuar kampet e internimit n\u00eb Xinjiang dhe sulmin e Pekinit ndaj autonomis\u00eb s\u00eb Hong Kongut.<\/p>\n

Q\u00ebllimi i k\u00ebtyre koalicioneve t\u00eb ndryshme \u2013 dhe kjo strategji m\u00eb e gj\u00ebr\u00eb \u2013 \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb krijohet ekuilib\u00ebr n\u00eb disa raste, e t\u00eb p\u00ebrforcohet konsensusi mbi fusha t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb rendit rajonal n\u00eb raste t\u00eb tjera, dhe q\u00eb t\u00eb d\u00ebrgoj\u00eb porosi se ka rreziqe n\u00ebse Kina vazhdon k\u00ebshtu. Kjo do t\u00eb jet\u00eb nd\u00ebr sfidat m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb historis\u00eb s\u00eb fundit t\u00eb burr\u00ebshtet\u00ebsis\u00eb amerikane.<\/p>\n

Para dy shekujsh, Metternich dhe Castlereagh ishin pesimist\u00eb t\u00eb brengosur p\u00ebr nj\u00eb sistem t\u00eb tendosur. Megjithat\u00eb, edhe n\u00eb cinizmin e tyre lidhur me ambiciet e err\u00ebta t\u00eb shteteve dhe njer\u00ebzve, dy burr\u00ebshtetasit ia arrit\u00ebn t\u00eb ngrinin nj\u00eb sistem jet\u00ebgjat\u00eb dhe fleksibil q\u00eb p\u00ebrforcoi paqen dhe prosperitetin p\u00ebrtej asaj \u00e7far\u00eb mendohej se ishte e mundur. Sot, Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe aleat\u00ebve t\u00eb saj n\u00eb Indo-Paq\u00ebsor dhe n\u00ebp\u00ebr Europ\u00eb ju nevojitet nj\u00eb sens i ngjash\u00ebm i ankthit dhe ambicies. N\u00ebse e gjejn\u00eb, mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb mundur q\u00eb nj\u00eb rajon q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn gati gjysm\u00ebn e ekonomis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs, gjysm\u00ebn e emetimeve globale t\u00eb gazit, dhe gjysm\u00ebn e shteteve me arm\u00eb nukleare, do t\u00eb mbetet prosperues, n\u00eb paqe, dhe i hapur \u2013 p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e t\u00eb gjith\u00ebve.<\/p>\n

***<\/p>\n

Artikulli origjinal n\u00eb\u00a0Foreign Affairs<\/a>.<\/p>\n

***<\/p>\n

\"Image\"<\/div>\n

 <\/p>\n

Ky artikull\u00a0mb\u00ebshtetet nga “Sbunker” p\u00ebrmes projektit t\u00eb financuar nga Ambasada Amerikane. Mendimet e shprehura k\u00ebtu jan\u00eb t\u00eb autor\u00ebve\u00a0dhe jo medoemos pasqyrojn\u00eb q\u00ebndrimet e Departamentit t\u00eb Shtetit.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Strategji p\u00ebr t\u00eb rivendosur ekuilibrin dhe legjitimitetin P\u00ebrgjat\u00eb gjys\u00ebmshekullit t\u00eb ngritjes s\u00eb pashoq t\u00eb Azis\u00eb, Henry Kissinger ishte figur\u00eb qendrore q\u00eb ka orkestruar hapjen e Shteteve t\u00eb Bashkuara ndaj Kin\u00ebs n\u00eb fillimet e viteve 1970, ku pastaj kishte vazhduar t\u00eb shkruante v\u00ebllime mbi strategjin\u00eb kineze dhe rendin bot\u00ebror. Por n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment tranzicioni n\u00eb Azi, […]<\/p>","protected":false},"author":494,"featured_media":8343,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1297],"ppma_author":[1315,1314],"class_list":["post-2485","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-dragoi-i-zgjuar"],"authors":[{"term_id":1315,"user_id":494,"is_guest":0,"slug":"kurt-campbell","display_name":"Kurt Campbell","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/c75c98ad7a4597e489f2134a92cad4438f6e5deb38daed70c4012eb15e046503?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Campbell","first_name":"Kurt","description":""},{"term_id":1314,"user_id":493,"is_guest":0,"slug":"rush-doshi","display_name":"Rush Doshi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d3d5286cea5acec8ca56cba2889947adec47b98b53e2aeeb3f827869e547e79b?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Doshi","first_name":"Rush","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2485","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/494"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2485"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2485\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2486,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2485\/revisions\/2486"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8343"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2485"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2485"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2485"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2485"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}