{"id":2500,"date":"2021-04-12T12:04:35","date_gmt":"2021-04-12T10:04:35","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2500"},"modified":"2025-01-16T12:09:58","modified_gmt":"2025-01-16T10:09:58","slug":"kina-eshte-prapa-projektit-kontroverz-te-ndertimit-te-kanalit-ujor-ne-turqi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/kina-eshte-prapa-projektit-kontroverz-te-ndertimit-te-kanalit-ujor-ne-turqi\/","title":{"rendered":"Kina \u00ebsht\u00eb prapa projektit kontroverz t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb kanalit ujor n\u00eb Turqi"},"content":{"rendered":"<p><em>\u00cbsht\u00eb raportuar se Turqia po p\u00ebrgatitet p\u00ebr partneritet me Kin\u00ebn n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb kanali artificial paralel me Bosforin, projekt me imlplikime p\u00ebr Rusin\u00eb dhe Shtetet e Bashkuara n\u00eb Detin e Zi.<\/em><\/p>\n<p>P\u00ebrderisa Turqia mbetet e ngujuar mes Per\u00ebndimit dhe Rusis\u00eb n\u00eb nj\u00eb varg \u00e7\u00ebshtjesh strategjike, dilemat e saj mund t\u00eb nd\u00ebrlikohen edhe m\u00eb shum\u00eb me futjen e Kin\u00ebs n\u00eb ekuacion, p\u00ebr faktin se Kina mund t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb rol kryesues n\u00eb financimin dhe nd\u00ebrtimin e kanalit kontroverz turk n\u00eb Detin e Zi.<\/p>\n<p>Blerja e sistemeve ruse t\u00eb mbrojtjes ajrore nga Turqia, procedurat ligjore amerikane kund\u00ebr nj\u00eb banke publike turke p\u00ebr shkak t\u00eb ndihm\u00ebs s\u00eb dh\u00ebn\u00eb Iranit p\u00ebr t\u00eb shmangur sanksionet e SHBA-s\u00eb, z\u00ebnkat me kurd\u00ebt sirian\u00eb dhe sjelljet turke n\u00eb Mesdheun Lindor, kan\u00eb \u00e7uar tek tensionet e paprecendent\u00eb n\u00eb lidhjet Turqi-SHBA. N\u00eb orvatjet p\u00ebr t\u00eb gjetur pak hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr t\u00eb manovruar, Ankaraja ka l\u00ebvizur s\u00eb fundmi n\u00eb drejtim t\u00eb sanimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve me partner\u00ebt tradicional\u00eb per\u00ebndimor\u00eb, duke theksuar vlerat e bashk\u00ebpunimit ushtarak dhe ekonomik.<\/p>\n<p>Nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb p\u00ebrmes rolit t\u00eb profilit t\u00eb lart\u00eb turk n\u00eb p\u00ebrpjekjet e NATO-s q\u00eb t\u00eb frenoj\u00eb Rusin\u00eb n\u00eb konfliktin e k\u00ebsaj t\u00eb fundit me Ukrain\u00ebn. Turqia tashm\u00eb ka nd\u00ebrtuar bashk\u00ebpunimin ushtarak me Ukrain\u00ebn, p\u00ebrfshi furnizimin e Kievit me dron\u00eb dhe n\u00eb janar mori komand\u00ebn e Task Forc\u00ebs p\u00ebr Gatishm\u00ebri t\u00eb Lart\u00eb t\u00eb NATO-s, t\u00eb krijuar m\u00eb 2014 p\u00ebr t\u00eb frenuar Rusin\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje tjet\u00ebr t\u00eb hapur p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr vete Per\u00ebndimin dhe n\u00eb p\u00ebrputhje me strategjin\u00eb per\u00ebndimore p\u00ebr t\u00eb shqet\u00ebsuar Rusin\u00eb n\u00eb Detin e Zi, Ankaraja po k\u00ebrkon t\u00eb p\u00ebrshpejtoj\u00eb projektin e saj p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb alternativ\u00eb artificiale ndaj Ngushtic\u00ebs s\u00eb Bosforit, t\u00eb quajtur Kanali i Stambollit, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb hap\u00eb p\u00ebr diskutim, madje edhe ta anashkaloj\u00eb Konvent\u00ebn e Montro-s\u00eb t\u00eb vitit 1936. Konventa rregullon tranzitin p\u00ebrmes Bosforit dhe Dardaneleve, t\u00eb cilat formojn\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb ujore ky\u00e7e q\u00eb lidh Detin e Zi me Mesdheun. Ajo i jep Turqis\u00eb kontrollin e ngushticave, por mb\u00ebshtetet n\u00eb rregulla strikte p\u00ebr anijet ushtarake q\u00eb kufizojn\u00eb hyrjen e forcave ushtarake jobregdetare n\u00eb Detin e Zi.<\/p>\n<p>Kanali i Stambollit, i quajtur \u201cprojekt i \u00e7mendur\u201d nga presidenti Recep Tayyip Erdogan, kur e p\u00ebruroi s\u00eb pari m\u00eb 2011, ka t\u00ebrhequr interesat kineze si pjes\u00eb e Nism\u00ebs Rrip dhe Rrug\u00eb t\u00eb Kin\u00ebs. Firmat kineze tash i kan\u00eb v\u00ebn\u00eb syrin tenderit p\u00ebr nd\u00ebrtimin e kanalit, i cili vler\u00ebsohet t\u00eb kushtoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb se $9 miliard\u00eb.<\/p>\n<p>Marr\u00eb parasysh mjerimin ekonomik t\u00eb Turqis\u00eb, shum\u00eb kan\u00eb supozuar se problemet e financimit do t\u00eb cungojn\u00eb projektin, por qeveria ka p\u00ebrgatitur befasi. Q\u00eb prej 20 marsit, Ankaraja ka shpallur nj\u00eb amandament ligjor q\u00eb shtron rrug\u00ebn p\u00ebr nd\u00ebrtuesit e Kanalit t\u00eb Stambollit q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb nga garancit\u00eb e shtetit, miratimi i planeve zhvillimore p\u00ebr projektin dhe p\u00ebrgatitjet p\u00ebr t\u00eb ftuar ofertimet nga kontraktor\u00ebt. N\u00eb fund, Erdogani deklaroi se nd\u00ebrtimi do t\u00eb fillonte n\u00eb ver\u00eb. \u201cKanali i Stambollit\u2026 do t\u00eb jet\u00eb kanal i ri i frym\u00ebmarrjes p\u00ebr rajonin. S\u00eb shpejti do t\u00eb lan\u00e7ojm\u00eb tender\u00ebt n\u00eb faza dhe do t\u00eb \u00e7ajm\u00eb tok\u00ebn n\u00eb ver\u00eb,\u201d tha ai m\u00eb 7 prill, duke shtuar se nj\u00eb qytet prej gjys\u00ebm milioni banor\u00ebsh do t\u00eb ngritet n\u00eb brigjet e kanalit 45 kilomet\u00ebrsh.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb e shtyu Erdoganin q\u00eb papritmas t\u00eb p\u00ebrshpejtoj\u00eb procesin? Sipas gazetarit turk Jale Ozengturk \u00ebsht\u00eb oferta financiare e Kin\u00ebs. \u201cMb\u00ebshtetja e k\u00ebrkuar financiare po vjen nga Kina. Ankaraja po punon me zell n\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. P\u00ebr momentin, jan\u00eb kat\u00ebr propozime p\u00ebr tenderin e ardhsh\u00ebm dhe t\u00eb gjitha jan\u00eb nga firmat kineze,\u201d shkroi Ozgenturk m\u00eb 9 prill. \u201cSigurisht, Kina do t\u00eb financoj\u00eb jo vet\u00ebm Kanalin e Stambollit, por gjithashtu edhe nd\u00ebrtimin e saj, duke pasur parasysh firmat gjigande n\u00eb sektorin e nd\u00ebrtimit,\u201d shtoi ai.<\/p>\n<p>Sipas gazetarit tjet\u00ebr t\u00eb biznesit Serpil Yilmaz, huadh\u00ebn\u00ebsi kinez ICBC dhe banka britanike me baz\u00eb n\u00eb Hong Kong HSBC, po p\u00ebrmenden si financues t\u00eb mundsh\u00ebm t\u00eb projektit. Nd\u00ebrkoh\u00eb, uebfaqja p\u00ebr lajme financiare Finans 365 ka raportuar se ICBC po p\u00ebrpiqet t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb konsorcium p\u00ebr t\u00eb financuar nd\u00ebrtimin e kanalit.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet e m\u00ebhershme, drejtori i deg\u00ebs turke t\u00eb Bank\u00ebs s\u00eb Kin\u00ebs kishte th\u00ebn\u00eb se banka e tij ishte e gatshme t\u00eb financonte projektet insfrastrukturore n\u00eb Turqi, nd\u00ebrsa raportet n\u00eb media kan\u00eb p\u00ebrmendur China National Machinery dhe China Communications Construction mes firmave kineze t\u00eb interesuara n\u00eb Kanalin e Stambollit.<\/p>\n<p>Sido q\u00eb te jet\u00eb, duke u dh\u00ebn\u00eb kinez\u00ebve tenderin p\u00ebr Kanalin e Stambollit, Turqia mund t\u00eb p\u00ebrballet me nj\u00eb kurth, t\u00eb ngjashme me l\u00ebmshin q\u00eb u krijua rreth sistemeve raketore ruse S-400.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, rreziqet do t\u00eb vinin nga m\u00ebnyra e verprimit e kinez\u00ebve. Sipas mediave turke, propozimi kinez i para dy viteve p\u00ebrfshinte gati $65 miliard\u00eb, p\u00ebrfshi huat\u00eb p\u00ebr t\u00eb financuar nd\u00ebrtimin e kanalit dhe investime t\u00eb tjera si pjes\u00eb e projektit.<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse ka shum\u00eb q\u00eb e shohin si mit diplomacin\u00eb e ashtuquajtur \u201ckurth i borxhit\u201d t\u00eb Kin\u00ebs, kund\u00ebrshtar\u00ebt e opsionit kinez n\u00eb Turqi p\u00ebrmendin kund\u00ebrth\u00ebniet n\u00eb Keni dhe Shri Lanka, ku projektet infrastrukturore kan\u00eb p\u00ebrfunduar n\u00eb duart e kinez\u00ebve, pas d\u00ebshtimeve p\u00ebr t\u00eb paguar huat\u00eb kineze. N\u00eb projekte t\u00eb tilla, kinez\u00ebt zakonisht japin hua dhe n\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn koh\u00eb marrin p\u00ebsip\u00ebr nd\u00ebrtimin, duke shfryt\u00ebzuar kryesisht pun\u00ebtor\u00ebt dhe materialet nga Kina.<\/p>\n<p>N\u00eb dhjetor t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, ish ministri i jasht\u00ebm Ahmet Davutoglu, q\u00eb tash \u00ebsht\u00eb n\u00eb krye t\u00eb nj\u00eb partie opozitare, p\u00ebrmendi pretendimet se ekzistojn\u00eb plane p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb tok\u00eb kinezve p\u00ebrreth Kanalit t\u00eb Stambollit, duke paralajm\u00ebruar se nj\u00eb l\u00ebvizje e till\u00eb \u201cdo t\u00eb d\u00ebmtonte r\u00ebnd\u00eb sovranitetin komb\u00ebtar dhe realizueshm\u00ebrin\u00eb ekonomike.\u201d<\/p>\n<p>P\u00ebr sa i p\u00ebrket rrezikut t\u00eb dyt\u00eb, Ankaraja duket se po e paraqet Kanalin e Stambollit si rrug\u00eb p\u00ebr t\u00eb anashkaluar Konvent\u00ebn e Montro-s\u00eb, duke shpresuar t\u2019i afrohet Uashingtonit. Sidoqoft\u00eb, t\u00eb dh\u00ebnit e projektit kinez\u00ebve do t\u2019i ofronte p\u00ebrpar\u00ebsi gjeostrategjike n\u00eb pik\u00ebtakimin e Europ\u00ebs dhe Azis\u00eb, n\u00eb koh\u00ebn kur Shtetet e Bashkuara po p\u00ebrpiqen t\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb Kin\u00ebn. Kinez\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt tashm\u00eb kan\u00eb shpenzuar para n\u00eb rrug\u00ebt strategjike si tuneli hekurudhor n\u00ebn Bosfor dhe ura e tret\u00eb q\u00eb lidh brigjet e saj aziatike dhe europiane, sigurisht se e shohin Kanalin e Stambollit si pjes\u00eb t\u00eb \u00e7mueshme t\u00eb projektit Rrug\u00eb dhe Rrip.<\/p>\n<p>Dy projekte tjera t\u00eb mundshme mund t\u00eb rrisin vler\u00ebn e Kanalit t\u00eb Stambollit p\u00ebr Nism\u00ebn Rrug\u00eb dhe Rrip. I pari, q\u00eb duket prospekt shum\u00eb i larg\u00ebt p\u00ebr momentin, \u00ebsht\u00eb kanali q\u00eb lidh Detin e Zi me Detin Kaspik, q\u00eb shihet si port\u00eb hyr\u00ebse p\u00ebr n\u00eb Azin\u00eb Qendrore. Tjetri \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kanal i ngjash\u00ebm me Kanalin e Stambollit, q\u00eb do t\u00eb ofronte alternativ\u00eb p\u00ebr Dardanelet dhe i cili do t\u00eb shtrihej prej hyrjes veriore t\u00eb Dardaneleve deri te Gjiri i Sarosit n\u00eb veri. Ky propozim u p\u00ebrmend vet\u00ebm si fusnot\u00eb n\u00eb raportin vler\u00ebsues ambiental p\u00ebr Kanalin e Stambollit. Sidoqoft\u00eb, kjo duket si shenj\u00eb e nj\u00eb planifikimi t\u00eb integruar.<\/p>\n<p>Prospekti i mb\u00ebshtetjes financiare kineze lidhet me politik\u00ebn e Ankaras\u00eb rreth \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb ujgur\u00ebve. Megjith\u00eb fushat\u00ebn e intensifikuar t\u00eb diaspor\u00ebs ujgure kund\u00ebr Kin\u00ebs, q\u00ebndrimi i Ankaras\u00eb ka qen\u00eb indiferent, e madje vler\u00ebsues ndaj Kin\u00ebs. M\u00eb 10 mars, ligjv\u00ebn\u00ebsit e partis\u00eb n\u00eb pushtet votuan kund\u00ebr propozimit t\u00eb partis\u00eb opozitare Partia e Mir\u00eb p\u00ebr hetim parlamentar rreth \u201cpraktikave jonjer\u00ebzore\u201d kund\u00ebr ujgur\u00ebve n\u00eb Kin\u00eb. Ujgur\u00ebt ndajn\u00eb t\u00eb njejtat rr\u00ebnj\u00eb etnike me turqit dhe n\u00eb Turqi rajoni i tyre Xinjiang shpesh quhet Turkistani Lindor.<\/p>\n<p>Politika e Ankaras\u00eb duket se ka trim\u00ebruar diplomat\u00ebt kinez\u00eb q\u00eb t\u00eb qortojn\u00eb politikan\u00ebt turq q\u00eb p\u00ebrkrahin ujgur\u00ebt. M\u00eb 6 prill, Ambasada Kineze n\u00eb Ankara postoi nj\u00eb mesazh k\u00ebrc\u00ebnues n\u00eb Twitter ndaj lideres s\u00eb Partis\u00eb s\u00eb Mir\u00eb Meral Aksener dhe kryetarit t\u00eb Ankaras\u00eb Mansur Yavas pasi t\u00eb dy p\u00ebrkujtuan \u201cmaskar\u00ebn e Barenit\u201d n\u00eb \u201cTurkistanin Lindor\u201d m\u00eb 1990. \u201cPala kineze kund\u00ebrshton me vendosm\u00ebri \u00e7do person apo forc\u00eb q\u00eb sfidon sovranitetin dhe integritetin territorial t\u00eb Kin\u00ebs. Pala kineze rezervon t\u00eb drejt\u00ebn e saj p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrgjigjur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb justifikueshme,\u201d tha ambasada.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb fjalim n\u00eb parlament disa dit\u00eb m\u00eb par\u00eb, Aksener b\u00ebri me dije se planet zhvillimore p\u00ebr Kanalin e Stambollit ishin miratuar dit\u00ebn kur ministri i jasht\u00ebm i Kin\u00ebs vizitonte Turqin\u00eb. Duke iu drejtuar Erdogan-it, ajo pyeti, \u201cA po gatuani di\u00e7ka me Kin\u00ebn prapa dyerve t\u00eb mbyllura rreth Kanalit t\u00eb Stambollit n\u00eb k\u00ebto koh\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr kombin ton\u00eb? A po hiqni dor\u00eb nga t\u00eb drejtat dhe nderi i turqve mysliman\u00eb n\u00eb Turkistanin Lindor p\u00ebr ca miliarda dollar\u00eb?\u201d<\/p>\n<p>Gati dy vjet pas d\u00ebrgesave t\u00eb tyre, Erdogan-i ende nuk di se \u00e7far\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb me sistemet raketore S-400, pasi i bleu p\u00ebr t\u2019u treguar partner\u00ebve per\u00ebndimor\u00eb se Turqia ka edhe alternativa t\u00eb tjera. Tash, a mund t\u00eb kthehet projekti i \u00ebndrrave p\u00ebr kanalin n\u00eb nj\u00eb makth n\u00ebse Turqia b\u00ebhet bashk\u00eb me kinez\u00ebt? K\u00ebto dit\u00eb, asgj\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb transparente n\u00eb Ankara dhe \u00ebndrrat e \u00ebmbla nuk mund t\u00eb merren p\u00ebr t\u00eb qena.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Artikulli origjinal n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.al-monitor.com\/originals\/2021\/04\/china-looms-large-turkeys-controversial-waterway-project\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Al-Monitor<\/a>, m\u00eb 12 prill 2021.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ky artikull\u00a0mb\u00ebshtetet nga &#8220;Sbunker&#8221; p\u00ebrmes projektit t\u00eb financuar nga Ambasada Amerikane. Mendimet e shprehura k\u00ebtu jan\u00eb t\u00eb autorit\u00a0dhe jo medoemos pasqyrojn\u00eb q\u00ebndrimet e Departamentit t\u00eb Shtetit.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cbsht\u00eb raportuar se Turqia po p\u00ebrgatitet p\u00ebr partneritet me Kin\u00ebn n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb kanali artificial paralel me Bosforin, projekt me imlplikime p\u00ebr Rusin\u00eb dhe Shtetet e Bashkuara n\u00eb Detin e Zi. P\u00ebrderisa Turqia mbetet e ngujuar mes Per\u00ebndimit dhe Rusis\u00eb n\u00eb nj\u00eb varg \u00e7\u00ebshtjesh strategjike, dilemat e saj mund t\u00eb nd\u00ebrlikohen edhe m\u00eb shum\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":621,"featured_media":12112,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1240,1488],"ppma_author":[2347],"class_list":["post-2500","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kina","tag-turqia"],"authors":[{"term_id":2347,"user_id":621,"is_guest":0,"slug":"fehim-tastekin","display_name":"Fehim Tastekin","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/fehimtastekin.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/fehimtastekin.jpg"},"user_url":"","last_name":"Tastekin","first_name":"Fehim","description":"Fehim Tastekin is a Turkish journalist and a columnist for Turkey Pulse who previously wrote for Radikal and Hurriyet. "}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2500","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/621"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2500"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2500\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12115,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2500\/revisions\/12115"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12112"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2500"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2500"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2500"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2500"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}