{"id":2556,"date":"2021-05-24T15:28:24","date_gmt":"2021-05-24T13:28:24","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2556"},"modified":"2024-12-13T15:42:47","modified_gmt":"2024-12-13T13:42:47","slug":"ta-themi-emrin-e-problemit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/ta-themi-emrin-e-problemit\/","title":{"rendered":"Ta themi emrin e problemit!"},"content":{"rendered":"<p>M\u00eb n\u00eb fund dhuna e ngujuar brenda sht\u00ebpive, shkollave apo rrug\u00ebve po merr drit\u00ebn e v\u00ebmendjes n\u00eb debatin publik. Lajmet e shumta mbi sulmet seksuale ndaj vajzave dhe grave koh\u00ebve t\u00eb fundit n\u00eb Kosov\u00eb, na kan\u00eb tronditur t\u00eb gjith\u00ebve. Si kund\u00ebrp\u00ebrgjigje, rrug\u00ebt e qyteteve po ushtojn\u00eb nga protestat e shpeshta e t\u00eb drejta t\u00eb aktivisteve feministe. N\u00eb krejt k\u00ebt\u00eb mjedis t\u00eb ballafaqimit, u hap\u00eb nj\u00eb diskutim tejet i nevojsh\u00ebm \u00a0mbi ngacmimet dhe sulmet seksuale \u2013 dhe kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb arritje.<\/p>\n<p>Nd\u00ebr k\u00ebrkesat kryesore t\u00eb k\u00ebtyre dit\u00ebve \u00ebsht\u00eb edhe publikimi i emrave t\u00eb personave t\u00eb d\u00ebnuar p\u00ebr krime seksuale si dhe krijimi i nj\u00eb regjistri publik me t\u00eb dh\u00ebnat e abuzuesve seksual, si nj\u00eb mekaniz\u00ebm q\u00eb do t\u00eb luftonte k\u00ebt\u00eb dukuri.<\/p>\n<p>P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb regjistrat e till\u00eb u funksionalizuan n\u00eb Amerik\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb viteve t\u00eb 90-ta p\u00ebr shkak t\u00eb disa rasteve t\u00eb krimeve seksuale ndaj f\u00ebmij\u00ebve dhe u p\u00ebrdor\u00ebn si nj\u00eb form\u00eb p\u00ebr t\u2019iu mund\u00ebsuar prind\u00ebrve t\u00eb ken\u00eb n\u00ebn kontroll sigurin\u00eb e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre. M\u00eb von\u00eb k\u00ebta regjistra u zgjeruan dhe sot p\u00ebrmbajn\u00eb emra t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb d\u00ebnuar p\u00ebr vepra t\u00eb ndryshme \u2013 nga urinimi n\u00eb publik e deri tek p\u00ebrdhunimi seksual.<\/p>\n<p>Por \u00e7far\u00eb rezultati n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb kan\u00eb sjell\u00eb k\u00ebta regjistra publik dhe a jan\u00eb qasja e duhur p\u00ebr t\u00eb trajtuar sulmet seksuale? P\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb qart\u00ebsisht \u2013 Jo. S\u00eb pari publikimi i regjistrave nuk ka sjell\u00eb rezultate n\u00eb uljen e rasteve t\u00eb sulmeve seksuale, dhe s\u00eb dyti kjo form\u00eb e intervenimit nuk duhet par\u00eb si mekaniz\u00ebm p\u00ebr t\u00eb trajtuar sulmet seksuale sepse n\u00eb thelb \u00ebsht\u00eb anti-feministe. Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebto arsye, regjistrat e till\u00eb nuk jan\u00eb form\u00eb as e p\u00ebrhapur dhe as e zakonshme e trajtimit t\u00eb sulmeve seksuale sot n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb mund t\u00eb duket se trajtimi i ashp\u00ebr i krimit, i till\u00eb si publikimi i t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb kan\u00eb kryer sulme seksuale, do t\u00eb ulte rastet e tilla, studime t\u00eb ndryshme tregojn\u00eb se kjo form\u00eb ka rezultuar joefektive n\u00eb parandalimin e recidivizmit apo p\u00ebrs\u00ebritjes s\u00eb sulmeve. Nd\u00ebshkimet e tilla me publikim t\u00eb emrit, fotografis\u00eb, vendbanimit dhe t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb tjera personale t\u00eb personave q\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb ngacmime e sulme seksuale, nuk e ndihmojn\u00eb \u00e7\u00ebshtjen \u2013 p\u00ebrkundrazi mund t\u00eb pengojn\u00eb at\u00eb. Kjo p\u00ebr faktin se kjo m\u00ebnyr\u00eb e trajtimit ka \u00e7uar n\u00eb segregim, p\u00ebrjashtim e lin\u00e7im t\u00eb personave q\u00eb kan\u00eb kryer sulme, duke krijuar k\u00ebshtu kushte edhe m\u00eb t\u00eb favorshme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur krimin e ngjash\u00ebm. Nj\u00eb\u00a0<a>studim<\/a>\u00a0n\u00eb Amerik\u00eb ka d\u00ebshmuar se n\u00eb fakt publikimi i regjistrave ka rritur gjasat e recidivizmit p\u00ebr 1.6%.<\/p>\n<p>N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb dh\u00ebnat n\u00eb nivel global tregojn\u00eb se p\u00ebrgjith\u00ebsisht t\u00eb d\u00ebnuarit p\u00ebr sulme seksuale kan\u00eb shkall\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb recidivizmit se sa personat e akuzuar p\u00ebr krime t\u00eb tjera, k\u00ebshtuq\u00eb publikimi i t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb tyre nuk \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra e cila i ka parandaluar ata q\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebrisin krimin. Shumica e rasteve t\u00eb reja jan\u00eb persona q\u00eb nuk jan\u00eb d\u00ebnuar m\u00eb par\u00eb p\u00ebr krime t\u00eb ngjashme.<\/p>\n<p>Hulumtime te ndryshme nga Rrjeti i Grave t\u00eb Kosov\u00ebs, Instituti KIPRED dhe OSBE, tregojn\u00eb q\u00eb nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb i vog\u00ebl i rasteve t\u00eb dhunimeve dhe sulmeve seksuale raportohen n\u00eb Kosov\u00eb brenda nj\u00eb viti. Nd\u00ebrsa anketat me qytetar\u00eb tregojn\u00eb q\u00eb numri i ngacmimeve, dhunimeve dhe sulmeve t\u00eb pa raportuara \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i lart\u00eb. \u00cbsht\u00eb fakt i njohur q\u00eb sulmet e tilla m\u00eb shum\u00eb ndodhin nga personat e af\u00ebrt nga familja e shoq\u00ebria, k\u00ebshtuq\u00eb publikimi i regjistrit vet\u00ebm sa do t\u00eb mund t\u00eb ndikonte n\u00eb uljen e raportimeve nga viktimat.<\/p>\n<p>Ky mekaniz\u00ebm q\u00eb n\u00eb fakt ka si pik\u00ebnisje kontrollin, mbik\u00ebqyrjen, monitorimin dhe izolimin e individ\u00ebve q\u00eb kan\u00eb sulmuar dik\u00eb seksualisht, p\u00ebrve\u00e7 q\u00eb \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar si i d\u00ebshtuar, \u00ebsht\u00eb problematik edhe si qasje ndaj problemit.<\/p>\n<p>Funksionalizimi i nj\u00eb regjistri me emrat e individ\u00ebve t\u00eb d\u00ebnuar p\u00ebr sulme seksuale sikur e largon p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e institucioneve p\u00ebr t\u2019i parandaluar ato. Nga kjo logjik\u00eb, personat t\u00eb cil\u00ebt qoft\u00eb p\u00ebr nj\u00eb her\u00eb t\u00eb vetme gjat\u00eb jet\u00ebs kan\u00eb sulmuar dik\u00eb seksualisht, jan\u00eb t\u00eb pap\u00ebrmir\u00ebsuesh\u00ebm dhe duhet t\u2019iu vendosim nj\u00eb vul\u00eb n\u00eb ball\u00eb \u2013 p\u00ebrgjithmon\u00eb. Krejt \u00e7ka po i mbetet shtetit t\u00eb b\u00ebj\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb informoj\u00eb publikun kush dhe ku gjenden p\u00ebrdhunuesit, pastaj po mbetet n\u00eb dor\u00ebn e vajzave dhe t\u00eb grave q\u00eb t\u00eb mbrohen nga ta. Pra, regjistri nuk i adreson shkaqet, pasojat dhe sidomos d\u00ebshtimin e sistemit p\u00ebr t\u00eb parandaluar dhe trajtuar dhun\u00ebn seksuale por vet\u00ebm po i b\u00ebn publike rastet, thua se k\u00ebto jan\u00eb probleme t\u00eb izoluara.<\/p>\n<p>Konventa e Stambollit, q\u00eb tashm\u00eb ka aplikim direkt edhe n\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebrmban k\u00ebrkesa dhe rregulla t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta p\u00ebr institucionet e drejt\u00ebsis\u00eb se si duhet vepruar me kryesit e veprave t\u00eb sulmeve seksuale n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb afatshkurt\u00ebr (ndjekje penale) dhe afatgjat\u00eb (programe t\u00eb ndryshme q\u00eb synojn\u00eb riedukimin). As q\u00eb don diskutim q\u00eb secili njeri q\u00eb kryen krime t\u00eb tilla duhet t\u00eb d\u00ebnohet sipas ligjeve n\u00eb fuqi. Mir\u00ebpo, damkosja e individ\u00ebve q\u00eb kan\u00eb kryer krime seksuale mohon faktin se problemet shoq\u00ebrore jan\u00eb probleme sistemore dhe duhet trajtuar si t\u00eb tilla. Feminizmi \u00ebsht\u00eb l\u00ebvizje shoq\u00ebrore q\u00eb p\u00ebr q\u00ebllim ka nd\u00ebrtimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb barabart\u00eb dhe t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, andaj edhe p\u00ebrpjekja jon\u00eb duhet m\u00eb shum\u00eb t\u00eb jet\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb transformimeve t\u00eb thella kulturore e strukturore se sa t\u00eb nd\u00ebshkimeve e etiketimeve individuale.<\/p>\n<p>Protestat e vajzave po tregojn\u00eb q\u00eb ka shum\u00eb pak\u00ebnaq\u00ebsi dhe rezistenc\u00eb. Por, k\u00ebrkesat duhet t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrtej nd\u00ebshkimeve individuale. Ato duhet t\u00eb ken\u00eb synim shkat\u00ebrrimin e strukturave t\u00eb pushtetit q\u00eb po prodhojn\u00eb shtypje e diskriminim ndaj grave. Nuk ka nj\u00eb zgjidhje t\u00eb leht\u00eb e thjesht\u00eb p\u00ebr t\u00eb zhdukur sulmet seksuale. Revolta jon\u00eb duhet t\u00eb drejtohet kah nj\u00eb shoq\u00ebri me vlera t\u00eb reja e krejt\u00ebsisht tjera nga k\u00ebto t\u00eb tanishmet. Nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb ofron kushte p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsim e p\u00ebrparim. Kjo arrihet ve\u00e7 at\u00ebher\u00eb kur transformimin e thell\u00eb e kemi q\u00ebllim.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00eb n\u00eb fund dhuna e ngujuar brenda sht\u00ebpive, shkollave apo rrug\u00ebve po merr drit\u00ebn e v\u00ebmendjes n\u00eb debatin publik. Lajmet e shumta mbi sulmet seksuale ndaj vajzave dhe grave koh\u00ebve t\u00eb fundit n\u00eb Kosov\u00eb, na kan\u00eb tronditur t\u00eb gjith\u00ebve. Si kund\u00ebrp\u00ebrgjigje, rrug\u00ebt e qyteteve po ushtojn\u00eb nga protestat e shpeshta e t\u00eb drejta t\u00eb aktivisteve [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":142,"featured_media":9690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[721],"ppma_author":[170],"class_list":["post-2556","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-feminism"],"authors":[{"term_id":170,"user_id":142,"is_guest":0,"slug":"leonida-molliqaj","display_name":"Leonida Molliqaj","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-5-8.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-5-8.jpg"},"user_url":"","last_name":"Molliqaj","first_name":"Leonida","description":"Leonida Molliqaj \u00ebsht\u00eb gazetare n\u00eb Qendr\u00ebn Kosovare p\u00ebr Gazetari Hulumtuese - Preportr. Ajo p\u00ebrgjat\u00eb pun\u00ebs si gazetare ka trajtuar tema t\u00eb ndryshme sociale me fokus n\u00eb t\u00eb drejtat e njeriut si dhe hulumtime n\u00eb fush\u00ebn e antikorrupsionit. Hulumtimet e saj jan\u00eb shp\u00ebrblyer me \u00e7mime nga organizata jo-qeveritare, Komisioni Evropian dhe Asociacioni i Gazetar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs.\r\n\r\nLeonida \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb studimeve post-diplomike n\u00eb Sociologji Akademike pran\u00eb\r\nUniversitetit t\u00eb Prishtin\u00ebs. "}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2556","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/142"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2556"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2557,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2556\/revisions\/2557"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2556"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}