{"id":2837,"date":"2019-07-30T10:57:01","date_gmt":"2019-07-30T08:57:01","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2837"},"modified":"2024-10-09T10:58:51","modified_gmt":"2024-10-09T08:58:51","slug":"reforma-e-sistemit-zgjedhor-karte-per-konsum-ditor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/reforma-e-sistemit-zgjedhor-karte-per-konsum-ditor\/","title":{"rendered":"Reforma e sistemit zgjedhor – kart\u00eb p\u00ebr konsum ditor"},"content":{"rendered":"

Ulja e besimit qytetar n\u00eb institucione, n\u00eb parti politike e p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb zgjedhur, fragmentarizmi\u00a0 i partive, nj\u00eb seri zgjedhjesh t\u00eb parakohshme dhe t\u00eb tjera, nuk po ndodhin si rezultat i parregullsive n\u00eb zgjedhje, por si produkt i sistemit zgjedhor aktual. Iniciativ\u00ebs s\u00eb fundit\u00a0 p\u00ebr modifikimin e ligjit zgjedhor do t\u2019i p\u00ebrshtatej fraza “Vera e Vjet\u00ebr n\u00eb Shishe t\u00eb Reja\u2019\u2019<\/em><\/p>\n

R\u00ebndom, n\u00eb p\u00ebrmbyllje t\u00eb gati \u00e7do cikli zgjedhor, qoft\u00eb lokal apo ato komb\u00ebtar, vazhdon t\u00eb ngrihet e nj\u00ebjta tem\u00eb, ajo e reformimit t\u00eb sistemit zgjedhor. Diskutimet e shumta, p\u00ebrmbajtjesore e edhe ato t\u00eb politikave ditore, rekomandimet dhe presioni i ushtruar nga shoq\u00ebria civile, nuk kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb l\u00ebvizur institucionet dhe partit\u00eb politike\u00a0 drejt nj\u00eb reformimi t\u00eb sistemit zgjedhor, p\u00ebrjashto k\u00ebtu disa ndryshime kozmetike n\u00eb ligj me q\u00ebllim t\u00eb m\u00ebnjanimit t\u00eb parregullsive zgjedhore. Partit\u00eb politike, nevoj\u00ebn p\u00ebr reform\u00eb zgjedhore vazhdojn\u00eb ta p\u00ebrdorin si kart\u00eb p\u00ebr t\u00eb tejkaluar krizat politike dhe p\u00ebr t\u00eb amortizuar presionin publik. Ideja e reform\u00ebs vazhdon t\u00eb trajtohet si deklarat\u00eb politike p\u00ebr konsum ditor.<\/p>\n

Interesat e ngushta t\u00eb klaneve t\u00eb p\u00ebrbrend\u00ebsuara n\u00eb parti politike, kan\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb k\u00ebto t\u00eb fundit t\u00eb mos arrijn\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtojn\u00eb perspektiv\u00eb afatgjate t\u00eb sistemit zgjedhor dhe as t\u00eb ken\u00eb q\u00ebndrime t\u00eb artikuluara rreth preferencave p\u00ebr elemente t\u00eb sistemit zgjedhor.<\/p>\n

N\u00eb vitin 2011, Kuvendi i Kosov\u00ebs miratoi nj\u00eb rezolut\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs u themeluan dy komisione, ai\u00a0 p\u00ebr reform\u00eb kushtetuese dhe ai p\u00ebr amendamentin e ligjit t\u00eb zgjedhjeve t\u00eb p\u00ebrgjithshme. Me gjith\u00eb pun\u00ebn dhe p\u00ebrkushtimin e grupeve punuese t\u00eb k\u00ebtyre komisioneve p\u00ebr t\u2019u dh\u00ebn\u00eb zgjidhje disa problematikave esenciale,\u00a0 nga ajo e zgjedhjes s\u00eb presidentit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb e deri tek numri i zonave zgjedhore, t\u00eb gjitha k\u00ebto opsione dhe rekomandime mbetur letra t\u00eb pluhurosura n\u00eb arkivin e Kuvendit.<\/p>\n

Tani n\u00eb vitin 2019, kur \u00ebsht\u00eb riaktualizuar \u00e7\u00ebshtja e reform\u00ebs zgjedhore, ky skenar rrezikon t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritet, me faktin se partit\u00eb opozitare qysh n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebsaj legjislature kan\u00eb ngritur k\u00ebrkesat p\u00ebr shkuarje n\u00eb zgjedhje t\u00eb parakohshme, duke aluduar se para k\u00ebtyre zgjedhjeve nuk do t\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhej reforma zgjedhore.<\/p>\n

Paralelisht me k\u00ebto zhvillime, ekzistojn\u00eb tri nisma ligjore t\u00eb ndara, t\u00eb cilat prekin ligjin p\u00ebr zgjedhjet e p\u00ebrgjithshme. Qeveria e Kosov\u00ebs ka sponsorizuar projektligjin p\u00ebr financimin e subjekteve politike q\u00eb p\u00ebrmban gjithsej 134 ndryshime (n\u00eb amendamente dhe nene) t\u00eb cilat prekin tet\u00eb nene ekzistuese dhe shtojn\u00eb nj\u00eb nen t\u00eb ri n\u00eb ligjin aktual p\u00ebr financimin e\u00a0 subjekteve politike. K\u00ebto 134 nd\u00ebrhyrje prekin dhe 14 nene t\u00eb ligjit p\u00ebr zgjedhjet e p\u00ebrgjithshme n\u00eb Kosov\u00eb. Komisionet parlamentare gjat\u00eb shqyrtimit t\u00eb projektligjit p\u00ebr financimin e subjekteve politike t\u00eb propozuar nga Qeveria kan\u00eb b\u00ebr\u00eb edhe 73 ndryshime t\u00eb reja. Kjo e ka ndryshuar versionin e ligjit t\u00eb propozuar nga qeveria n\u00eb mas\u00ebn prej 54,7%. Ndryshimet e propozuara nga deputet\u00ebt brenda dyerve t\u00eb mbyllura, disa prej t\u00eb cilave kund\u00ebrkushtetuese, e mjaft prej tyre n\u00eb kund\u00ebrshtim me standardet e qeverisjes s\u00eb mir\u00eb, kan\u00eb nxitur mobilizimin e shoq\u00ebris\u00eb civile p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar k\u00ebto ndryshime t\u00eb d\u00ebmshme. N\u00ebn moton REFUZOJ, OJQ-t\u00eb arrit\u00ebn q\u00eb t\u00eb ushtrojn\u00eb presion publik dhe t\u00eb detyrojn\u00eb qeverin\u00eb q\u00eb t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb projektligjin n\u00eb momentin vendimtar.<\/p>\n

Ky draft ndryshim i ligjit cenon pavar\u00ebsin\u00eb e Zyr\u00ebs p\u00ebr Regjistrimin e Partive Politike dhe Certifikim, frym\u00ebn kushtetuese t\u00eb ligjit, transparenc\u00ebn dhe llogaridh\u00ebnien e subjekteve politike si dhe prioritetet e Axhend\u00ebs p\u00ebr Reforma Evropiane (ERA).<\/p>\n

Nisma e dyt\u00eb ligjore q\u00eb prek ligjin p\u00ebr zgjedhjet e p\u00ebrgjithshme, e iniciuar nga kryetarja e Komisionit p\u00ebr Legjislacion, ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me\u00a0 votimin nga jasht\u00eb. K\u00ebto propozime, t\u00eb cilat ende s\u2019jan\u00eb d\u00ebrguar n\u00eb Kuvend p\u00ebr votim, reflektojn\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr ndryshime n\u00eb legjislacionin p\u00ebr zgjedhje. P\u00ebrfundimisht, n\u00eb prill t\u00eb 2019, m\u00eb dakordimin e kryetar\u00ebve t\u00eb grupeve parlamentare dhe me 67 vota pro, p\u00ebrmes\u00a0 komisionit parlamentar Ad-hoc \u00ebsht\u00eb filluar nisma e tret\u00eb, p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin dhe forcimin e procesit zgjedhor, pjes\u00eb e t\u00eb cil\u00ebs jan\u00eb Kryetar\u00ebt e Grupeve Parlamentare.<\/p>\n

Nga k\u00ebto nisma, p\u00ebrfshir\u00eb dhe k\u00ebrkesat e opozit\u00ebs p\u00ebr zgjedhje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme ne jemi futur n\u00eb nj\u00eb cik\u00ebl t\u00eb kapur nga copat me disa ide konfuze dhe pa nj\u00eb strategji e q\u00ebllim t\u00eb qart\u00eb se cili \u00ebsht\u00eb synimi i yn\u00eb me legjislacionin zgjedhor.<\/p>\n

Komisioni ad hoc nuk duhet t\u00eb veproj\u00eb n\u00ebn mandat t\u00eb kufizuar<\/p>\n

Ndryshimet ligjore t\u00eb cilat mund t\u2019i b\u00ebhen ligjit p\u00ebr zgjedhjet e p\u00ebrgjithshme t\u00eb cilat jan\u00eb dhe rekomandime t\u00eb misionit v\u00ebzhgues t\u00eb BE mbi baz\u00ebn e t\u00eb cilave \u00ebsht\u00eb themeluar Komisioni Ad hoc, p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb modifikim t\u00eb rregullave zgjedhore dhe efekteve q\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb lidhje me parregullsit\u00eb zgjedhore. Ky modifikim i ligjit zgjedhor i her\u00ebpashersh\u00ebm i sh\u00ebrben detajeve t\u00eb procesit duke p\u00ebrfshir\u00eb administrimin edhe menaxhimin e zgjedhjeve, kandidimin, votimin, transparenc\u00ebn e procesit etj. Normalisht, kjo po b\u00ebhet p\u00ebr \u201ct\u00eb l\u00ebvizur\u201d drejt di\u00e7kaje dhe p\u00ebr t\u00eb sfiduar status quo-n\u00eb.<\/p>\n

Duke reflektuar n\u00eb zgjedhjet e viteve 2013, 2014 dhe 2017, pas nj\u00eb mobilizimi dhe angazhimi\u00a0 t\u00eb akter\u00ebve p\u00ebrgjegj\u00ebs n\u00eb zbatimin e ligjit p\u00ebr situat\u00ebn para, gjat\u00eb dhe paszgjedhore, \u00ebsht\u00eb par\u00eb se jan\u00eb minimizuar parregullsit\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb rikthyer kredibiliteti dhe legjitimiteti i procesit zgjedhor. Prandaj, mund t\u00eb konkludohet se zbatimi i ligjeve aktuale i garanton Kosov\u00ebs arritjen e standardeve p\u00ebr organizimin dhe menaxhimin e zgjedhjeve. Sistemi zgjedhor do duhej t\u00eb jet\u00eb i analizuar, jo vet\u00ebm mbi baz\u00ebn e rregullsis\u00eb ose parregullsive t\u00eb evidentuara gjat\u00eb procesit zgjedhor, por dhe si mekaniz\u00ebm i cili mund t\u00eb ndikoj\u00eb struktur\u00ebn e sistemit politik dhe p\u00ebrfaq\u00ebsues n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi.<\/p>\n

Kjo e b\u00ebn t\u00eb nevojshme rishikimin dhe zgjerimin e mandatit p\u00ebr komisionin ad hoc p\u00ebr ndryshim t\u00eb sistemit\u00a0 zgjedhor, e jo vet\u00ebm nd\u00ebrhyrje teknike t\u00eb cilat ruajn\u00eb k\u00ebt\u00eb sistem zgjedhor, e adresojn\u00eb vet\u00ebm efektet q\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb lidhje me parregullsit\u00eb zgjedhore.<\/p>\n

Ulja e besimit qytetar n\u00eb institucione, parti politike e p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb zgjedhur, fragmentarizmi\u00a0 i partive, nj\u00eb seri zgjedhjesh t\u00eb parakohshme dhe t\u00eb tjera, nuk po ndodhin si rezultat i parregullsive n\u00eb zgjedhje, por si produkt i sistemit zgjedhor aktual. Sistemi aktual zgjedhor po inkurajon parti t\u00eb dob\u00ebta, pa demokraci e konkurrenc\u00eb t\u00eb brendshme, po imponon koalicione t\u00eb panatyrshme, dhe po prodhon legjislatura dhe qeveri jostabile t\u00eb paafta p\u00ebr t\u00eb adresuar zhvillimin e nevojsh\u00ebm ekonomik e social. Ky sistem zgjedhor jo vet\u00ebm tek ne, por dhe n\u00eb vendet e tjera me demokraci t\u00eb re, ka ndikuar dhe inkurajuar k\u00ebt\u00eb zhvillim partiak e politik. Ky sistem zgjedhor nuk krijon mund\u00ebsi tjera p\u00ebr p\u00ebrfaq\u00ebsim dhe zgjedhje m\u00eb t\u00eb mira, s\u00eb paku jo n\u00eb stadin e zhvillimit t\u00eb cilin jemi ne.<\/p>\n

Kodifikimi i legjislacionit zgjedhor duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb zhvillimit t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb demokracis\u00eb kosovare krahas vlerave universale me demokracit\u00eb e q\u00ebndrueshme, kjo duhet t\u00eb synohet t\u00eb arrihet p\u00ebrmes reformimi t\u00eb sistemit zgjedhor. Sistemi zgjedhor\u00a0 nuk duhet t\u00eb trajtohet vet\u00ebm nga dimensioni procedural por dhe nga dimensione t\u00eb cilat p\u00ebrmes reformimit, adresojn\u00eb dhe p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb struktur\u00ebn e sistemit politik n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi. Opsionet p\u00ebr sistemin zgjedhor duhet t\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb sjelljen e partive, kandidat\u00ebve, votueseve, p\u00ebrgjegjshm\u00ebrin\u00eb dhe llogaridh\u00ebnien e t\u00eb zgjedhurve.<\/p>\n

Nuk \u00ebsht\u00eb e mjaftueshme t\u00eb veprohet me nj\u00eb komision ad hoc n\u00ebn mandat t\u00eb kufizuar, por\u00a0 duhet t\u2019i n\u00ebnshtrohemi nj\u00eb debati m\u00eb p\u00ebrmbajtjesor dhe p\u00ebrmes sistemit zgjedhor t\u00eb adresojm\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet mes sistemit dhe p\u00ebrfaq\u00ebsimit, qeverisjes dhe llogaridh\u00ebnies.<\/p>\n

—-<\/em><\/p>\n

Ky shkrim mb\u00ebshtetet nga D4D, si pjes\u00eb\u00a0e projektit ‘Avancimi i proceseve demokratike’ financuar nga\u00a0Departamenti Federal i Pun\u00ebve t\u00eb\u00a0Jashtme t\u00eb\u00a0Zvicr\u00ebs.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ulja e besimit qytetar n\u00eb institucione, n\u00eb parti politike e p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb zgjedhur, fragmentarizmi\u00a0 i partive, nj\u00eb seri zgjedhjesh t\u00eb parakohshme dhe t\u00eb tjera, nuk po ndodhin si rezultat i parregullsive n\u00eb zgjedhje, por si produkt i sistemit zgjedhor aktual. Iniciativ\u00ebs s\u00eb fundit\u00a0 p\u00ebr modifikimin e ligjit zgjedhor do t\u2019i p\u00ebrshtatej fraza “Vera e Vjet\u00ebr […]<\/p>","protected":false},"author":243,"featured_media":8105,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1252],"ppma_author":[247],"class_list":["post-2837","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-zgjedhje-zgjidhje"],"authors":[{"term_id":247,"user_id":243,"is_guest":0,"slug":"ismet-kryeziu","display_name":"Ismet Kryeziu","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-27-1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-27-1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Kryeziu","first_name":"Ismet","description":"Ismet Kryeziu \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb civile q\u00eb nga viti 2001, kur i\u2019u bashkua programit p\u00ebr forum qytetar n\u00eb NDI. Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe ai u b\u00eb trajner i certifikuar i NDI n\u00eb fusha si: avokimi, qeverisja lokale, zgjedhjet etj. Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb programit n\u00eb NDI, ai themeloj Organizat\u00ebn vendore KDI, ku q\u00eb nga vitit 2006 vazhdon t\u00eb ushtroj detyr\u00ebn e Drejtorit Ekzekutiv. Bazuar n\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebn e tij me zgjedhjet, p\u00ebrve\u00e7 pozit\u00ebs s\u00eb tij si drejtor ekzekutiv n\u00eb KDI, q\u00eb nga viti 2009 z.Kryeziu poashtu udh\u00ebheq koalicionin e OJQ-ve n\u00eb Kosov\u00eb, Demokracia n\u00eb Veprim e cila p\u00ebrfshin mbi 100 OJQ dhe ka t\u00eb trajnuar mbi 10,000 vullnetar si v\u00ebzhgues t\u00eb zgjedhjeve. P\u00ebrve\u00e7 zgjedhjeve, ai punon ngusht\u00eb me Kuvendin e Kosov\u00ebs si dhe \u00ebsht\u00eb i fokusuar n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr korrupsionit, qeverisjen e mir\u00eb dhe barazin\u00eb gjinore. "}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2837","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/243"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2837"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2837\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2838,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2837\/revisions\/2838"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8105"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2837"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2837"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2837"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2837"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}