{"id":3238,"date":"2016-07-27T14:59:17","date_gmt":"2016-07-27T12:59:17","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3238"},"modified":"2025-01-15T15:05:06","modified_gmt":"2025-01-15T13:05:06","slug":"si-po-e-prezanton-qeveria-veten-permes-arkitektures-se-objekteve-publike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/si-po-e-prezanton-qeveria-veten-permes-arkitektures-se-objekteve-publike\/","title":{"rendered":"Si po e prezanton qeveria veten p\u00ebrmes arkitektur\u00ebs s\u00eb objekteve publike?"},"content":{"rendered":"
\n

<\/h3>\n<\/div>\n
\n
<\/div>\n
\n

\u00cbsht\u00eb th\u00ebn\u00eb nga shum\u00eb studiues se arkitektura \u00ebsht\u00eb treguesi m\u00eb real i m\u00ebnyr\u00ebs dhe nivelit t\u00eb funksionimit t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie dhe t\u00eb nj\u00eb shteti, \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmia m\u00eb e mir\u00eb e vlerave q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson ajo shoq\u00ebri. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, niveli i emancipimit kulturor t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie gjithher\u00eb \u00ebsht\u00eb prezantuar edhe p\u00ebrmes arkitektur\u00ebs s\u00eb objekteve publike. N\u00eb vitet e fundit n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb projektuar, nd\u00ebrtuar dhe rinovuar shum\u00eb objekte publike. Por, \u00e7\u00ebshtja \u00ebsht\u00eb se sa \u00ebsht\u00eb shfryt\u00ebzuar arkitektura nga institucionet publike t\u00eb vendit p\u00ebr t\u00eb prezantuar sh\u00ebrbimet e saj para qytetar\u00ebve apo kjo gj\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb menduar fare?<\/p>\n

Institucionet publike t\u00eb Kosov\u00ebs kan\u00eb tentuar q\u00eb p\u00ebrmes konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs t\u00eb ideojn\u00eb objekte publike p\u00ebr t\u2019i p\u00ebrmbushur nevojat e tyre. Sidoqoft\u00eb, \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar se n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e rasteve p\u00ebr objekte publike jan\u00eb p\u00ebrzgjedhur projekte pa vlera dhe kualitet autentik dhe inovativ arkitektonik, projekte k\u00ebto p\u00ebrmes t\u00eb cilave nuk \u00ebsht\u00eb arritur t\u00eb krijohet nj\u00eb identitet i mir\u00ebfillt\u00eb arkitektonik. N\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim, do t\u00eb p\u00ebrpiqem t\u00eb analizoj praktikat kosovare t\u00eb organizimit t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs p\u00ebr objekte publike, duke trajtuar edhe praktika t\u00eb suksesshme nd\u00ebrkomb\u00ebtare. N\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn koh\u00eb, duke ofruar zgjidhje se si t\u00eb shfryt\u00ebzohen mund\u00ebsit\u00eb q\u00eb ofron arkitektura, do t\u00eb prezantoj metodologjit\u00eb e d\u00ebshmuara t\u00eb konkurseve nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb arkitektur\u00ebs p\u00ebr t\u00eb prodhuar projekte t\u00eb suksesshme arkitektonike p\u00ebr objektet publike n\u00eb vendin ton\u00eb.<\/p>\n

A \u00ebsht\u00eb trajtuar kualiteti arkitektonik dhe faktor\u00ebt tjer\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb gjat\u00eb projektimit t\u00eb objekteve publike?<\/strong><\/p>\n

Bazuar n\u00eb praktik\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs, organizimi i k\u00ebtyre konkurseve mb\u00ebshtetet n\u00eb k\u00ebto q\u00ebllime fundamentale: n\u00eb\u00a0q\u00ebllimin e edukimit\u00a0<\/strong>(edukimin e student\u00ebve dhe sfidimin e \u2018dijes konvencionale\u2019); n\u00eb\u00a0q\u00ebllimin politik<\/strong>\u00a0(rritjen e mb\u00ebshtetjes, afirmimin e projektit, udh\u00ebheqjen e politik\u00ebs arkitekturore, bashk\u00ebrendimin e interesave t\u00eb fushave t\u00eb ndryshme), n\u00eb\u00a0q\u00ebllimin kulturor<\/strong>\u00a0(krijimin e nj\u00eb dialogu p\u00ebr dizajnin, duke kontribuar n\u00eb dimensionet kulturore t\u00eb mjedisit t\u00eb nd\u00ebrtuar, n\u00eb zgjerimin e kufijve t\u00eb dizajnit) dhe n\u00eb\u00a0q\u00ebllimin ekonomik<\/strong>\u00a0(rritjen e konkurrenc\u00ebs, arritjen e dep\u00ebrtueshm\u00ebris\u00eb n\u00eb kompetenca ose sigurimin e kualitetit p\u00ebrmes vler\u00ebsimit t\u00eb juris\u00eb).<\/p>\n

Sipas Institutit Amerikan t\u00eb Arkitekt\u00ebve (AIA), p\u00ebrpar\u00ebsit\u00eb e metodologjis\u00eb s\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs p\u00ebr organizuesit e tyre, nd\u00ebrlidhen me gjenerimin e nj\u00eb game t\u00eb gj\u00ebr\u00eb t\u00eb ideve t\u00eb reja t\u00eb qasjeve n\u00eb projektim, me fuqizimin e kredibilitetit t\u00eb organizatorit t\u00eb konkursit t\u00eb arkitektur\u00ebs, me zbulimin e talent\u00ebve t\u00eb rinj, t\u00eb cil\u00ebt nuk do t\u00eb mund t\u00eb zbuloheshin p\u00ebrmes nj\u00eb procesi tradicional t\u00eb projektimit, me t\u00ebrheqjen e v\u00ebmendjes s\u00eb medias dhe t\u00eb publikut t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm lidhur me nevojat e adresuara, me zgjerimin e diskursit publik lidhur me projektimin arkitektonik, gjithashtu lidhur me projektin specifik arkitektonik.<\/p>\n

Nd\u00ebrsa, sipas Institutit Mbret\u00ebror t\u00eb Arkitekt\u00ebve Britanik\u00eb (RIBA) konkurset jan\u00eb nj\u00eb model jasht\u00ebzakonisht i suksessh\u00ebm i prokurimit, q\u00eb ndihmon n\u00eb prioritetizimin e projektimit t\u00eb mir\u00eb dhe sjelljen e kualitetit m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb t\u00eb menduarit p\u00ebr projektin e klientit.<\/p>\n

Praktika kosovare e konkurseve t\u00eb projektimit (ku \u00e7udit\u00ebrisht p\u00ebrfshihet edhe kriteri i \u00e7mimit t\u00eb ofertuar, q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb praktik\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare e konkurseve t\u00eb projektimit) dhe e tender\u00ebve p\u00ebr sh\u00ebbime t\u00eb projektimit (bazuar n\u00eb kriterin e \u00e7mimit m\u00eb t\u00eb lir\u00eb t\u00eb ofertuar), praktik\u00eb kjo q\u00eb e kan\u00eb zbatuar institucionet e Kosov\u00ebs, ka d\u00ebshmuar se n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e rasteve rezultati ka qen\u00eb ky: prodhim i objekteve t\u00eb dob\u00ebta publike, posa\u00e7\u00ebrisht p\u00ebr nga aspekti i kualitetit arkitektonik. Disa nga d\u00ebshmit\u00eb m\u00eb flagrante q\u00eb e mb\u00ebshtesin k\u00ebt\u00eb konstatim jan\u00eb: projekti i parealizuar i Teatrit t\u00eb Oper\u00ebs dhe Baletit, projekti i objektit t\u00eb Fakultetit t\u00eb Edukimit, projekti i renovimit t\u00eb objektit t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, objektit t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Tregtis\u00eb dhe Industris\u00eb, objektit qeveritar (ish-Rilindja), projekti i renovimit t\u00eb fasadave t\u00eb Fakultetit Filozofik, projekti i objektit t\u00eb ri t\u00eb Fakultetit t\u00eb Bujq\u00ebsis\u00eb, por edhe projektet uniforme t\u00eb shkollave n\u00ebp\u00ebr gjith\u00eb territorin e vendit, si dhe shum\u00eb projekte t\u00eb objekteve tjera publike, projekte k\u00ebto q\u00eb kan\u00eb rezultuar me objekte pa koncept dhe pa identitet autentik arkitektonik.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebto dhe n\u00eb rastet tjera, \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar se ka dominuar qasja teknike e projektimit, ku projekti i \u00ebsht\u00eb besuar studiove q\u00eb m\u00eb shum\u00eb shquhen me ekspertiz\u00eb inxhinierike t\u00eb strukturave dhe t\u00eb infrastruktur\u00ebs teknike, sesa me ekspertiz\u00eb t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb projektimit arkitektonik. \u201cInxhinier\u00ebt tentojn\u00eb t\u00eb preokupohen m\u00eb shum\u00eb me aspektin fizik t\u00eb gj\u00ebrave dhe raportin mes tyre, p\u00ebrderisa Arktitekt\u00ebt jan\u00eb m\u00eb shum\u00eb t\u00eb preokupuar drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me raportin njer\u00ebzor (human) me gj\u00ebrat fizike\u201d shkruan Matthew Frederucik n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb botuar nga universiteti amerikan Massachusetts Institute of Technology (MIT). Nga praktika e projektimit t\u00eb objekteve publike n\u00eb Kosov\u00eb deri m\u00eb tani mund t\u00eb v\u00ebrehet fakti se ka dominuar qasja inxhinierike (fokusimi tek aspekti teknik dhe fizik i gj\u00ebrave dhe raporti mes tyre), nd\u00ebrsa \u00ebsht\u00eb anashkaluar skajshm\u00ebrisht trajtimi i raportit njer\u00ebzor me objektin, p\u00ebrkat\u00ebsisht ka munguar trajtimi i kualitetit arkitektonik t\u00eb objekteve, q\u00eb shum\u00eb kritik\u00eb t\u00eb mir\u00ebnjohur t\u00eb arkitektur\u00ebs e definojn\u00eb brenda konceptit t\u00eb kualitetit t\u00eb funksionit dhe vler\u00ebs utilitare t\u00eb objektit, kualitetit t\u00eb bukuris\u00eb s\u00eb objektit, kualitetit teknik dhe kualitetit ekonomik.<\/p>\n

S\u00eb fundmi, autor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm evropian\u00eb, p\u00ebr objekte publike qeveritare specifikojn\u00eb edhe disa faktor\u00eb tjer\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dhe esencial\u00eb, q\u00eb duhet t\u00eb respektohen gjat\u00eb projektimit t\u00eb k\u00ebtyre objekteve, q\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb trajtimin e k\u00ebtyre \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme:<\/p>\n

Si e shfryt\u00ebzon qeveria arkitektur\u00ebn p\u00ebr t\u00eb prezantuar vetveten?; Si i shfryt\u00ebzon ajo objektet p\u00ebr t\u00eb prezantuar sh\u00ebrbimet e saj para qytetar\u00ebve?; A duhet ky prezentim arkitektonik t\u00eb jet\u00eb dominues, neutral ose i vet\u00ebdruajtur, kok\u00eblart\u00eb, i rezervuar, perceptues ose miq\u00ebsor, i inspiruar n\u00eb vet\u00ebbesim ose i p\u00ebrkohsh\u00ebm, kalimtar apo jet\u00ebshkurt\u00ebr?; \u00c7far\u00eb dometh\u00ebnie dhe \u00e7far\u00eb metafora do t\u00eb lejohen q\u00eb objekti t\u00eb shpreh k\u00ebto karakteristika t\u00eb ndryshme?; Si do t\u00eb nd\u00ebrlidhet objekti me hap\u00ebsir\u00ebn publike?; A do t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb determinimin, aranzhimin dhe karakterin e hap\u00ebsir\u00ebs publike?; A shpreh objekti publik nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim t\u00eb caktuar t\u00eb kultur\u00ebs apo t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb?; A krijon objekti nj\u00eb prezentim se si shoq\u00ebria funksionon ose se si duhet t\u00eb funksionoj\u00eb?; A ka objekti kualitet t\u00eb mjaftuesh\u00ebm poetik ose a \u00ebsht\u00eb mjaftuesh\u00ebm inovativ p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebrbyer si nj\u00eb shembull i mir\u00eb?<\/p>\n

K\u00ebto jan\u00eb \u00e7\u00ebshtje jasht\u00ebzakonisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb p\u00ebrfshiheshin brenda detyrave projektuese, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb programeve t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs edhe n\u00eb vendin ton\u00eb. Jam i bindur se po t\u00eb respektoheshin k\u00ebto parime t\u00eb projektimit arkitektonik, q\u00eb do t\u00eb ishin nj\u00eb orientim strategjik i organizatorit t\u00eb konkursit p\u00ebr t\u00eb inkurajimin e projekte kreative dhe t\u00eb konceptuara mir\u00eb, rezultati do t\u00eb ishte ky:\u00a0prodhim i objekteve t\u00eb suksesshme publike.<\/strong><\/p>\n

N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb praktikave t\u00eb mira nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs p\u00ebr objekte publike \u00ebsht\u00eb me interes t\u00eb p\u00ebrmendet rasti i konkursit nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr p\u00ebr kompleksin e ri t\u00eb nd\u00ebrtesave qeveritare n\u00eb Budapest, i organizuar n\u00eb vitin 2007 nga Qeveria e Hungaris\u00eb. N\u00eb saje t\u00eb trajtimit t\u00eb aspektit ekologjik n\u00eb projektin e ekipit hungarez dhe japonez, t\u00eb udh\u00ebhequr nga P\u00e9ter Janesch and Kengo Kuma, n\u00eb nj\u00eb konkurrenc\u00eb prej 37 studiove prestigjioze nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe vendore t\u00eb arkitektur\u00ebs, juria e vler\u00ebsimit q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhej nga arkitekt\u00eb t\u00eb mir\u00ebnjohur bot\u00ebror\u00eb, t\u00eb kalibrit t\u00eb Daniel Libeskind, nga Hans Stimman (ish-arkitekt i Qytetit t\u00eb Berlinit) dhe nga Josep A.Acebillo Mar\u00edn (arkitekti aktual i Qytetit t\u00eb Barcelon\u00ebs) kishte vendosur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb unanime n\u00eb favour t\u00eb projektit \u201ct\u00eb gjelb\u00ebr\u201d hungarez-japonez. Fasada e dizajnuar n\u00eb frym\u00ebn e parkut t\u00eb gjelb\u00ebr t\u00eb tipit t\u00eb fasad\u00ebs Jean Nouvel t\u00eb muzeut n\u00eb Quai Branly, projektimi i kulmeve t\u00eb gjelb\u00ebrta, pastaj aplikimi i paneleve solare dhe i energjis\u00eb gjeotermale, si dhe nj\u00eb dyzin\u00eb e oborreve t\u00eb brendshme (36 oborre), t\u00eb inspiruara nga strukturat urbane t\u00eb shekullit 19 t\u00eb distriktit Ter\u00e9zv\u00e1ros, do t\u00eb sigurojn\u00eb vende pune me drit\u00eb natyrore n\u00eb k\u00ebt\u00eb kompleks qeveritar. E gjith\u00eb kjo qasje sipas inxhinier\u00ebve do t\u00eb p\u00ebrkthehet n\u00eb kursime t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb shpenzimeve t\u00eb mir\u00ebmbajtjes dhe n\u00eb nj\u00eb kompleks objektesh t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm. Pra, ky \u00ebsht\u00eb rezultati i nj\u00eb konkursi nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb organizuar mir\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, n\u00eb Kosov\u00eb qasja e projektimit t\u00eb objekteve publike qeveritare \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e ndryshme. Qeveria e Kosov\u00ebs p\u00ebr ridestinimin e ish-objektit t\u00eb pallatit t\u00eb medias \u201cRilindja\u201d n\u00eb objekt publik qeveritar, duke e shikuar k\u00ebt\u00eb proces t\u00eb ridestinimit t\u00eb objektit vet\u00ebm si \u00e7\u00ebshtje thell\u00ebsisht teknike e jo konceptuale arkitektonike, p\u00ebrzgjedh nj\u00eb projekt i cili nuk ka asgj\u00eb inovative, autentike, e as \u201ct\u00eb gjelb\u00ebr\u201d e t\u00eb q\u00ebndrueshme p\u00ebr nga aspekti i kualitetit arkitektonik. Madje nuk e ruan as identitetin arkitektonik modernist t\u00eb ish-pallatit t\u00eb \u201cRilindjes\u201d, por e mvesh at\u00eb me petkun e nj\u00eb fasade t\u00eb zbeht\u00eb t\u00eb \u201calucobondizuar\u201d, t\u00eb projektuar si t\u00eb ishte fasad\u00eb e ndonj\u00eb objekti bankar apo komercial. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast vie n\u00eb pah mungesa e ofrimit t\u00eb mund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr zhvillimin e konkurrenc\u00ebs s\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb ideve n\u00eb projektimin arkitektonik t\u00eb objekteve publike n\u00eb Kosov\u00eb, q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb ndodhte me organizimin e nj\u00eb konkursi t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb arkitektonik, q\u00eb do t\u00eb prodhonte objekte kualitative, inovative, q\u00eb do t\u00eb krijonin nj\u00eb identitet autentik dhe bashk\u00ebkohor arkitektonik. Kjo qasje e pa menduar mir\u00eb e qeveris\u00eb n\u00eb trajtimin e projektimit t\u00eb objekteve qeveritare ka sjellur deri tek ky rezultat: jan\u00eb projektuar dhe nd\u00ebrtuar objekte publike shtet\u00ebrore pa identitet dhe koncept t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb arkitektonik, q\u00eb nuk paraqesin ndonj\u00eb reprezentim dinjitoz t\u00eb qeveris\u00eb dhe kultur\u00ebs institucionale t\u00eb nj\u00eb shteti demokratik. Pra, qart\u00ebisht \u00ebsht\u00eb e dukshme q\u00eb qeveria dhe institucionet tjera publike t\u00eb Kosov\u00ebs nuk e kan\u00eb shfryt\u00ebzuar fare mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb jep arkitektura p\u00ebr prezantimin e vlerave institucionale dhe shoq\u00ebrore t\u00eb nj\u00eb vendi q\u00eb aspiron zhvillimin dhe integrimet evropiane dhe euroatlantike.<\/p>\n

P\u00ebrderisa p\u00ebr nj\u00eb projekt tjet\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb hap\u00ebsira publike e sheshit t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb, Komuna e Prishtin\u00ebs nuk kishte organizuar konkurs nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb arkitektur\u00ebs, por nj\u00eb konkurs t\u00eb dob\u00ebt vendor, ku n\u00eb tentimin e tret\u00eb, pa asnj\u00eb konkurrenc\u00eb (me vet\u00ebm nj\u00eb projekt pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb konkursin e projektimit), kishte p\u00ebrzgjedhur projektin e nj\u00eb studioje vendore p\u00ebr sheshin kryesor t\u00eb Prishtin\u00ebs, sheshin e pavar\u00ebsis\u00eb, pik\u00ebrisht ky institucion publik vet\u00ebm disa vite m\u00eb von\u00eb bashk\u00eb me nj\u00eb kompani vendore nd\u00ebrtimi organizoi nj\u00eb konkurs nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb arkitektur\u00ebs p\u00ebr nd\u00ebrtimin e nj\u00eb kompleksi t\u00eb madh shum\u00ebbanesor n\u00eb Prishtin\u00eb, konkurs q\u00eb ka rezultuar me projektin fitues t\u00eb studios s\u00eb arkitektit Daniel Libeskind. Megjith\u00ebse duhet vler\u00ebsuar si nj\u00eb iniciativ\u00eb e mir\u00eb, mendoj se moskrijimi nga organizator\u00ebt e konkursit i mund\u00ebsis\u00eb q\u00eb edhe studio vendore t\u00eb arkitektur\u00ebs t\u00eb marrin pjes\u00eb si t\u00eb pavarura n\u00eb k\u00ebt\u00eb konkurs, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb veprim jo i menduar mir\u00eb, q\u00eb pamund\u00ebson inkurajimin e zhvillimit t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb studiove vendore t\u00eb arkitektur\u00ebs, nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb do t\u2019ia mund\u00ebsonte futja n\u00eb konkurrenc\u00eb t\u00eb fort\u00eb me projekte e studiove nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb arkitektur\u00ebs.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Praktika kosovare dhe ajo nd\u00ebrkomb\u00ebtare e organizimit t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs p\u00ebr objekte publike<\/strong><\/p>\n

Duke analizuar zanafill\u00ebn e metodologjis\u00eb dhe praktik\u00ebs s\u00eb organizimit t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, mund t\u00eb konstatohet se mang\u00ebsit\u00eb shprehen q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb procesit. Shumica d\u00ebrmuese e detyrave projektuese, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb programeve t\u00eb k\u00ebtyre konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs jan\u00eb tejet t\u00eb dob\u00ebta, t\u00eb pakompletuara me informacione t\u00eb domosdoshme p\u00ebr kompanit\u00eb projektuese t\u00eb interesuara p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebto konkurse. Mungon prezentimi i historikut t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes, hartat orientuese, fotografit\u00eb e lokacionit, nuk prezentohen kufizimet buxhetore p\u00ebr nd\u00ebrtim dhe t\u00eb dh\u00ebnat tjera t\u00eb domosdoshme. Madje shpeshher\u00eb mungon edhe prezantimi i kushteve t\u00eb nd\u00ebrtimit, q\u00eb jan\u00eb kritere t\u00eb p\u00ebrcaktuara p\u00ebrmes planeve rregulluese nga drejtorit\u00eb komunale t\u00eb urbanizmit,<\/p>\n

(Mos) prezentimi i objektivave dhe parimeve udh\u00ebheq\u00ebse t\u00eb konceptit arkitektonik<\/strong><\/p>\n

Lidhur me programin p\u00ebr hartimin e projektit arkitektonik, shum\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, Jerzy Soltan, nj\u00eb prej koleg\u00ebve t\u00eb arkitektit bot\u00ebror, Le Corbusier, m\u00eb von\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Shkoll\u00ebn e Dizajnit t\u00eb Harvardit, citon fraz\u00ebn e famshme t\u00eb arkitektin e madh \u201cp\u00ebr t\u00eb projektuar mir\u00eb ju nevojitet talenti, nd\u00ebrsa p\u00ebr t\u00eb hartuar nj\u00eb program t\u00eb mir\u00eb, ju nevojitet gjeniu\u201d. Modeli i hartimit t\u00eb programeve t\u00eb detyrave projektuese n\u00eb Kosov\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb aspak gjenial. P\u00ebrkundrazi. Mbi t\u00eb gjitha, aty mungon p\u00ebrcaktimi i objektivave, q\u00ebllimeve dhe parimeve t\u00eb mir\u00ebfillta udh\u00ebheq\u00ebse t\u00eb konceptit arkitektonik t\u00eb projektimit. Nga p\u00ebrvoja personale dhe e disa koleg\u00ebve t\u00eb mi, mund t\u00eb them se n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e rasteve kur kemi hartuar projekte ideore t\u00eb bazuara n\u00eb koncepte, ide dhe q\u00ebllime t\u00eb mir\u00ebfillta arkitektonike, kjo gj\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar fare nga jurit\u00eb e vler\u00ebsimit t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs.<\/p>\n

Sipas praktikave nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs, programi duhet t\u00eb frym\u00ebzoj\u00eb imagjinat\u00ebn e konkurruesve potencial\u00eb p\u00ebrmes prezantimit t\u00eb qart\u00eb t\u00eb objektivave t\u00eb konkursit, duke dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjigje n\u00eb k\u00ebto pyetje: \u00c7far\u00eb karakteri duhet t\u00eb shfaq\u00eb projekti? \u00c7ka duhet t\u00eb thot\u00eb ai p\u00ebr komunitetin? \u00c7far\u00eb funksione t\u00eb m\u00ebdha organizative dhe funksionale duhet t\u00eb p\u00ebrmbush\u00eb? \u00c7ka pritet nga struktura e objektit gjat\u00eb jet\u00ebgjat\u00ebsis\u00eb? Si do t\u2019i sh\u00ebrbej\u00eb pronarit, shfryt\u00ebzuesve dhe komunitetit? \u00c7far\u00eb lloj zgjerimi duhet t\u00eb akomodohet, n\u00ebse ka nevoj\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen? A ekziston ndonj\u00eb sfid\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb projektuese s\u00eb cil\u00ebs objekti duhet t\u2019i p\u00ebrgjigjet? \u00c7far\u00eb k\u00ebrkesa jan\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb lidhje me shfryt\u00ebzimin e energjis\u00eb, qarkullimin, marr\u00ebdh\u00ebniet publike-private, etj.? Me nj\u00eb fjal\u00eb, p\u00ebr \u00e7ka sh\u00ebrben objekti? Si do t\u2019i form\u00ebsoj\u00eb jet\u00ebrat e njer\u00ebzve q\u00eb do t\u00eb jetojn\u00eb apo punojn\u00eb n\u00eb t\u00eb?<\/p>\n

N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb konkurseve nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb arkitektur\u00ebs, t\u00eb organizuara n\u00eb vende t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs, jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktuara qart\u00eb parimet dhe objektivat arkitektonike. P\u00ebr shembull, objektiv i konkursit nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr nd\u00ebrtimin e Muzeut t\u00eb arteve t\u00eb bukura n\u00eb Quebec t\u00eb Kandas\u00eb, i organizuar n\u00eb vitin 2009 ishte\u00a0lindja e nj\u00eb projekti i akceptuesh\u00ebm (flagship project), prezenc\u00eb e fuqishme arkitektonike n\u00eb mjedisin urban q\u00eb \u00ebsht\u00eb moderne dhe inovative, origjinale (e v\u00ebrtet\u00eb) dhe idenfitikuese (distincitive), me fjal\u00eb t\u00eb shkurtra: nj\u00eb simbol i ri i identitetit t\u00eb Quebec-ut n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare<\/em>. P\u00ebrderisa, n\u00eb programin e detyr\u00ebs projektuese t\u00eb t\u00eb konkursit t\u00eb kat\u00ebrt nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Nd\u00ebrtes\u00ebn e re t\u00eb Muzeut t\u00eb Akropolit n\u00eb Athin\u00eb, t\u00eb organizuar n\u00eb vitin 2000, parimi kryesor i p\u00ebrcaktuar ishte i fokusuar n\u00eb pranueshm\u00ebrin\u00eb (p\u00ebrshtatjen) me lokacionin, simbolik\u00ebn globale t\u00eb skulpturave t\u00eb Partenonit dhe n\u00eb idealin bashk\u00ebkohor t\u00eb Athin\u00ebs.<\/p>\n

N\u00eb konkursin p\u00ebr Qendr\u00ebn Presidenciale Obama n\u00eb \u00c7ikago, t\u00eb organizuar s\u00eb fundmi, si parime udh\u00ebheq\u00ebse jan\u00eb vendosur: parimet b\u00ebrtham\u00eb, programi dhe konteksti, brenda t\u00eb cilave jan\u00eb nd\u00ebrthurur edhe n\u00ebnparime tjera specifike, ku mes tjerash p\u00ebrfshihen edhe k\u00ebrkesat q\u00eb: projekti t\u00eb jet\u00eb autentik (i v\u00ebrtet\u00eb), inspirues, dhe inovativ, i bazuar n\u00eb vizionin e dizajnit t\u00eb unifikuar (t\u00eb shpreh\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb konsistente parimet e dizajnit, misionin dhe vizionin, t\u00eb jet\u00eb n\u00eb harmoni n\u00eb q\u00ebllimet e programit, t\u00eb komunikoj\u00eb nj\u00eb mesazh t\u00eb qart\u00eb dhe koherent, t\u00eb jet\u00eb i bazuar n\u00eb integrimin e lokacionit me dizajnin e objektit), t\u00eb mb\u00ebshtetet n\u00eb parimin e fleksibilitetit dhe t\u00eb menduarit p\u00ebr t\u00eb ardhmen, si dhe t\u00eb jet\u00eb mikprit\u00ebs dhe transparent.<\/p>\n

Pas m\u00eb shum\u00eb se dy vjet\u00ebsh nga inicimi i procesit, Fondacioni Obama n\u00eb fund t\u00eb qershorit t\u00eb k\u00ebtij viti ka njoftuar se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrzgjedhur ekipi arkitektonik Tod Williams Billie Tsien Architects | Partners (TWBTA) dhe Interactive Design Architects (IDEA) p\u00ebr t\u00eb dizajnuar Qendr\u00ebn Presidenciale Obama n\u00eb \u00c7ikago. Qendra do t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb bibliotek\u00ebn q\u00eb do t\u00eb mbaj\u00eb arkivin e presidentit, nj\u00eb muze t\u00eb fokusuar n\u00eb presidenc\u00ebn Obama dhe \u00e7\u00ebshtje t\u00eb koh\u00ebs son\u00eb, si dhe do t\u00eb p\u00ebrmbaj\u00eb hap\u00ebsira p\u00ebr programe dhe iniciativa q\u00eb avancojn\u00eb misionin publik t\u00eb fondacionit.<\/p>\n

Duke t\u00ebrhequr nj\u00eb paralele t\u00eb procesit (m\u00eb shum\u00eb se dy vje\u00e7ar) t\u00eb p\u00ebrzgjedhjes s\u00eb ekipit arkitektonik p\u00ebr projektimin e Qendr\u00ebs Presidenciale Obama dhe krahasimit me praktik\u00ebn e p\u00ebrzgjedhjes s\u00eb projekteve p\u00ebr objekte publike n\u00eb Kosov\u00eb (q\u00eb zakonisht nuk zgjat m\u00eb shum\u00eb se 3 muaj) vihet n\u00eb pah serioziteti me t\u00eb cilin i qasjen institucionet amerikane projektimit arkitektonik t\u00eb objekteve publike dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb shfaqet duksh\u00ebm mosserioziteti i institucioneve t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt.<\/p>\n

(Mos) p\u00ebrcaktimi dhe (mos) vler\u00ebsimi kredibil i kritereve t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs nga jurit\u00eb profesionale<\/strong><\/p>\n

Duke mos pasur objektiva dhe q\u00ebllime arkitektonike t\u00eb p\u00ebrcaktuara n\u00eb programin e detyr\u00ebs projektuese, n\u00eb shumic\u00ebn e konkurseve kosovare t\u00eb arkitektur\u00ebs kriteret e vler\u00ebsimit zakonisht jan\u00eb p\u00ebraf\u00ebrsisht t\u00eb nj\u00ebjta p\u00ebr t\u00eb gjitha konkurset e projektimit, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb non-sens i madh. P\u00ebr shembull, 3 nga kriteret e vler\u00ebsimit t\u00eb konkursit p\u00ebr nd\u00ebrtes\u00ebn e Laborator\u00ebve t\u00eb Institutit Komb\u00ebtar t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb Publike jan\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht t\u00eb nj\u00ebjta me kriteret e konkursit p\u00ebr nd\u00ebrtes\u00ebn e Pallatit Olimpik t\u00eb Kosov\u00ebs, edhepse k\u00ebto jan\u00eb dy konkurse p\u00ebr objekte t\u00eb karaktereve skajshm\u00ebrisht t\u00eb ndryshme.<\/p>\n

Sipas praktik\u00ebs amerikane t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs, kriteret e vler\u00ebsimit dallojn\u00eb shum\u00eb nga nj\u00eb konkurs n\u00eb tjetrin. N\u00eb nj\u00eb konkurs p\u00ebr nj\u00eb memorial, aspekti simbolik dhe ai i bukuris\u00eb (estetik\u00ebs) mund t\u00eb jen\u00eb kulmi i kritereve t\u00eb vler\u00ebsimit, p\u00ebrderisa n\u00eb nj\u00eb konkurs p\u00ebr nj\u00eb objekt t\u00eb dedikuar p\u00ebr hulumtime t\u00eb shkencave t\u00eb natyr\u00ebs, shfryt\u00ebzimi funksional i hap\u00ebsir\u00ebs mund t\u00eb vler\u00ebsohet t\u00eb jet\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, \u00ebsht\u00eb i papranuesh\u00ebm n\u00ebnvler\u00ebsimi i n\u00ebnkriterit t\u00eb arkitektur\u00ebs s\u00eb objektit, ashtu si\u00e7 ka ndodhur tek konkursi p\u00ebr Pallatin Olimpik t\u00eb Kosov\u00ebs, ku ky n\u00ebnkriter i vler\u00ebsimit n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsimit t\u00eb kriterit teknik nga 100 % peshon vet\u00ebm 5 %, p\u00ebrderisa te konkursi i Palestr\u00ebs Sportive t\u00eb Samadrazh\u00ebs s\u00eb Vushtrris\u00eb n\u00ebnkriteri i arkitektur\u00ebs peshon 15 % ! Po ashtu, p\u00ebr t\u00eb treguar se a merret m\u00eb seriozisht ideja arkitektonik e nj\u00eb projekti konkurrues gjat\u00eb procesit t\u00eb vler\u00ebsimit, apo detajet teknike t\u00eb p\u00ebrpjes\u00ebs s\u00eb dor\u00ebzimit t\u00eb projektit ideor, do ta jap nj\u00eb shembull personal: p\u00ebr shkak t\u00eb konkurrimit me projektin ideor p\u00ebr Palestr\u00ebn e Vitis\u00eb, projekt i dor\u00ebzuar n\u00eb p\u00ebrpjes\u00ebn standarde t\u00eb projekteve ideore 1:200, e jo 1:100, autoriteti kontraktues gjat\u00eb procesit t\u00eb rivler\u00ebsimit e eliminon nga gara nj\u00eb projekt kreativ arkitektonik, projekt ky me identitet bashk\u00ebkohor dhe autentik arkitektonik, i cili e integron po ashtu si pjes\u00eb t\u00eb jashtme t\u00eb fasad\u00ebs s\u00eb objektit edhe hap\u00ebsir\u00ebn publike t\u00eb ul\u00ebseve t\u00eb jashtme si dhe gjelb\u00ebrimin dhe e shp\u00ebrblen si fitues t\u00eb konkursit nj\u00eb projekt shum\u00ebfish m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt!<\/p>\n

Nd\u00ebrsa, sa i p\u00ebrket kritereve, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Detyr\u00ebs Projektuese t\u00eb Konkursit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Xhamin\u00eb Qendrore n\u00eb Prishtin\u00eb, jan\u00eb parapar\u00eb kritere m\u00eb gjithp\u00ebrfshir\u00ebse, si kriteri i kontekstit urban, kriteri i projektimit arkitektonik, kriteri i funksionit, ai ekologjik dhe kriteri teknik. Por, n\u00eb asnj\u00eb form\u00eb organizator\u00ebt e k\u00ebtij konkursi (as pas k\u00ebrkes\u00ebs p\u00ebr qasje n\u00eb dokumente publike) nuk kan\u00eb dokumentuar n\u00ebse jan\u00eb respektuar k\u00ebto kritere nga projekti fitues i k\u00ebtij konkursi. Nga ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb prezantuar n\u00eb media, \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb thuhet n\u00ebse jan\u00eb respektuar k\u00ebto kritere, p\u00ebr arsye se projekti i prezantuar si fitues i k\u00ebtij konkursi nd\u00ebrkomb\u00ebtar nuk ng\u00ebrthen n\u00eb vete ndonj\u00eb vler\u00eb bashk\u00ebkohore dhe autentike arkitektonike, por \u00ebsht\u00eb kopjim i trendit t\u00eb xhamive osmane t\u00eb shekujve t\u00eb kaluar (xhami t\u00eb tipit t\u00eb stilit osman nuk nd\u00ebrtohen sot as n\u00eb Turqi, por nd\u00ebrtohen xhami bashk\u00ebkohore – shembull m\u00eb i mir\u00eb q\u00eb e dokumenton k\u00ebt\u00eb konstatim \u00ebsht\u00eb projekti i xhamis\u00eb bashk\u00ebkohore ?akirin, xhamia e par\u00eb e dizajnuar nga nj\u00eb fem\u00ebr n\u00eb Turqi). Pra, projekti fitues p\u00ebr Xhamin\u00eb Qendrore n\u00eb Prishtin\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb projekt i frym\u00ebs s\u00eb xhamive t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb sotme t\u00eb cil\u00ebn po e jetojm\u00eb, p\u00ebr dallim prej projektit fitues t\u00eb konkursit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Xhamis\u00eb s\u00eb Re dhe Muzeut t\u00eb Toleranc\u00ebs, t\u00eb organizuar nga Bashkia e Tiran\u00ebs n\u00eb vitin 2011. N\u00eb rastin e konkursit t\u00eb Tiran\u00ebs, projekti fitues, nj\u00eb projekt arkitektonik bashk\u00ebkohor, i hartuar nga studio daneze e arkitektur\u00ebs BIG (Bjarke Ingels Group) respekton parimet udh\u00ebheq\u00ebse t\u00eb detyr\u00ebs projektuese, ku potenohet sakt\u00eb q\u00eb sfid\u00eb e projektimit e k\u00ebtij konkursi \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb sigurohet q\u00eb Tirana do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb kompleks bashk\u00ebkohor t\u00eb religjionit dhe t\u00eb kultur\u00ebs n\u00eb q\u00ebnd\u00ebr, p\u00ebrmes projektimit t\u00eb nj\u00eb pjese bashk\u00ebkohore t\u00eb arkitektur\u00ebs, q\u00eb do t\u00eb reflektoj\u00eb gjith\u00eb dijen dhe karakteristikat tradicionale t\u00eb projektimit t\u00eb xhamive. Por, fatkeq\u00ebsisht ky projekti i vlefsh\u00ebm nuk \u00ebsht\u00eb implementuar fare n\u00eb Tiran\u00eb pasi m\u00eb von\u00eb \u00ebsht\u00eb ndryshuar lokacioni p\u00ebr nd\u00ebrtimin e xhamis\u00eb, si dhe me procedura t\u00eb reja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrzgjedhur nj\u00eb projekt krejt\u00ebsisht tjet\u00ebr p\u00ebr k\u00ebt\u00eb xhami t\u00eb Tiran\u00ebs, nj\u00eb projekt shum\u00eb m\u00eb i dob\u00ebt sesa ai i BIG-ut, i ngjash\u00ebm me projektin mediok\u00ebr t\u00eb Xhamis\u00eb Qendrore t\u00eb Prishtin\u00ebs, po ashtu kopjim i dob\u00ebt i xhamive osmane.<\/p>\n

N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, praktika e organizimit t\u00eb konkurseve nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Kanada, na d\u00ebshmon se n\u00eb k\u00ebto konkurse jan\u00eb aplikuar kritere t\u00eb mir\u00ebfillta dhe gjithp\u00ebrfshir\u00ebse, q\u00eb jan\u00eb respektuar gjat\u00eb vler\u00ebsimit q\u00eb i kan\u00eb b\u00ebr\u00eb jurit\u00eb kredibile projekteve pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb k\u00ebto konkurse. N\u00eb konkursin p\u00ebr zgjerimin e Bibliotek\u00ebs Saul Bello\u00eb, t\u00eb shpallur nga Qyteti i Montrealit n\u00eb vitin 2011, jan\u00eb vendosur 7 kritere q\u00eb jan\u00eb zbatuar gjat\u00eb vler\u00ebsimit t\u00eb projekteve nga juria: 1.Zhvillimi potencial i konceptit p\u00ebrmes Procesit t\u00eb Integruar t\u00eb Dizajnit (Integrated Design Process), q\u00eb bazohet n\u00eb mb\u00ebshtetjen e dialogut nd\u00ebrmjet t\u00eb gjith\u00eb aksioner\u00ebve n\u00eb proces, q\u00eb sjell k\u00ebndv\u00ebshtrime t\u00eb ndryshme lidhur me \u00e7\u00ebshtjet komplekse n\u00eb dizajnimin e projektit, duke eliminuar vendimmarrjen joreversibile t\u00eb bazuar n\u00eb informacione jo t\u00eb plota; 2. Fleksibiliteti; 3. Integrimi me objektin ekzistues dhe funksionaliteti; 4. Kualiteti i Hap\u00ebsir\u00ebs (drita natyrore dhe komforti); 5. Strategjit\u00eb p\u00ebr zhvillimin e q\u00ebndruesh\u00ebm; 6. Buxheti dhe 7.Identiteti dhe potenciali p\u00ebr rip\u00ebrtritjen urbane.<\/p>\n

N\u00eb praktik\u00ebn e Insitutit Mbret\u00ebror t\u00eb Arkitekt\u00ebve Britanik\u00eb lidhur me konkurset e arkitektur\u00ebs po ashtu vler\u00ebsohet e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb nga organizatori i konkursit t\u00eb jepen informacione kthyese tek konkurruesit e pasuksessh\u00ebm, duke iu siguruar atyre mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar lidhur me meritat relative t\u00eb projekteve t\u00eb tyre konkurruese.<\/p>\n

(Mos) p\u00ebrfshirja n\u00eb proces e k\u00ebshilltarit profesional dhe (mos) publikimi paraprak i emrave t\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb juris\u00eb profesionale<\/strong><\/p>\n

Nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje tjet\u00ebr q\u00eb \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ngritet lidhur me organizimin e konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe mos p\u00ebrfshirja n\u00eb proces edhe e k\u00ebshilltarit profesional (proffesional adviser). Sipas udh\u00ebzuesit t\u00eb AIA-s nj\u00eb k\u00ebshilltar profesional i aft\u00eb dhe i nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kriter esencial p\u00ebr nj\u00eb konkurs t\u00eb suksessh\u00ebm. Si nj\u00eb konsulent i organizatorit t\u00eb konkursit, k\u00ebshilltari profesional \u00ebsht\u00eb nj\u00eb person i cili n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr planifikimin, organizimin dhe udh\u00ebheqjen e konkursit t\u00eb projektimit. P\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e k\u00ebshilltarit jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktuar brenda kat\u00ebr fushave kryesore: programit, organizimit dhe struktur\u00ebs, mbiqkyrjes (asistimit n\u00eb p\u00ebrzgjedhjen e nj\u00eb jurie t\u00eb kualifikuar n\u00eb nivelit m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, e aft\u00eb p\u00ebr t\u00eb ushtruar gjykim t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb dhe t\u00eb arsyesh\u00ebm) dhe mbik\u00ebqyrjes s\u00eb p\u00ebrgjithshme (udh\u00ebheqjes s\u00eb konkursit duke garantuar se t\u00eb gjith\u00eb konkurruesit do t\u00eb ken\u00eb trajtim fer dhe t\u00eb barabart\u00eb).<\/p>\n

Praktika e p\u00ebrfshirjes s\u00eb k\u00ebshilltarit profesional n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb procesit t\u00eb konkursit t\u00eb arkitektur\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb praktik\u00eb e njohur nd\u00ebrkomb\u00ebtare, q\u00eb \u00ebsht\u00eb zbatuar edhe n\u00eb rastin e konkursit t\u00eb Xhamis\u00eb dhe Muzeut t\u00eb Toleranc\u00ebs n\u00eb Tiran\u00eb, ku n\u00eb Detyr\u00ebn Projektuese jan\u00eb prezantuar edhe publikisht emrat e k\u00ebshilltar\u00ebve profesional, me q\u00ebllim t\u00eb ngritjes s\u00eb kredibilitetit t\u00eb konkursit, gj\u00eb q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb zbatuar n\u00eb asnj\u00eb nga konkurset e arkitektur\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, madje as n\u00eb konkursin nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Xhamin\u00eb Qendrore n\u00eb Prishtin\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn koh\u00eb, duhet t\u00eb potencohet edhe fakti se n\u00eb t\u00eb gjitha konkurset e arkitektur\u00ebs q\u00eb kan\u00eb organizuar institucionet publike n\u00eb Kosov\u00eb asnj\u00ebher\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb publike p\u00ebrb\u00ebrja e jurive vler\u00ebsuese t\u00eb projekteve pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb k\u00ebto konkurse. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb praktik\u00eb e keqe, q\u00eb ngrit dilema t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr kredibilitetin e k\u00ebtyre jurive vler\u00ebsuese.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nj\u00eb shembull konkret i konkursit t\u00eb d\u00ebshtuar t\u00eb arkitektur\u00ebs t\u00eb objekteve publike n\u00eb Kosov\u00eb<\/strong><\/p>\n

N\u00eb detyr\u00ebn projektuese t\u00eb konkursit t\u00eb projektimit p\u00ebr nd\u00ebrtes\u00ebn e Laborator\u00ebve t\u00eb Institutit Komb\u00ebtar t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb Publike t\u00eb Kosov\u00ebs, t\u00eb organizuar n\u00eb pjes\u00ebn e par\u00eb t\u00eb vitit 2015 \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuar vet\u00ebm nj\u00eb objektiv apo q\u00ebllim i p\u00ebrgjithsh\u00ebm q\u00eb \u00ebsht\u00eb: \u201cArkitektura e objektit duhet t\u00eb ket\u00eb karakter spitalor, dhe n\u00eb harmoni\u00a0 arkitekturore me objektet dhe p\u00ebrmbajtjet ne lokacion, me mund\u00ebsi maksimale per harmonizim me objekte rrethanore (parashikim)\u201d.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb projektuese jan\u00eb p\u00ebrcaktuar hap\u00ebsirat e objektit, t\u00eb cilat pa ndonj\u00eb analiz\u00eb serioze profesionale jan\u00eb vendosur n\u00ebp\u00ebr etazhe (p\u00ebr shembull amfiteatri \u00ebsht\u00eb parapar\u00eb n\u00eb etazhin e fundit, q\u00eb \u00ebsht\u00eb zgjidhje jofunksionale, duke pasur parasysh karakterin e objektit dhe nd\u00ebrhyrjen q\u00eb b\u00ebhet n\u00eb funksionalitetin e objektit, n\u00ebse do t\u00eb nd\u00ebrthurej komunikimi i personelit mjek\u00ebsor dhe pacient\u00ebve me pjes\u00ebmarr\u00ebsit e ndonj\u00eb simpoziumi shkencor sh\u00ebndet\u00ebsor, q\u00eb jo domosdoshm\u00ebrisht do t\u00eb duhej t\u00eb ishin vet\u00ebm pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb stafit t\u00eb IKSHP-n\u00eb).<\/p>\n

\n
\"Image\"<\/div>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

Po ashtu, n\u00eb detyr\u00ebn projektuese mungojn\u00eb informacionet bazike p\u00ebr lokacionin e objektit (vet\u00ebm pas k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb nj\u00ebr\u00ebs prej studiove projektuese, \u00ebsht\u00eb d\u00ebrguar nj\u00eb dokument me nj\u00eb ortofoto jokualitative n\u00eb programin Word, ku nuk definohen sakt\u00eb kufinjt\u00eb e parcel\u00ebs). Mungojn\u00eb edhe informacionet p\u00ebr kushtet e nd\u00ebrtimit t\u00eb p\u00ebrcaktuara nga autoritetet p\u00ebrgjegj\u00ebse, mungon historiku i funksionimit t\u00eb IKSHP-s\u00eb, fotografit\u00eb e lokacionit, kufizimet n\u00eb buxhet, si dhe informacione tjera t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr projektuesit.<\/p>\n

Shpallet fitues i konkursit nj\u00eb projekt q\u00eb nuk parasheh as ashensor dhe as dalje evakuuese p\u00ebr hap\u00ebsir\u00ebn e laboratorit t\u00eb siguris\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb \u2013 Laboratorin BSL3<\/p>\n

P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj qasje joprofesionale t\u00eb sponsorizuesit q\u00eb n\u00eb nisje t\u00eb k\u00ebtij konkursi t\u00eb projektimit, ky autoritet kontraktues gjat\u00eb procesit t\u00eb vler\u00ebsimit, dy her\u00eb radhazi b\u00ebn shkelje ligjore dhe profesionale, duke e shpallur dy her\u00eb fitues projektin e njejt\u00eb. Gjat\u00eb hulumtimit tim, e kam dokumentuar q\u00eb projekt n\u00eb fjal\u00eb nuk e respekton parimin baz\u00eb t\u00eb detyr\u00ebs projektuese – Arkitektur\u00ebn e objektit, q\u00eb sipas po k\u00ebsaj detyre projektuese duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb harmoni arkitekturore me objektet dhe p\u00ebrmbajtjet n\u00eb lokacion. I nj\u00ebjti projekt nuk respekton as parimet bazike t\u00eb projektimit, q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me qasjen e personave me aft\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7anta (projekti nuk parasheh ashensor p\u00ebr n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn n\u00ebntok\u00ebsore 2 kat\u00ebshe t\u00eb laboratorit t\u00eb nivelit m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb siguris\u00eb \u2013 laboratorit BSL3). P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre dy shkeljeve flagrante profesionale dhe ligjore, n\u00eb projekt jan\u00eb evidentuar edhe shkelje t\u00eb Ligjit p\u00ebr Mbrojtje ndaj Zjarrit dhe legjislacionit dyt\u00ebsor t\u00eb k\u00ebsaj fushe, q\u00eb argumentohet me mos projektimin e daljeve evakuese dhe munges\u00ebn e qasjes n\u00eb shkall\u00ebt evakuese nga hap\u00ebsira n\u00ebntok\u00ebsore e Laboratorit BSL3. Mos t\u00eb harrohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, edhe fakti tjet\u00ebr q\u00eb projekti fitues kishte parapar\u00eb hyrjen n\u00eb garazhin e objektit nga e nj\u00ebjta rrug\u00eb q\u00eb sh\u00ebrben p\u00ebr hyrjen kryesore dhe p\u00ebr hyrjen n\u00eb objektin ekzistues t\u00eb IKSHP-s\u00eb (projekti nd\u00ebrthur 3 qasje, q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb shp\u00ebrputhje me parimet projektuese t\u00eb komunikimit n\u00eb hap\u00ebsirat e objekteve publike dhe me parimet e siguris\u00eb).<\/p>\n

Megjith\u00eb k\u00ebto shkelje skandaloze, dy juri arkitekt\u00ebsh, nj\u00ebra me p\u00ebrmb\u00ebrje edhe t\u00eb nj\u00eb pjes\u00ebtareje t\u00eb personelit sh\u00ebndet\u00ebsor t\u00eb IKSHP-s\u00eb, nd\u00ebrsa juria tjet\u00ebr n\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje edhe t\u00eb nj\u00eb profesori universitar t\u00eb makineris\u00eb, e shpall fitues projektin q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb k\u00ebto shkelje flagrante. Dhe, ja \u00e7far\u00eb shkruan nj\u00ebri nga an\u00ebtar\u00ebt e juris\u00eb s\u00eb par\u00eb (arkitekt) p\u00ebr projektin q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb shkeljet e p\u00ebrmendura m\u00eb lart\u00eb: \u201c\u00c7asja n\u00eb laborator jan\u00eb sipas ISO Standardit, funksioni i komunikimit relativisht pozitiv. \u00c7asja n\u00eb bodrum, garazh relativisht i studjuar dhe funksional\u201d si dhe \u201cZgjidhja urbane e analizuar dhe funksionale\u201d. P\u00ebrve\u00e7 gabimeve themelore gjuh\u00ebsore, q\u00eb ka b\u00ebr ky \u201cvler\u00ebsues\u201d, mund t\u00eb imagjinoni se sa mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme k\u00ebto konstatime t\u00eb tij, n\u00ebse bazoheni n\u00eb qasjen e lartp\u00ebrmendur t\u00eb projektimit, q\u00eb ka aplikuar ky projekt.<\/p>\n

Nd\u00ebrsa, nj\u00eb koleg tjet\u00ebr i tij, po ashtu arkitekt, n\u00eb vler\u00ebsimin e tij favorizues p\u00ebr projektin fitues, madje shkruan edhe t\u00eb pav\u00ebrteta, duke theksuar se: \u201cBodrumi \u00ebsht\u00eb zgjidhur n\u00eb nj\u00eb etazh me \u00e7ka zvog\u00eblon koston e investimeve. P\u00ebrmbajtja \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me normat dhe kodet e nd\u00ebrtimit\u201d. Gjat\u00eb qasjes n\u00eb projektin fitues (q\u00eb garantohet me Ligjin p\u00ebr Qasje n\u00eb dokumente publike) e kam par\u00eb se nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb bodrumi \u00ebsht\u00eb zgjidhur n\u00eb nj\u00eb etazh, por \u00ebsht\u00eb zgjidhur n\u00eb dy etazhe, ashtu si\u00e7 parashihet n\u00eb detyr\u00ebn projektuese. Edhe po t\u00eb projektohej bodrumi n\u00eb nj\u00eb etazh, kjo nuk do t\u00eb duhej t\u00eb paraqiste ndonj\u00eb argument p\u00ebr poentim maksimal t\u00eb projektit (p\u00ebrkundrazi), p\u00ebr arsye se me k\u00ebt\u00eb rast nuk do t\u00eb respektohej detyra projektuese.<\/p>\n

Jepet vler\u00ebsimi \u201cProjekti n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi i plot\u00ebson k\u00ebrkesat sipas Detyr\u00ebs Projektuese\u201d \u2013 p\u00ebr nj\u00eb projekt q\u00eb nuk respekton konceptin arkitektonik t\u00eb p\u00ebrcaktuar me detyr\u00ebn projektuese<\/p>\n

N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb joprofesionale edhe an\u00ebtar\u00ebt e juris\u00eb s\u00eb dyt\u00eb gjat\u00eb vler\u00ebsimit e favorizojn\u00eb projektin n\u00eb fjal\u00eb, duke e arsyetuar poentimin e tyre maksimal p\u00ebr k\u00ebt\u00eb projekt n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb: \u201cZgjidhja funksionale \u2013 grupimi i hap\u00ebsirave n\u00eb p\u00ebrputhshm\u00ebri me k\u00ebrkesat sipas Detyr\u00ebs Projektuese\u201d vler\u00ebsim ky q\u00eb \u00e7udit\u00ebrisht p\u00ebrs\u00ebritet edhe n\u00eb vler\u00ebsimin e n\u00ebnkriterit t\u00eb dyt\u00eb p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin projekt \u201cProjekti n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi i plot\u00ebson k\u00ebrkesat sipas Detyr\u00ebs Projektuese \/ grupimi i hap\u00ebsirave \/ ndarja e hap\u00ebsirave p\u00ebr arsye t\u00eb siguris\u00eb \/ komunikimi i past\u00ebr\u201d.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb e paimagjinueshme se si p\u00ebr nj\u00eb projekt q\u00eb nuk respekton konceptin arkitektonik t\u00eb p\u00ebrcaktuar me detyr\u00ebn projektuese, p\u00ebr nj\u00eb projekt q\u00eb nuk parasheh ashensor p\u00ebr qasje n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e laboratorit t\u00eb siguris\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb BSL3, p\u00ebr nj\u00eb projekt q\u00eb nuk parasheh dalje evakuuese nga hap\u00ebsira e k\u00ebtij laboratori t\u00eb siguris\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, p\u00ebr nj\u00eb projekt q\u00eb ka l\u00ebn\u00eb 2 ashensor\u00eb p\u00ebr qasje n\u00eb garazh, nd\u00ebrsa asnj\u00eb p\u00ebr laboratorin BSL3, p\u00ebr nj\u00eb projekt ku shkall\u00ebt evakuuese e nd\u00ebrpresin komunikimin e korridoreve t\u00eb laboratorit; dhe pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb projekt nga juria \u201cprofesionale\u201d thuhet se \u201cProjekti n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi i plot\u00ebson k\u00ebrkesat sipas Detyr\u00ebs Projektuese\u201d!? Ja n\u00eb \u00e7far\u00eb niveli t\u00eb ul\u00ebt ka r\u00ebn\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e komunitetit t\u00eb arkitekt\u00ebve, inxhinier\u00ebve dhe profesor\u00ebve universitar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt b\u00ebjn\u00eb vler\u00ebsime t\u00eb tilla skandaloze!<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb mir\u00eb t\u00eb theksohet edhe fakti se OSHP gjat\u00eb marrjes s\u00eb vendimit t\u00eb dyt\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb konkurs projektimi, duke anuluar at\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paligjshme, ka pamund\u00ebsuar q\u00eb nj\u00ebri nga projektet tjera pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb k\u00ebt\u00eb konkurs, q\u00eb i respekton parimet profesionale t\u00eb projektimit t\u00eb objekteve laboratorike sh\u00ebndet\u00ebsore dhe kriteret e p\u00ebrcaktuara me detyr\u00ebn projektuese, t\u00eb shpallet fitues.<\/p>\n

N\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb, kan\u00eb kaluar m\u00eb shum\u00eb se 8 muaj q\u00eb nga anulimi i k\u00ebtij konkursi t\u00eb projektimit dhe IKSHP nuk e ka rishpallur ende k\u00ebt\u00eb konkurs, duke e prolonguar pa asnj\u00eb arsye t\u00eb q\u00ebndrueshme hartimin e nj\u00eb projekti ideor p\u00ebr nj\u00eb objekt arkitektonik t\u00eb sukesssh\u00ebm bashk\u00ebkohor t\u00eb laborator\u00ebve t\u00eb k\u00ebtij instituti publik sh\u00ebndet\u00ebsor.<\/p>\n

Si t\u00eb krijohet p\u00ebrmes arkitektur\u00ebs s\u00eb objekteve publike, vizioni bashk\u00ebkohor se si duhet t\u00eb funksionoj\u00eb shoq\u00ebria jon\u00eb ?<\/strong><\/p>\n

N\u00ebse vendimmarr\u00ebsit dhe komuniteti i arkitekt\u00ebve kosovar\u00eb dhe profesionist\u00ebve tjer\u00eb t\u00eb projektimit, pajtohemi me q\u00ebllimet bazike t\u00eb praktikave m\u00eb t\u00eb mira nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb organizimit t\u00eb konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs dhe n\u00ebse pajtohemi q\u00eb ideja e konkurseve t\u00eb arkitektur\u00ebs q\u00eb duhet zbatuar edhe tek ne \u00ebsht\u00eb prodhimi i kultur\u00ebs, i kualitetit dhe i dijes, at\u00ebher\u00eb domosdoshm\u00ebrisht duhet ndryshuar krejt\u00ebsisht kahjen e deritanishme t\u00eb organizimit t\u00eb p\u00ebrzgjedhjes s\u00eb projekteve arkitektonike p\u00ebr objektet publike n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n

Por, paraprakisht, ata q\u00eb vendosin p\u00ebr vullnetin politik p\u00ebr t\u00eb shfryt\u00ebzuar potencialin q\u00eb ka arkitektura p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar vizionin se si duhet t\u00eb funksionoj\u00eb shoq\u00ebria jon\u00eb, duhet t\u00eb analizojn\u00eb se \u00e7far\u00eb kulture, kualiteti dhe \u00e7far\u00eb dije \u00ebsht\u00eb prodhuar deri m\u00eb tani p\u00ebrmes projektimit arkitektonik t\u00eb objekteve publike, si dhe bazuar n\u00eb rezultatet e k\u00ebsaj analize, t\u00eb japin p\u00ebrgjigje n\u00eb k\u00ebto dilema:<\/p>\n

– A duhet qeveria ta ndryshoj\u00eb qasjen arkitektonike t\u00eb prezantimit t\u00eb vetvetes dhe sh\u00ebrbimeve t\u00eb saj para qytetar\u00ebve ?<\/p>\n

– A duhet q\u00eb objektet arkitektonike publike t\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb prezentim se si shoq\u00ebria po funksionon apo si duhet t\u00eb funksionoj\u00eb?<\/p>\n

Me shembullin e deritanish\u00ebm, institucionet publike t\u00eb Kosov\u00ebs bashk\u00eb me nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb komunitetit t\u00eb arkitekt\u00ebve dhe profesionist\u00ebve tjer\u00eb, p\u00ebrmes \u201carkitektur\u00ebs\u201d s\u00eb shumic\u00ebs s\u00eb objekteve publike t\u00eb nd\u00ebrtuara deri m\u00eb tani kan\u00eb d\u00ebshmuar qasje jokualitative arkitektonike n\u00eb prezantimin e sh\u00ebrbimeve t\u00eb qeveris\u00eb para qytetar\u00ebve. Po ashtu, shumica e objekteve arkitektonike publike t\u00eb nd\u00ebrtuara deri m\u00eb tani kan\u00eb d\u00ebshmuar se shteti, qeveria dhe shoq\u00ebria jon\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb duke funksionuar si duhet dhe se duhet t\u00eb funksionojn\u00eb shum\u00eb m\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n

Prandaj, \u00ebsht\u00eb koha e fundit q\u00eb edhe p\u00ebrmes arkitektur\u00ebs t\u00eb bazuar n\u00eb dije, t\u2019i paraprihet nd\u00ebrtimit t\u00eb nj\u00eb vizioni t\u00eb ri bashk\u00ebkohor p\u00ebr funksionimin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb shtetit dhe shoq\u00ebris\u00eb son\u00eb, si dhe emancipimit ton\u00eb kulturor. K\u00ebto vlera duhet t\u00eb shprehen p\u00ebrmes organizimit t\u00eb konkurseve t\u00eb mir\u00ebfillta t\u00eb arkitektur\u00ebs, q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb detyra projektuese dhe programe me objektiva dhe parime udh\u00ebheq\u00ebse t\u00eb konceptit arkitektonik, q\u00eb duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb qarta dhe t\u00eb analizuara mir\u00eb, p\u00ebrmes p\u00ebrcaktimit t\u00eb k\u00ebshilltar\u00ebve profesional\u00eb, komiteteve teknike dhe jurive profesionale, q\u00eb duhet t\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb kredibilitet t\u00eb lart\u00eb profesional dhe etik dhe q\u00eb duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb em\u00ebruara n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb transparente.<\/p>\n

Dhe, mbi t\u00eb gjitha ndryshimi duhet t\u00eb ndodh p\u00ebrmes ngritjes s\u00eb vet\u00ebdijes dhe krijimit t\u00eb nj\u00eb vullneti t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb politik nga qeveria dhe institucionet tjera vendimmarr\u00ebse publike, si dhe nga institucionet e dijes, p\u00ebr t\u00eb kontribuar q\u00eb t\u00eb trajtohet m\u00eb me respekt dhe m\u00eb me dinjitet arkitektura dhe roli i saj n\u00eb zhvillimin e shoq\u00ebris\u00eb, kultur\u00ebs dhe shtetit bashk\u00ebkohor.<\/p>\n

________________<\/p>\n

Foto:\u00a0Projektet ideore t\u00eb\u00a0arkitekt\u00ebve Ilirjana Bozo, Arianit Byty\u00e7i dhe Redman Toska, pjes\u00ebmarrese n\u00eb\u00a0konkurset e projektimit p\u00ebr Laboratorin e Institutit Komb\u00ebtar t\u00eb\u00a0Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb\u00a0Publike n\u00eb\u00a0Prishtin\u00eb, Palestr\u00ebn Sportive n\u00eb\u00a0Viti dhe Xhamin\u00eb\u00a0Qendrore n\u00eb\u00a0Prishtin\u00eb<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

\n
\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00cbsht\u00eb th\u00ebn\u00eb nga shum\u00eb studiues se arkitektura \u00ebsht\u00eb treguesi m\u00eb real i m\u00ebnyr\u00ebs dhe nivelit t\u00eb funksionimit t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie dhe t\u00eb nj\u00eb shteti, \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmia m\u00eb e mir\u00eb e vlerave q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson ajo shoq\u00ebri. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, niveli i emancipimit kulturor t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie gjithher\u00eb \u00ebsht\u00eb prezantuar edhe p\u00ebrmes arkitektur\u00ebs s\u00eb objekteve publike. […]<\/p>","protected":false},"author":558,"featured_media":12061,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[2280,1396],"ppma_author":[2153],"class_list":["post-3238","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-arkitektura","tag-qeveria"],"authors":[{"term_id":2153,"user_id":558,"is_guest":0,"slug":"arianit-bytyci","display_name":"Arianit Byty\u00e7i","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/WhatsApp-Image-2024-12-19-at-15.25.48.jpeg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/WhatsApp-Image-2024-12-19-at-15.25.48.jpeg"},"user_url":"","last_name":"Byty\u00e7i","first_name":"Arianit","description":"Arianit \u00ebsht\u00eb arkitekt me 16 vite p\u00ebrvoj\u00eb, duke p\u00ebrfshir\u00eb 12 vite n\u00eb pozicione drejtuese, dhe ka ndihmuar zyrat arkitektonike dhe urbanistike dhe organizatat publike p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00ebllimet e tyre n\u00eb interes t\u00eb qytetar\u00ebve."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3238","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/558"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3238"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3238\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12063,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3238\/revisions\/12063"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12061"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3238"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3238"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3238"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3238"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}