{"id":3240,"date":"2016-07-28T17:09:17","date_gmt":"2016-07-28T15:09:17","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3240"},"modified":"2024-12-13T17:11:41","modified_gmt":"2024-12-13T15:11:41","slug":"endrra-e-nje-europiani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/endrra-e-nje-europiani\/","title":{"rendered":"\u00cbndrra e nj\u00eb europiani"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p><span style=\"font-size: 15px;\">Foto nga Freepik.<\/span><\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb gj\u00eb e leht\u00eb, e aq m\u00eb pak e k\u00ebndshme, t\u00eb shkruash kujtime kur n\u00eb to ka shum\u00eb dhimbje. Por, po ashtu \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u2019mos kujtosh e rr\u00ebfesh sidomos p\u00ebr tmerret e p\u00ebrjetuara. Andaj njeriu shpeshher\u00eb kur ka trandje n\u00eb jet\u00ebn e tij, tundohet edhe n\u00eb mes t\u00eb asaj se a ta rr\u00ebfejm\u00eb apo jo jet\u00ebn e jetuar; dhe kjo dilem\u00eb \u00ebsht\u00eb e pashmangshme, por q\u00eb sjell edhe mjaft kok\u00eb\u00e7arje, sepse po qe se vendosim t\u00eb rr\u00ebfejm\u00eb at\u00ebher\u00eb m\u00ebdyshim n\u00eb sigurin\u00eb dhe sinqeritetin ton\u00eb, por n\u00ebse nuk rr\u00ebfejm\u00eb p\u00ebr di\u00e7ka q\u00eb na ka ndodh\u00eb, e kemi perjetuar, e kemi ndjer\u00eb, na ka transformuar komplet jetes\u00ebn dhe m\u00ebnyr\u00ebn e t\u00eb menduarit, po ashtu, at\u00ebher\u00eb edhe kjo disi na v\u00eb n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb pozicioni faj\u00ebsues. Mir\u00ebpo, pavar\u00ebsisht nj\u00eb dileme dhe tundimi t\u00eb till\u00eb shkrimtari Stefan Zweig, i cili n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr plot kujtime e ngjarje rr\u00ebfen koh\u00ebn e tij, jetes\u00ebn e t\u00ebr\u00eb asaj periudhe q\u00eb p\u00ebrve\u00e7 llahtaris\u00eb mbart brenda vetes edhe nj\u00eb dashuri t\u00eb magjishme p\u00ebr jet\u00ebn. \u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u theksuar, sepse nuk di a mund t\u00eb konsiderohet fat apo fat\u00ebkeq\u00ebsi, se n\u00ebp\u00ebrmes jet\u00ebs s\u00eb Zweig-ut do t\u00eb kalojn\u00eb dy luftrat bot\u00ebrore. Tmerret e njer\u00ebzimit do t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb e realitetit t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij. Tmerri dhe dashuria do t\u00eb vijn\u00eb bashk\u00eb si nj\u00eb kumt i nj\u00eb jete q\u00eb nuk ka kthim; \u201c&#8230;P\u00ebrmes jet\u00ebs sime jan\u00eb turrur t\u00ebr\u00eb kuajt e murr\u00ebtyer t\u00eb apokalipsit: revulucion dhe zi buke, zhvler\u00ebsim paraje dhe terror epidemi dhe emigracion; kam par\u00eb t\u00eb rriten dhe t\u00eb p\u00ebrhapen mu para syve t\u00eb mi ideologjit\u00eb e m\u00ebdha masive, fashizmi n\u00eb Itali, nacionalsocializmi n\u00eb Gjermani, bolshevizmi n\u00eb Rusi dhe, mbi t\u00eb gjitha, at\u00eb koler\u00ebn e kolerave nacionalizmin q\u00eb ka helmuar lulen e kultur\u00ebs son\u00eb europiane.\u201d T\u00eb jetosh n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb till\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb edhe aq p\u00ebr t\u2019u d\u00ebshiruar. Mir\u00ebpo, pavar\u00ebsisht k\u00ebtyre Zweig-u \u00ebsht\u00eb i bindur se nj\u00eb dit\u00eb shpirti i Europ\u00ebs do t\u00eb triumfoj\u00eb. Madje ai thot\u00eb se: \u201c&#8230;pavar\u00ebsisht nga posht\u00ebrimet e vuajtjet q\u00eb kemi hequr un\u00eb vet\u00eb dhe shok\u00ebt e mi t\u00eb panum\u00ebrt t\u00eb fatit: nuk mund ta mohoj plot\u00ebsisht besimin e koh\u00ebs s\u00eb rinis\u00eb se, sido q\u00eb t\u00eb vij\u00eb puna, njer\u00ebzimi do t\u00eb ec\u00eb p\u00ebrpara.\u201d Pra, me k\u00ebt\u00eb Zweig-u shpall bindjen e tij se pavar\u00ebsisht t\u00ebr\u00eb asaj zallamahie q\u00eb po ndodhte Europa do t\u00eb dinte dhe do t\u00eb mundet q\u00eb t\u2019i kthehet frym\u00ebs s\u00eb saj, shpirtit t\u00eb saj&#8230; njer\u00ebzores.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>\u201cBota e djeshme \u2013 Kujtime t\u00eb nj\u00eb europiani\u201d \u00ebsht\u00eb libri i cili paraqet mjerimin, vuajtjen, \u00ebnd\u00ebrrat, vdekjen, shpres\u00ebn, frik\u00ebn, mallkimin, p\u00ebrbuzjen, vajin, mall\u00ebngjimin, tmerrin dhe dashurin\u00eb. Tek \u201cBota e djeshme\u201d \u00ebsht\u00eb e djeshmja e nj\u00eb bote q\u00eb ishte futur n\u00eb shinat q\u00eb rrug\u00ebtonin drejt apokalipsit. Ishte pik\u00ebrisht \u2018bota e djeshme\u2019 e cila kishte b\u00ebr\u00eb arritjet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha shkencore, ekonomike, e mbi t\u00eb gjitha kulturore dhe ishte po kjo bot\u00eb q\u00eb po provonte katastrof\u00ebn m\u00eb \u00e7njer\u00ebzore t\u00eb ndodhur ndonj\u00ebher\u00eb. Aq shum\u00eb kultur\u00eb kishte dje dhe aq shum\u00eb mizori po ashtu. Lirisht mund t\u00eb themi se nuk ka epok\u00eb q\u00eb ka nxjerr\u00eb kaq shum\u00eb shkenctar\u00eb e shkrimtar\u00eb, ekonomist\u00eb e humanist\u00eb, sportist\u00eb e biznesmen\u00eb, artist\u00eb dhe zanatlinj\u00eb etj., sesa shekulli i kaluar; por gjithashtu, nuk ka shekull q\u00eb ka nxjerr\u00eb n\u00eb \u2018l\u00ebndin\u00ebn e lot\u00ebve\u2019 mizorit\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha njer\u00ebzore sesa shekulli XX. Prandaj, shekulli XX \u00ebsht\u00eb paradoks n\u00eb vetvete, sepse n\u00eb t\u00eb jetojn\u00eb modelet q\u00eb nuk mund t\u00eb bashk\u00ebjetojn\u00eb. Zweig-u na paraqet nj\u00eb Europ\u00eb t\u00eb Cervantes-it, t\u00eb Shakespeare-it etj., e cila n\u00eb fundamentin e vet kishte t\u00eb brumosur humanizmin. Nj\u00eb Europ\u00eb ku me t\u00ebr\u00eb fuqin\u00eb e saj shtyn p\u00ebrpara dhe q\u00eb nuk tregon asnj\u00ebher\u00eb shenja lodhjeje edhe at\u00ebher\u00eb kur k\u00ebt\u00eb fuqi, k\u00ebt\u00eb shpres\u00eb tentojn\u00eb t\u2019ia rr\u00ebmbejn\u00eb nga grushti njer\u00ebz si Hitleri e Musolini.<\/p>\n<p>Tek \u201cBota e djeshme\u201d, Zweig-u \u00a0na e paraqet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb kristalt\u00eb p\u00ebrfshirjen e njer\u00ebzve mbas ideologjive t\u00eb ndryshme. Aq keq e perjeton\u00eb transformimin q\u00eb mund t\u2019i ndodh\u00eb njeriut pothuajse n\u00eb \u00e7ast, saq\u00eb \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb e besueshme p\u00ebr nj\u00eb mendje normale. N\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr v\u00ebrejm\u00eb sesi njer\u00ebzit vullnetarisht u dor\u00ebzohen atyre q\u00eb \u2018garantojn\u00eb\u2019 parajs\u00ebn. Zvetnimi q\u00eb njeriut i ndodh n\u00eb k\u00ebto raste \u00ebsht\u00eb aq masiv sa fillon dhe beson edhe n\u00eb gj\u00ebra q\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb i marr\u00eb mund t\u2019i besoj\u00eb. N\u00eb lib\u00ebr Zweig-u, si nj\u00eb protagonist q\u00eb ishte, kujton edhe momentet e fillimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb dhe t\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Ai pohon se aq terciare ishin momentet q\u00eb e ndez\u00ebn fitilin e tyre saq\u00eb ishte e pabesueshme t\u00eb besohej se ajo ndezje do ta p\u00ebrpinte n\u00eb flak\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Mir\u00ebpo, ai rr\u00ebfen sesi momenti q\u00eb konsiderohej si nj\u00eb shk\u00ebndij\u00eb q\u00eb do t\u00eb pasoj\u00eb nj\u00eb katrahur\u00eb me p\u00ebrmasa bot\u00ebrore, nuk ishte asgj\u00eb ve\u00e7se nj\u00eb simptom\u00eb e nj\u00eb trumbetimi t\u00eb kahersh\u00ebm dhe t\u00eb vazhhduesh\u00ebm t\u00eb paraqitjes s\u00eb tjetrit si armik. Gjithashtu, tek \u201cBota e djeshme\u201d v\u00ebrejm\u00eb dehumanizimin q\u00eb i b\u00ebhet njeriut nga ideologjit\u00eb e caktuara. Aq t\u00eb rrezikshme dhe johumane jan\u00eb radikalizmat e till\u00eb ideologjik\u00eb ku akti i vrasjes pastaj \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb \u2018formailtet i thjesht\u00eb\u2019. K\u00ebshtu q\u00eb, Zweig-u i bie shum\u00eb pik\u00ebrisht nj\u00eb forme t\u00eb till\u00eb t\u00eb komunikimit. Ai \u00ebsht\u00eb i pakompromist\u00eb me \u00e7do form\u00eb t\u00eb organizimit q\u00eb insiton q\u00eb njeriun ta fus\u00eb n\u00eb \u2018akuariumin\u2019 e ideve masive. Me k\u00ebt\u00eb qasje Zweig-u d\u00ebshiron q\u00eb t\u00eb na jap\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb n\u00eb lidhje me at\u00eb se \u00e7far\u00eb zvetnimesh karakteriale dhe probleme t\u00eb llojllojshme shkaktojn\u00eb ideologjit\u00eb tek njer\u00ebzit. Ai rr\u00ebfen p\u00ebr \u00e7rregullimet q\u00eb krijojn\u00eb k\u00ebto ideologji n\u00eb kohezionin social, humbjen e identitetit q\u00eb ato prodhojn\u00eb, si dhe indiferenc\u00ebn q\u00eb mbjellin tek individi. Pra, n\u00ebp\u00ebrmjet kujtimit p\u00ebr \u2018bot\u00ebn e djeshme\u2019 Zweig-u shpjegon jet\u00ebn e njer\u00ebzve, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrfshihen nga idet\u00eb dhe ideologji t\u00eb ndryshme, duke besuar se ata jan\u00eb t\u00eb zgjedhurit p\u00ebr zgjidhjen e problemeve dhe \u00e7lirimin e shoq\u00ebris\u00eb, por q\u00eb n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb caktuar ato ideologji do t\u00eb \u00a0b\u00ebhen vet\u00eb burgu i tyre.<\/p>\n<p>Element tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb kujtimet e Stefan Zweig-ut, \u00ebsht\u00eb edhe paraqitja e shkrimtar\u00ebve dhe e intelektualve n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi karshi k\u00ebtyre katastrofave. Ai tregon sesi kishte nga ata q\u00eb qysh n\u00eb krye t\u00eb her\u00ebs ishin rreshtuar mbas k\u00ebtyre forcave q\u00eb pretendonin ta \u2018rr\u00ebmbenin\u2019 Europ\u00ebn. Madje n\u00eb nj\u00eb rast Zweig-u kujton sesi n\u00eb fillet e para t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore ishte e pamundur t\u00eb takoje njeri p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrruar ca fjal\u00eb. Mir\u00ebpo, ai me nj\u00eb elan t\u00eb papar\u00eb, me nj\u00eb g\u00ebzim dhe dashamir\u00ebsi shum\u00eb njer\u00ebzore flet p\u00ebr madh\u00ebshtin\u00eb e shum\u00eb intelektual\u00ebve t\u00eb koh\u00ebs, e q\u00eb disa prej tyre kishte mundur edhe t\u2019i takonte. Zweig-u mendonte se k\u00ebta intelektual\u00eb ishin nd\u00ebrgjegjja dhe shpirti i Europ\u00ebs. Kjo gj\u00eb v\u00ebrehet kur flet p\u00ebr takimin me dramaturgun dhe humanistin e madh francez Romain Rolland. Zweig-u shprehet k\u00ebshtu: \u201cE dija shum\u00eb mir\u00eb se ai mik q\u00eb po q\u00ebndronte n\u00eb k\u00ebmb\u00eb para meje ishte njeriu m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i atyre \u00e7asteve t\u00eb historis\u00eb bot\u00ebrore, e dija se me mua po fliste vet\u00ebdija morale e Europ\u00ebs.\u201d Pra, me k\u00ebt\u00eb Zweig-u na e shp\u00ebrfaq edhe dimensionin e njeriut t\u00eb urt\u00eb europian q\u00eb n\u00eb kulmin e s\u00eb keq\u00ebs gjen kurajon p\u00ebr t\u00eb reflektuar arsyesh\u00ebm p\u00ebr dit\u00eb m\u00eb t\u00eb mira. Ai mahnitet sesi njer\u00ebz t\u00eb till\u00eb edhe p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast nuk e humb\u00ebn shpres\u00ebn edhe kur t\u00eb shpresosh n\u00eb rrethana t\u00eb tilla gjykohej si marr\u00ebzi. Po ashtu me shum\u00eb krenari Zweig-u na flet edhe p\u00ebr takimin e tij me Rainer Maria Rilke-n, Sigmund Freud-in, Paul Val\u00e9ry e shum\u00eb intelektual\u00eb t\u00eb asaj kohe.<\/p>\n<p>Lirisht mund t\u00eb konkludojm\u00eb se elekuenca e Zweig-ut n\u00eb p\u00ebrshkrimin e ngjarjeve, sinqeriteti i paraqitur si dhe korrekt\u00ebsia dhe thell\u00ebsia n\u00eb t\u00eb rr\u00ebfyerit e kujtimeve dhe p\u00ebrjetimeve t\u00eb nj\u00eb periudhe sa e dhimbshme po aq edhe sensitive e b\u00ebn at\u00eb nj\u00eb njeri q\u00eb njer\u00ebzores nuk i iku as edhe p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast. Si nj\u00eb shkrimtar austriak q\u00eb ishte, ai e perceptonte dhe e ndjente Europ\u00ebn si nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb tij dhe nga kjo ndjenj\u00eb nuk hoqi dor\u00eb edhe at\u00ebher\u00eb kur e keqja pothuajse e kishte kap\u00ebrdir\u00eb at\u00eb. Prandaj libri \u201cBota e djeshme \u2013 Kujtimet t\u00eb nj\u00eb europiani\u201d nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb rr\u00ebfim p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb q\u00eb ka ikur, por \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb klithje p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb q\u00eb do t\u00eb pasoj\u00eb. Sepse e keqja si dikur, si sot dhe si n\u00eb t\u00eb ardhmen nuk do t\u00eb dalloj\u00eb n\u00eb esenc\u00eb. Prandaj, rr\u00ebfimet dhe p\u00ebrjetimet e Zweig-ut dhe t\u00ebr\u00eb atij brezi t\u00eb asaj \u2018bot\u00eb t\u00eb djeshme\u2019 duhen p\u00ebrjetuar si pjes\u00eb e jona, si pjes\u00eb e njeriut europian, pavar\u00ebsisht koh\u00ebs kur i lexojm\u00eb ato.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Foto nga Freepik. Nuk \u00ebsht\u00eb gj\u00eb e leht\u00eb, e aq m\u00eb pak e k\u00ebndshme, t\u00eb shkruash kujtime kur n\u00eb to ka shum\u00eb dhimbje. Por, po ashtu \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u2019mos kujtosh e rr\u00ebfesh sidomos p\u00ebr tmerret e p\u00ebrjetuara. Andaj njeriu shpeshher\u00eb kur ka trandje n\u00eb jet\u00ebn e tij, tundohet edhe n\u00eb mes t\u00eb asaj [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":266,"featured_media":11143,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"ppma_author":[733],"class_list":["post-3240","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize"],"authors":[{"term_id":733,"user_id":266,"is_guest":0,"slug":"dritan-dragusha","display_name":"Dritan Dragusha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp"},"user_url":"","last_name":"Dragusha","first_name":"Dritan","description":"Dritan Dragusha \u00ebsht\u00eb i diplomuar n\u00eb filozofi, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. Dritani \u00ebsht\u00eb i fokusuar n\u00eb teori t\u00eb kultur\u00ebs dhe gjithashtu n\u00eb let\u00ebrsi, kinema dhe muzik\u00eb. Po ashtu, merret edhe me gazetari. \u00cbsht\u00eb kolumnist i rregullt n\u00eb platform\u00ebn online \"sbunker.net\". Ka qen\u00eb edhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs i filozofis\u00eb dhe etik\u00ebs n\u00eb \"The British School Kosova\". Bashkautor n\u00eb projektin kulturor televiziv \"Filozofema\", n\u00eb Radio Televizionin e Kosov\u00ebs. Aktualisht Dritani \u00ebsht\u00eb autor dhe moderator i emisionit \"Prizma\", n\u00eb televizionin T7."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3240","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/266"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3240"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3240\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11145,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3240\/revisions\/11145"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11143"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3240"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}