{"id":3398,"date":"2016-12-09T10:54:35","date_gmt":"2016-12-09T08:54:35","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3398"},"modified":"2024-12-10T12:57:12","modified_gmt":"2024-12-10T10:57:12","slug":"pisa-dhe-fronti-i-fundit-i-shpreses","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/pisa-dhe-fronti-i-fundit-i-shpreses\/","title":{"rendered":"PISA dhe fronti i fundit i shpres\u00ebs"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Doli rezultati i PISA-s. Kosova u rendit e 3-ta nga fundi. T\u00eb gjith\u00eb u shokuam. Disa cinik\u00eb u shokuan q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt u shokuan, pasi q\u00eb sipas tyre ve\u00e7 dihej sa shokuese \u00ebsht\u00eb gjendja. Facebook-u u mbush me postime. Faji u drejtua gjithkah: qeveris\u00eb, komunave, sindikat\u00ebs, politikaneve, nd\u00ebrkomb\u00ebtareve, arsimtareve, shkollave, prind\u00ebrve, nx\u00ebn\u00ebsve. Katrahur\u00eb reagimesh, ankesash, faj\u00ebsimesh, arsyetimesh. PISA n\u00eb kafe, PISA n\u00eb Facebook, PISA n\u00eb lajme, PISA n\u00eb gazeta; PISA, PISA, PISA&#8230;<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Si duket rezultatet e PISA-s kan\u00eb prekur qytetar\u00ebt e k\u00ebtij vendi thell\u00eb, m\u00eb thell\u00eb\u00a0se shum\u00eb gj\u00ebra tjera. Nuk me kujtohet t\u00eb ket\u00eb pasur k\u00ebsi lloj reagimi ndaj gjerave tjera. Nuk mund t\u00eb thuhet q\u00eb nuk kemi pasur momente skandaloze dhe shokuese q\u00eb meritojn\u00eb k\u00ebsi lloj reagimesh. E gjith\u00eb kjo me automatiz\u00ebm na shpien tek pyetja: pse? Pse i gjith\u00eb ky reagim? Shum\u00eb njer\u00ebz madje kan\u00eb humbur shpres\u00ebn q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend mund t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb mir\u00eb, dhe rezultatet e PISA-s vet\u00ebm sa ia vendos\u00ebn vul\u00ebn k\u00ebsaj ndjenje t\u00eb pashpres\u00eb. Pse pra ky reagim?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Nuk e b\u00ebj k\u00ebt\u00eb pyetje me n\u00ebn-tone cinike. E b\u00ebj k\u00ebt\u00eb pyetje p\u00ebr t\u00eb ekzaminuar se \u00e7far\u00eb arkitekture t\u00eb mendjes kemi q\u00eb nj\u00eb rezultat si ky i PISA-s na shokon thell\u00eb, nd\u00ebrsa t\u00eb tjera rezultate pothuajse aq skandaloze nuk na b\u00ebjn\u00eb edhe shum\u00eb p\u00ebrshtypje?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">N\u00ebse e qesim n\u00eb kontekst \u2013 gjithsesi pa dashur t\u00eb arsyetoj dhe t\u00eb liroj nga faji shum\u00eb fajtor\u00eb q\u00eb kan\u00eb sjell\u00eb sistemin arsimor n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje apo t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsoj problematik\u00ebn \u2013 rezultatet e PISA-s ndoshta nuk jan\u00eb edhe aq skandaloze. S\u00eb pari duhet marr\u00eb parasysh historin\u00eb ton\u00eb \u2013 duke p\u00ebrfshir\u00eb analfabetizmin p\u00ebr rreth 94% para vitit 1950, formimin e universitetit vet\u00ebm n\u00eb vitin 1970, dhjet\u00ebvje\u00e7arin e viteve 1990 me shkolla paralele t\u00eb cilat ishin gjith\u00e7ka p\u00ebrpos vend ku m\u00ebsohet, luft\u00ebn dhe eksperimentet e pasluft\u00ebs me kompetenca her\u00eb te nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00ebt her\u00eb\u00a0t\u00eb vendor\u00ebt, themelimin e klas\u00ebs s\u00eb 9-t\u00eb ende pa pasur tekste shkollore, e shum\u00eb faktor\u00eb te tjer\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">S\u00eb\u00a0dyti, nuk jemi t\u00eb tret\u00ebt m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt n\u00eb bot\u00eb, por jemi t\u00eb tret\u00ebt m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt n\u00eb nj\u00eb grup jo reprezentativ t\u00eb shteteve t\u00eb bot\u00ebs. Shtetet q\u00eb kan\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb PISA jan\u00eb shtetet e OECD-s (pra klubi i shteteve t\u00eb pasura dhe t\u00eb zhvilluara) dhe disa shtete tjera t\u00eb cil\u00ebt vullnetarisht kan\u00eb vendosur t\u00eb futen n\u00eb k\u00ebt\u00eb test. N\u00ebse e shohim hart\u00ebn e bot\u00ebs, shohim q\u00eb me p\u00ebrjashtim t\u00eb dy shteteve, e gjitha Afrika ka qen\u00eb e p\u00ebrjashtuar nga ky test, bashk\u00eb me nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb Lindjes s\u00eb Mesme, Azis\u00eb qendrore dhe Amerik\u00ebs s\u00eb mesme. Pjesa d\u00ebrrmuese e shteteve t\u00eb k\u00ebtyre rajoneve bot\u00ebrore i kan\u00eb pun\u00ebt shum\u00eb m\u00eb keq se ne n\u00eb shumic\u00ebn e indikator\u00ebve t\u00eb zhvillimit, dhe gjasat jan\u00eb q\u00eb edhe sistemin arsimor e kan\u00eb shum\u00eb m\u00eb keq se ne. Pra, nuk jemi t\u00eb fundit n\u00eb bot\u00eb; jemi t\u00eb fundit n\u00eb nj\u00eb grup t\u00eb zhvilluar t\u00eb shteteve. Nuk them q\u00eb duhet krahasuar veten me m\u00eb t\u00eb dob\u00ebtit, por do t\u00eb ishte deluzionale t\u00eb pretendojm\u00eb se jemi m\u00eb t\u00eb zhvilluar se shum\u00eb shtete t\u00eb OECD-s\u00eb. E mira \u00ebsht\u00eb q\u00eb jemi n\u00eb lig\u00eb t\u00eb par\u00eb, nd\u00ebrsa e keqja q\u00eb jemi n\u00eb fund t\u00eb lig\u00ebs \u2013 q\u00eb \u00ebsht\u00eb prap\u00eb m\u00eb mir\u00eb se t\u00eb jemi n\u00eb lig\u00eb t\u00eb dyt\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">A nuk jemi aty edhe me indikator\u00eb te tjer\u00eb t\u00eb zhvillimi? Jemi n\u00eb vendin 67 nga 70 vende q\u00eb kishin marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb PISA.\u00a0N\u00eb vendin e 103 nga 185 vende e renditura n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb ardhurave p\u00ebr kok\u00eb banori (GDP per Capita PPP). N\u00eb vend t\u00eb 60-t\u00eb n\u00eb leht\u00ebsin\u00eb e t\u00eb b\u00ebrit biznes nga 190 vende. N\u00eb vend t\u00eb 103 n\u00eb percepcionin e korrupsionit nga 167 vende. N\u00eb vend t\u00eb 87 n\u00eb indeksin e zhvillimit njer\u00ebzor (HDI) nga 187 vende. N\u00eb vend t\u00eb 85 n\u00eb indeksin e liris\u00eb s\u00eb shtypit nga 179 vende. Pra, jemi aty diku, si me indikator\u00eb tjer\u00eb si me PISA \u2013 jo m\u00eb keq se vendi 100 jo m\u00eb mir\u00eb se vendi 60.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Disa mund t\u00eb thon\u00eb q\u00eb krahasuar rezultatet e PISA-s me vendet tjera Ballkanike, jemi shum\u00eb larg, dhe me k\u00ebto vende ndajm\u00eb pak a shum\u00eb histori t\u00eb ngjashme. Me Maqedonin\u00eb Kosova nuk ka edhe aq shum\u00eb dallim. N\u00eb fakt, dallimi \u00ebsht\u00eb statistikisht i paq\u00ebndruesh\u00ebm. Me Malin e Zi dhe Shqip\u00ebrin\u00eb q\u00ebndrojm\u00eb relativisht shum\u00eb prapa, si\u00e7 q\u00ebndrojm\u00eb larg edhe me Serbin\u00eb (krahasuar me rezultatet e viteve t\u00eb kaluara t\u00eb Serbis\u00eb). Ky argument \u00ebsht\u00eb shum\u00eb valid dhe legjitim. Megjithat\u00eb, krahasuar edhe n\u00eb indekse tjera, Kosova ka tendenc\u00eb\u00a0t\u00eb jet\u00eb prapa k\u00ebtyre vendeve dhe si e till\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb asgj\u00eb e re. Dhe kjo me siguri ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb sidomos me historin\u00eb ton\u00eb t\u00eb\u00a030 viteve t\u00eb fundit, n\u00eb t\u00eb cilat vendet tjera rajonale e kishin disi m\u00eb t\u00eb leht\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">N\u00ebse rezultatet e PISA-s jan\u00eb af\u00ebrsisht nj\u00ebjta si rezultatet e indikator\u00ebve tjer\u00eb, pse PISA shkaktoi kaq shum\u00eb shqet\u00ebsim? P\u00ebrtej indikator\u00ebve, si \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb edhe plot skandale tjera t\u00eb mos krijojn\u00eb k\u00ebsi lloj reagimi? Me p\u00ebrjashtim t\u00eb rastit t\u00eb vdekjes\u00a0s\u00eb Astrit Deharit dhe rastit Pronto (kjo m\u00eb shum\u00eb e trivializuar dhe e kthyer n\u00eb shaka sesa reagim serioz), shumica d\u00ebrmuese e skandaleve kan\u00eb kaluar pa shum\u00eb zhurm\u00eb. Pothuajse n\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto raste skandaloze, pushteti \u00ebsht\u00eb zhveshur komplet, ligji \u00ebsht\u00eb shkelur me t\u00eb dy k\u00ebmb\u00ebt, dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi nuk ka dh\u00ebn\u00eb askush. Me k\u00ebso precedent\u00ebsh dhe k\u00ebt\u00eb politik\u00eb t\u00eb kalbur ne vet\u00ebm kemi v\u00ebn\u00eb themelet e institucioneve. E prej institucioneve nuk mund t\u00eb ik\u00eb as arsimi. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, n\u00ebse tolerojm\u00eb gjithfar\u00eb skandalesh t\u00eb na kalojn\u00eb, a nuk do t\u00eb duhej q\u00eb edhe rezultati i PISA-s t\u00eb kaloj\u00eb\u00a0leht\u00eb?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">P\u00ebrgjigjja besoj mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00ebra nga k\u00ebto dy opsione:\u00a0 1) popullizmi i neutral\u00ebve partiak, ose 2) thyerja e frontit t\u00eb fundit t\u00eb shpres\u00ebs. N\u00eb rastin e par\u00eb, arsimi \u2013 edhe pse kauz\u00eb\u00a0e drejt\u00eb dhe e duhur \u2013 paraqet neutralitet partiak, p\u00ebr faktin q\u00eb partit\u00eb politike shum\u00eb pak jan\u00eb marr\u00eb me t\u00eb, dhe si i till\u00eb e ngrit\u00eb popullistin n\u00eb nivelin e personit relevant dhe t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb PISA interpretohet n\u00ebn prizmin popullist dhe prodhohen artikuj dhe argumente si \u201cKosova n\u00eb vendin e fundit n\u00eb bot\u00eb\u201d. Kauza tjera t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb kapura nga politika dhe si t\u00eb tilla nuk mund t\u00eb mb\u00ebshteten pa u etiketuar personi q\u00eb mb\u00ebshtet\u00eb at\u00eb si politik\/partiak. N\u00eb rastin e dyt\u00eb, t\u00eb rinjt\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb shpres\u00ebn p\u00ebr ndryshimin e k\u00ebtij vendi. T\u00eb rinjt\u00eb pra jan\u00eb ata q\u00eb vijn\u00eb nga jasht\u00eb t\u00eb tashmes dhe vendit p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar k\u00ebt\u00eb vend, nj\u00ebjte si\u00e7 mund t\u00eb vijn\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00ebt p\u00ebrmes EULEX-it, apo gjykat\u00ebs speciale.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">N\u00eb disa raste nuk \u00ebsht\u00eb shp\u00ebtimi nga jasht\u00eb por vet armiku, si n\u00eb rastin e Serbis\u00eb, dhe zgjidhja prap\u00eb shihet si jasht\u00eb nesh. N\u00eb secilin rast, mend\u00ebsia \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjte. Dhe kjo shp\u00ebrfaq\u00eb fatalizmin dhe pafuqin\u00eb e gjeneratave madhore sot, t\u00eb cil\u00ebt iu jan\u00eb dor\u00ebzuar gjendjes dhe nuk kan\u00eb aspak shpres\u00eb q\u00eb vendi mund t\u00eb ndryshoj\u00eb. Mund t\u00eb shp\u00ebrfaq\u00eb gjithashtu edhe korruptimin e gjeneratave madhore momentale, t\u00eb cilat t\u00eb z\u00ebna n\u00ebn korrupsion shpres\u00eb t\u00eb vetme t\u00eb shp\u00ebtimit shohin gjeneratat e ardhshme, pasi q\u00eb p\u00ebr gjeneratat momentale loja ka mbaruar dhe ata jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb shantazhuar p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb ndryshim. N\u00ebn k\u00ebt\u00eb kontekst, informatat q\u00eb tregojn\u00eb q\u00eb edhe rinia \u00ebsht\u00eb nisur rrug\u00ebs s\u00eb gjeneratave madhore t\u00eb tashme jan\u00eb tmerruese, shokuese dhe mbi t\u00eb gjitha shpres\u00ebmbyt\u00ebse.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Si konkluzion, n\u00ebse ajo q\u00eb kam argumentuar k\u00ebtu q\u00ebndron, ajo q\u00eb duhet b\u00ebr\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb lihen popullizmat dhe mend\u00ebsia e pritjes s\u00eb shp\u00ebtimtarit dhe t\u2019i rrekemi pun\u00ebve qysh sot. N\u00eb fakt, n\u00ebse argumenti p\u00ebr mend\u00ebsin\u00eb e shp\u00ebtimtarit \u00ebsht\u00eb i sakt\u00eb, thyerja e frontit t\u00eb fundit t\u00eb shpres\u00ebs edhe mund t\u00eb jet\u00eb lajm i mir\u00eb, pasi q\u00eb kjo shpres\u00eb \u00ebsht\u00eb shpres\u00eb e rrejshme. Sistemi \u2013 ky em\u00ebr mitik, i gjith\u00ebfuqish\u00ebm, dhe i friksh\u00ebm \u2013 nuk ndryshon vetvetiu, por duhet ven\u00eb n\u00eb l\u00ebvizje nga vet ne. N\u00ebse problemi qenkan politikan\u00ebt, ata nuk do t\u00eb largohen vetvetiu. Dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkohet shum\u00eb pun\u00eb, shum\u00eb durim, vullnet i \u00e7elikt\u00eb, dhe mbi t\u00eb gjitha qasje t\u00eb drejt\u00eb ndaj problemeve, pa popullizma dhe \u00ebndrra me shp\u00ebtimtar\u00eb; nd\u00ebrsa rezultatet e PISA-s dhe t\u00eb indikator\u00ebve tjer\u00eb t\u00eb jen\u00eb pasqyra ku reflektohet e gjith\u00eb kjo pun\u00eb. Me rend\u00ebsi q\u00eb ra kjo PISA, e po ngritet sistemi arsimor n\u00eb agjend\u00ebn sociale dhe politike.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Doli rezultati i PISA-s. Kosova u rendit e 3-ta nga fundi. T\u00eb gjith\u00eb u shokuam. Disa cinik\u00eb u shokuan q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt u shokuan, pasi q\u00eb sipas tyre ve\u00e7 dihej sa shokuese \u00ebsht\u00eb gjendja. Facebook-u u mbush me postime. Faji u drejtua gjithkah: qeveris\u00eb, komunave, sindikat\u00ebs, politikaneve, nd\u00ebrkomb\u00ebtareve, arsimtareve, shkollave, prind\u00ebrve, nx\u00ebn\u00ebsve. Katrahur\u00eb reagimesh, ankesash, [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":259,"featured_media":10837,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[680,664,1137],"ppma_author":[1983],"class_list":["post-3398","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-education","tag-kosovo","tag-pisa"],"authors":[{"term_id":1983,"user_id":259,"is_guest":0,"slug":"dren-pozhegu","display_name":"Dren Pozhegu","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/drenp.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/drenp.png"},"user_url":"","last_name":"Pozhegu","first_name":"Dren","description":"Dren Pozhegu \u00ebsht\u00eb n\u00ebnkryetari i partis\u00eb DT Global."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3398","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/259"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3398"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3398\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10838,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3398\/revisions\/10838"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3398"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}