{"id":3428,"date":"2019-12-27T15:12:56","date_gmt":"2019-12-27T13:12:56","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3428"},"modified":"2024-11-21T15:18:44","modified_gmt":"2024-11-21T13:18:44","slug":"si-te-shpetojme-jete-femijesh-dhe-nenash","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/si-te-shpetojme-jete-femijesh-dhe-nenash\/","title":{"rendered":"Si t\u00eb shp\u00ebtojm\u00eb jet\u00eb f\u00ebmij\u00ebsh dhe n\u00ebnash?"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3><\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Menj\u00ebher\u00eb pas luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, 29 foshnje n\u00eb 1000 lindje humbnin jet\u00ebn \u00e7do vit \u2013 num\u00ebr ky q\u00eb tejkalonte normat evropiane. Arsyet e vdekshm\u00ebris\u00eb silleshin prej munges\u00ebs s\u00eb pajisjeve e medikamenteve esenciale, munges\u00ebs s\u00eb protokolleve klinike, kapacitetit t\u00eb stafit mjek\u00ebsor, kualitetit t\u00eb sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore e deri tek njohuria e kufizuar e n\u00ebnave p\u00ebr lindje t\u00eb sh\u00ebndosha.<\/p>\n<p>Shum\u00eb organizata t\u00eb huaja, institucione vendore e partner\u00eb filluan ta adresojn\u00eb k\u00ebt\u00eb shif\u00ebr alarmante n\u00eb vendin ton\u00eb. Nd\u00ebr k\u00ebto nisma, themelohet edhe\u00a0<em>Aksioni p\u00ebr N\u00ebna dhe F\u00ebmij\u00eb<\/em>\u00a0si fondacion humanitar n\u00eb vitin 2009 dhe e fillon programin e par\u00eb t\u00eb quajtur surfaktant.<\/p>\n<p>Surfaktanti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb medikament q\u00eb ndihmon n\u00eb zhvillimin e mushk\u00ebrive tek foshnjet e parakohshme dhe rrjedhimisht ndihmon q\u00eb ato t\u00eb mbijetojn\u00eb. Kosov\u00ebs i duhen rreth 250-300 shishe \u00e7do vit p\u00ebr t\u00eb mbuluar nevoj\u00ebn, vlera monetare e s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb dikund rreth 200-250,000 dollar\u00eb. Ne siguruam partneritete n\u00eb ShBA q\u00eb Kosova t\u00eb jet\u00eb n\u00eb list\u00ebn e vendeve q\u00eb do t\u00eb kualifikohen p\u00ebr ta marr\u00eb k\u00ebt\u00eb medikament dhe qysh at\u00ebher\u00eb filluam t\u00eb sjellim sasin\u00eb e nevojshme vjetore. \u00c7far\u00eb ndodhi pas k\u00ebsaj? Shifrat filluan t\u00eb bien \u2013 foshnjet nuk vdisnin m\u00eb. S\u00eb paku jo p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb surfaktantit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb strategji q\u00eb e p\u00ebrdornim dhe vazhdojm\u00eb ta p\u00ebrdorim \u00ebsht\u00eb monitorimi i indikator\u00ebve t\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb s\u00eb popullat\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb identifikojm\u00eb ku duhet t\u00eb intervenohet q\u00eb t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet gjendja. E gjith\u00eb kjo pun\u00eb b\u00ebhet me nj\u00eb bashk\u00ebpunim korrekt dhe transparent me stafin mjek\u00ebsor t\u00eb Klinik\u00ebs s\u00eb Neonatologjis\u00eb, Gjinekologjis\u00eb e Pediatris\u00eb n\u00eb QKUK dhe spitalet rajonale, var\u00ebsisht nga lokacioni i projektit, si dhe institucionet e tjera sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/p>\n<p>Duke analizuar indikator\u00ebt, vitin e kaluar kuptuam q\u00eb stafi apo prind\u00ebrit duhet t\u00eb nxjerrin shum\u00eb foshnje prej inkubatorit p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb analizat e gjakut, gj\u00eb q\u00eb \u00a0p\u00ebrkeq\u00ebsonte gjendjen sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb foshnjeve. Rrjedhimisht, fondacioni ngriti t\u00eb holla q\u00eb t\u00eb blihet pajisja e quajtur CRP e cila tash mund\u00ebson q\u00eb analizat e gjakut t\u00eb kryhen pran\u00eb inkubatorit, pa peripeti. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb vazhduam me blerjen e inkubator\u00ebve, fotollampave, pajisjeve t\u00eb oksigjenit e tjera p\u00ebr t\u00eb siguruar mjete bazike t\u00eb shp\u00ebtimit t\u00eb foshnjeve.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2012, kur shkaktar i vdekshm\u00ebris\u00eb s\u00eb n\u00ebnave dhe i f\u00ebmij\u00ebve nuk ishte m\u00eb vet\u00ebm mungesa e medikamenteve dhe pajisjeve esenciale, fondacioni zgjeroi misionin e tij n\u00eb at\u00eb q\u00eb punon sot.<\/p>\n<p>Derisa programet e blerjes s\u00eb pajisjeve dhe i medikamenteve mjek\u00ebsore vazhdojn\u00eb edhe sot, barr\u00ebs son\u00eb i \u00ebsht\u00eb shtuar edhe: edukimi i grave dhe i vajzave rreth shtatzanis\u00eb, dhe kujdesit p\u00ebr lindje t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb; nd\u00ebrtimi i kapaciteteve t\u00eb personelit mjek\u00ebsor n\u00eb komunikimin mjek-pacient dhe n\u00eb ofrimin e sh\u00ebrbimeve ku pacienti \u00ebsht\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb tyre; hulumtimet dhe avokimet mbi politikat sh\u00ebndet\u00ebsore q\u00eb t\u00eb sigurohemi q\u00eb ato bazohen n\u00eb evidenc\u00eb; si dhe intervenimi n\u00eb sisteme sh\u00ebndet\u00ebsore p\u00ebr t\u00eb ngritur kualitetin e sh\u00ebrbimeve p\u00ebr n\u00ebnat dhe f\u00ebmij\u00ebt e Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>S\u00eb fundi, si shembull konkret, e kemi nisur pilotimin e kontrollave t\u00eb rregullta t\u00eb grave e vajzave me Pap-teste, metod\u00eb kjo p\u00ebr zbulimin e hersh\u00ebm t\u00eb kancerit t\u00eb qaf\u00ebs s\u00eb mitr\u00ebs, dhe sot komuna e Prishtin\u00ebs e vazhdon sh\u00ebrbimin pa pages\u00eb si sh\u00ebrbim t\u00eb rregullt ambulantor.<\/p>\n<p>Shembull tjet\u00ebr i pun\u00ebs son\u00eb drejt shp\u00ebtimit t\u00eb foshnjeve \u00ebsht\u00eb edhe nd\u00ebrtimi i sistemit t\u00eb transportit neonatal, q\u00eb mund\u00ebson transportin e foshnjeve nga spitalet rajonale p\u00ebr kujdes intensiv n\u00eb Prishtin\u00eb. Poashtu, kemi hapur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb vend edhe qendrat moderne informuese p\u00ebr sh\u00ebndetin e gruas q\u00eb ofrojn\u00eb konsulta rreth sh\u00ebndetit riprodhues, shtatz\u00ebnis\u00eb, lindjes, e kujdesit ndaj f\u00ebmij\u00ebs. T\u00eb gjitha k\u00ebto modele ndikojn\u00eb q\u00eb sistemi sh\u00ebndet\u00ebsor t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet dhe ajo shkalla e vdekshm\u00ebris\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn e masim suksesin t\u00eb ulet sa m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n<p>Sot, shkalla e vdekshmeris\u00eb se foshnjeve ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb rreth 11\/1000, rreth 300 foshnje \u00e7do vit e p\u00ebrdorin barin e surfaktantit, 25 foshnje \u00e7do dit\u00eb shfryt\u00ebzojn\u00eb sistemin e oksigjenit, rreth 2000 gra n\u00eb vit ndjekin or\u00ebt p\u00ebr shtatz\u00ebna n\u00eb Qendrat Informuese rreth Kosov\u00ebs, rreth 1500 gra e vajza kan\u00eb p\u00ebrfituar nga Pap-testet pa pages\u00eb, dhe udh\u00ebheqim 7 programe nacionale. T\u00eb gjitha k\u00ebto me synimin e shp\u00ebtimit t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb n\u00ebnave e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb. Kontributi vjetor n\u00eb sistemin ton\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsor, p\u00ebrfshir\u00eb at\u00eb financiar e jofinanciar (in-kind) arrin n\u00eb rreth 450,000 euro \u00e7do vit.<\/p>\n<p>Paralel pun\u00ebs son\u00eb direkte ndaj misionit, nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e energjis\u00eb na shkon n\u00eb kultivimin e nj\u00eb mentaliteti t\u00eb dh\u00ebnies n\u00eb komunitet (giving back) tek individ\u00ebt, koorporatat, e financuesit e tjer\u00eb. Pra, nj\u00eb mentalitet ku secili nga ne e ndiejm\u00eb nj\u00eb lloj obligimi t\u00eb kontribuojm\u00eb n\u00eb fondacionet humanitare q\u00eb po kryejn\u00eb pun\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb komunitetit. N\u00eb pun\u00ebn ton\u00eb bizneset, diaspora, individ\u00ebt, qeveria, ministrit\u00eb, e punonj\u00ebsit sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb jan\u00eb pjes\u00eb e suksesit \u2013 fundja misioni i fondacionit \u00ebsht\u00eb n\u00eb interes t\u00eb secilit prej nesh.<\/p>\n<p>N\u00eb udh\u00ebheqjen e fondacionit p\u00ebr 4 vite tashm\u00eb, kam m\u00ebsuar q\u00eb suksesi i organizatave varet shum\u00eb sa kan\u00eb mision t\u00eb matsh\u00ebm dhe aktual, sa kan\u00eb staf profesional, vizionar, e energjik, si dhe sa kan\u00eb mekanizma t\u00eb raportimit transparent ndaj donator\u00ebve dhe kultivimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve me ta.<\/p>\n<p>Nuk ka demokraci n\u00ebse s\u2019ka shoq\u00ebri civile t\u00eb fort\u00eb dhe n\u00ebse z\u00ebri i komunitetit nuk d\u00ebgjohet. Nisur n\u00eb k\u00ebt\u00eb koncept edhe fondacioni punon n\u00eb fuqizimin e partneriteteve dhe rolit ndikues n\u00eb ndryshim t\u00eb sistemit. N\u00eb dit\u00ebt e sotme, kur mb\u00ebshtetja e organizatave dhe ndihm\u00ebs s\u00eb huaj po zvog\u00eblohet dita-dit\u00ebs, nevoja p\u00ebr misione e organizata serioze vendore \u00ebsht\u00eb e pashmangshme.<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse sot sh\u00ebnohet shkall\u00eb m\u00eb e ul\u00ebt e vdekshm\u00ebris\u00eb s\u00eb n\u00ebnave e f\u00ebmij\u00ebve, fatkeq\u00ebsisht vazhdojm\u00eb t\u00eb kemi nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb lart\u00ebn n\u00eb rajon dhe pothuajse Evrop\u00eb, dhe beteja s\u2019ka p\u00ebrfunduar ende. Dita dit\u00ebs rritet nevoja p\u00ebr medikamente e pajisje cil\u00ebsore, p\u00ebr politika m\u00eb t\u00eb mira sh\u00ebndet\u00ebsore, si dhe p\u00ebr iniciativa q\u00eb shp\u00ebtojn\u00eb jet\u00eb duke ngritur k\u00ebshtu cil\u00ebsin\u00eb e sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore n\u00eb vendin ton\u00eb.<\/p>\n<p>Sh\u00ebndeti i n\u00ebn\u00ebs e i f\u00ebmij\u00ebs vazhdon t\u00eb jet\u00eb prioriteti kryesor i agjend\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare, posa\u00e7\u00ebrisht i Kombeve t\u00eb Bashkuara, si dhe i agjend\u00ebs s\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs. Sistemi sh\u00ebndet\u00ebsor tek ne, e n\u00eb ve\u00e7anti sh\u00ebndeti i n\u00ebn\u00ebs dhe i f\u00ebmij\u00ebs, vazhdon t\u00eb ket\u00eb sfida: shum\u00eb n\u00ebna e f\u00ebmij\u00eb vdesin n\u00eb munges\u00eb t\u00eb nj\u00eb sh\u00ebrbimi cil\u00ebsor, apo nga s\u00ebmundje q\u00eb leht\u00eb mund t\u00eb parandalohen. Gjithashtu, investimi n\u00eb sh\u00ebndetin e n\u00ebn\u00ebs dhe t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs lidhet ngusht\u00eb me zhvillimin ekonomik t\u00eb nj\u00eb shteti. Faktet tregojn\u00eb sesi f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb lindin t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb aft\u00ebsi t\u00eb t\u00eb nx\u00ebnit n\u00eb shkoll\u00eb. F\u00ebmij\u00ebt jan\u00eb e ardhmja e tregut t\u00eb pun\u00ebs dhe e zhvillimit t\u00eb vendit. T\u00eb gjitha k\u00ebto argumente e shtojn\u00eb m\u00eb tep\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e pun\u00ebs s\u00eb Aksionit p\u00ebr N\u00ebna dhe F\u00ebmij\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00ebtim tonin, ne motivohemi nga pasioni dhe r\u00ebnd\u00ebsia e angazhimit t\u00eb qytetar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb kontribuar drejt zhvillimit t\u00eb vendit, aty ku dhe sa mundemi. K\u00ebtij rrug\u00ebtimi ton\u00eb \u00e7do dit\u00eb i bashkangjiten mb\u00ebshtet\u00ebs duke dhuruar financiarisht, duke shp\u00ebrndar\u00eb sukseset tona p\u00ebrmes rrjeteve sociale, duke u angazhuar si vullnetar\u00eb, duke u b\u00ebr\u00eb miq t\u00eb fondacionit q\u00eb ngrisin fonde p\u00ebr k\u00ebt\u00eb kauz\u00eb, apo duke treguar tek t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb kan\u00eb d\u00ebgjuar p\u00ebr ne. Kjo besoj \u00ebsht\u00eb m\u00eb e pakta q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebjm\u00eb p\u00ebr m\u00eb t\u00eb dashurit ton\u00eb: n\u00ebnat e f\u00ebmij\u00ebt.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Menj\u00ebher\u00eb pas luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, 29 foshnje n\u00eb 1000 lindje humbnin jet\u00ebn \u00e7do vit \u2013 num\u00ebr ky q\u00eb tejkalonte normat evropiane. Arsyet e vdekshm\u00ebris\u00eb silleshin prej munges\u00ebs s\u00eb pajisjeve e medikamenteve esenciale, munges\u00ebs s\u00eb protokolleve klinike, kapacitetit t\u00eb stafit mjek\u00ebsor, kualitetit t\u00eb sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore e deri tek njohuria e kufizuar e n\u00ebnave p\u00ebr lindje t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":319,"featured_media":10607,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1944,1946,1945],"ppma_author":[331],"class_list":["post-3428","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-foshnjat","tag-kujdesi","tag-nenat"],"authors":[{"term_id":331,"user_id":319,"is_guest":0,"slug":"mrika-aliu","display_name":"Mrika Aliu","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/H2-bmDZR_400x400.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/H2-bmDZR_400x400.jpg"},"user_url":"","last_name":"Aliu","first_name":"Mrika","description":"Mrika \u00ebsht\u00eb Drejtoresh\u00eb Ekzekutive e Aksionit p\u00ebr N\u00ebna dhe F\u00ebmij\u00eb (ANF), fondacion humanitar q\u00eb zhvillon programe sh\u00ebndet\u00ebsore p\u00ebr n\u00ebnat dhe f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb Kosov\u00eb. Ajo \u00ebsht\u00eb gjithashtu studente e Masterit n\u00eb Sh\u00ebndetin Publik n\u00eb Dartmouth College n\u00eb SH.B.A. (Institutin e Dartmouth p\u00ebr Politika Sh\u00ebndet\u00ebsore dhe Praktik\u00eb Klinike)."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3428","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/319"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3428"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3428\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10608,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3428\/revisions\/10608"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10607"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3428"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3428"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3428"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3428"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}