{"id":3456,"date":"2018-04-19T17:14:55","date_gmt":"2018-04-19T15:14:55","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3456"},"modified":"2024-12-12T17:18:09","modified_gmt":"2024-12-12T15:18:09","slug":"tregtia-e-kosoves-nuk-po-funksionon-per-askend-me-se-paku-per-grate","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/tregtia-e-kosoves-nuk-po-funksionon-per-askend-me-se-paku-per-grate\/","title":{"rendered":"Tregtia e Kosov\u00ebs nuk po funksionon p\u00ebr ask\u00ebnd &#8211; m\u00eb s\u00eb paku p\u00ebr grat\u00eb"},"content":{"rendered":"<p class=\"news-up\">Diskutimi ekonomik dhe politik rreth tregtis\u00eb s\u00eb jashtme, dhe posa\u00e7\u00ebrisht deficitit t\u00eb Kosov\u00ebs, e kaplon diskursin publik me val\u00eb. \u00c7do tremujor, me publikimin e t\u00eb dh\u00ebnave rreth tregtis\u00eb s\u00eb jashtme, do t\u00eb ket\u00eb raportime t\u00eb cilat i marrin k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna, i raportojn\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, dhe me shum\u00eb pak, ose hi\u00e7, analiz\u00eb t\u00eb thell\u00eb. Koh\u00ebve t\u00eb fundit ka filluar t\u00eb diskutohet, me t\u00eb drejt\u00eb, fakti q\u00eb Kosova ka suficit tregtar n\u00eb sh\u00ebrbime, nd\u00ebrsa deficit t\u00eb vazhduesh\u00ebm n\u00eb produkte. Mir\u00ebpo, edhe brenda produkteve, ka sektor\u00eb t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb trend pozitiv n\u00eb tregti t\u00eb jashtme.<\/p>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Sidoqoft\u00eb, diskutimet, kur fokusohen n\u00eb k\u00ebto kategori me trend pozitiv p\u00ebr eksporte, jan\u00eb t\u00eb limituara n\u00eb diskutime rreth faktit q\u00eb Kosova eksporton n\u00eb sektor\u00ebt nxjerr\u00ebs \u2013 kryesisht ato t\u00eb mineraleve dhe metaleve t\u00eb pap\u00ebrpunuara. K\u00ebshtu, vlera e shtuar e k\u00ebtyre produkteve q\u00eb eksportohen \u00ebsht\u00eb minimale. Mir\u00ebpo, p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, nj\u00eb diskutim i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, sidomos nga aspekti i zhvillimit ekonomik gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs dhe t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb pun\u00ebsimi n\u00eb k\u00ebta sektor\u00eb t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb trend t\u00eb vazhduesh\u00ebm pozitiv t\u00eb eksportit.<\/p>\n<p>N\u00eb teori, p\u00ebrve\u00e7 rritjes ekonomike n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, arsyeja kryesore q\u00eb nj\u00eb ekonomi synon t\u00eb rris\u00eb eksportin dhe t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb tregtin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb pritja q\u00eb me rritjen e pjes\u00ebmarrjes s\u00eb prodhuesve vendor\u00eb n\u00eb treg nd\u00ebrkomb\u00ebtar, k\u00ebta prodhues b\u00ebhen m\u00eb konkurrues. Me rritje t\u00eb konkurrueshm\u00ebris\u00eb, kta prodhues vendor rrisin cil\u00ebsin\u00eb e produkteve dhe sh\u00ebrbimeve, t\u00eb cilat ofrohen jo vet\u00ebm p\u00ebr eksport, por edhe p\u00ebr konsum vendor. Pas rritjes s\u00eb konkurrueshm\u00ebris\u00eb, hapi i ardhsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimi i kushteve t\u00eb pun\u00ebs. K\u00ebshtu, qeverit\u00eb t\u00eb cilat punojn\u00eb drejt rritjes s\u00eb pjes\u00ebmarrjes s\u00eb prodhuesve vendor\u00eb n\u00eb tregti nd\u00ebrkomb\u00ebtare, shpesh japin si arsyetim edhe p\u00ebrmir\u00ebsimin e kushteve t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr pun\u00ebtor\u00ebt vendor\u00eb n\u00eb sektor\u00ebt eksportues.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, n\u00eb realitet, nj\u00eb pjes\u00eb e konkurrueshm\u00ebris\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb prodhuesve vendor\u00eb bazohet n\u00eb prodhim me kosto m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt, e cila n\u00eb shum\u00eb raste \u00ebsht\u00eb rrjedhoj\u00eb e pagave t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb fuqis\u00eb pun\u00ebtore. N\u00eb ekonomit\u00eb n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, por n\u00eb vendet n\u00eb zhvillim n\u00eb ve\u00e7anti, grat\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb konsiderueshme t\u00eb fuqis\u00eb pun\u00ebtore t\u00eb lir\u00eb, dhe si rezultat pun\u00ebsimi i tyre rritet, me rritjen e pjes\u00ebmarrjes s\u00eb firmave vendore n\u00eb tregti nd\u00ebrkomb\u00ebtare. K\u00ebshtu, n\u00eb shum\u00eb ekonomi, s\u00eb paku n\u00eb fillimet e rritjes s\u00eb tregtis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, grat\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pjes\u00ebn e konsiderueshme t\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuarve n\u00eb sektor\u00ebt eksportues. Kjo \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr dominimin e grave n\u00eb sektor\u00ebt e tekstilit n\u00ebp\u00ebr vendet si Bangladeshi. Kjo po ashtu \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb edhe p\u00ebr vendet t\u00eb cilat eksportojn\u00eb prodhime bujq\u00ebsore, sektor\u00eb tradicional\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebt grat\u00eb dominojn\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, sipas Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave, eksportet sipas kapitujve me nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb n\u00ebp\u00ebr vite jan\u00eb: (i) Hekuri dhe \u00e7eliku, (ii) L\u00ebnd\u00ebt djeg\u00ebse minerale, (iii) Plastika dhe artikujt e tyre, (iv) Artikujt prej hekurit dhe \u00e7elikut, si dhe (v) Xeheror\u00ebt, ngjyrat dhe hiri. K\u00ebto kapituj jan\u00eb gati ekskluzivisht pjes\u00eb e industrive nxjerr\u00ebse. P\u00ebrve\u00e7 nivelit t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb vler\u00ebs s\u00eb shtuar t\u00eb produkteve q\u00eb bien n\u00eb k\u00ebto kategori, karakteristik\u00eb interesante \u00ebsht\u00eb edhe pun\u00ebsimi n\u00eb k\u00ebta sektor\u00eb.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e nevojshme t\u00eb ceket se p\u00ebr nga natyra k\u00ebta sektor\u00eb paraqesin pun\u00ebsim t\u00eb limituar. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, nga perspektiva e ekonomis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, e fokusuar n\u00eb aktivitete tregtare, k\u00ebta sektor\u00eb nuk p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb p\u00ebrqindje t\u00eb madhe t\u00eb ekonomis\u00eb. Si rezultat, analiza e numrit t\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuarve n\u00eb k\u00ebta sektor\u00eb, qoft\u00eb n\u00eb total ose si p\u00ebrqindje e totalit, ka pak kuptim \u2013 sepse duhet t\u00eb krahasojm\u00eb molla me molla, e dardha me dardha. Mir\u00ebpo, n\u00eb krahasimin e moll\u00ebve me molla, analiza e p\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb fuqis\u00eb pun\u00ebtore n\u00eb k\u00ebta sektor\u00eb, \u00ebsht\u00eb e mundshme.<\/p>\n<p>Bazuar n\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave, sektori i minierave dhe xeheve, pun\u00ebson vet\u00ebm 1.4% t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb burrave t\u00eb pun\u00ebsuar, dhe nuk ka t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr gra t\u00eb pun\u00ebsuara n\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor. Si i till\u00eb, sektori me nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe stabil t\u00eb eksporteve, pun\u00ebson ekskluzivisht burra. Vart\u00ebsia e nivelit t\u00eb tregtis\u00eb n\u00eb sektor\u00ebt nxjerr\u00ebs n\u00eb vetvete \u00ebsht\u00eb problematike \u2013 duke filluar nga mungesa e q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb, mungesa e vler\u00ebs s\u00eb shtuar n\u00eb k\u00ebta sektor\u00eb, por n\u00eb rastin e Kosov\u00ebs, problematik \u00ebsht\u00eb edhe pun\u00ebsimi i limituar, e posa\u00e7\u00ebrisht p\u00ebrjashtimi i grave nga pun\u00ebsimi n\u00eb k\u00ebta sektor\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, duke pasur parasysh q\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi sektor\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt stimulohen p\u00ebr t\u00eb eksportuar jan\u00eb n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb prodhimit, analiza e p\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb fuqis\u00eb pun\u00ebtore edhe n\u00eb k\u00ebta sektor\u00eb \u00ebsht\u00eb e nevojshme. Prodhimtaria, si kategori, pun\u00ebson mbi 15% t\u00eb burrave t\u00eb pun\u00ebsuar n\u00eb Kosov\u00eb, krahasuar me vet\u00ebm 6% t\u00eb grave t\u00eb pun\u00ebsuara. Fokusi i politikave ekonomike dhe tregtare drejt stimulimit t\u00eb sektorit t\u00eb prodhimit, duke e forcuar at\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u2019i rritet konkurrueshm\u00ebria dhe t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet pjes\u00ebmarrja e Kosov\u00ebs n\u00eb tregti t\u00eb jashtme, automatikisht favorizon edhe t\u00eb pun\u00ebsuarit n\u00eb k\u00ebta sektor\u00eb. Dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, bazuar n\u00eb statistikat e pun\u00ebsimit, nga 44,000 pun\u00ebtor\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuar n\u00eb prodhim, 90% jan\u00eb burra.<\/p>\n<p>Aktiviteti ekonomik i grave n\u00eb Kosov\u00eb, jo vet\u00ebm pun\u00ebsimi, \u00ebsht\u00eb problematik\u00eb e cila duhet t\u00eb adresohet n\u00ebse kemi p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb arrijm\u00eb potencialin real ekonomik t\u00eb vendit. Mir\u00ebpo, qasja duhet t\u00eb jet\u00eb e shum\u00ebfisht\u00eb dhe t\u00eb adresoj\u00eb hendekun n\u00eb nivele t\u00eb ndryshme. Duke qen\u00eb q\u00eb n\u00eb nj\u00eb treg t\u00eb vog\u00ebl si ky i joni, prodhimi vendor nuk mund t\u00eb arrij\u00eb ekonomizime t\u00eb shkall\u00ebs pa pasur qasje n\u00eb tregje nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Si rezultat, fuqizimi i prodhimit vendor, sidomos p\u00ebr t\u2019i stimuluar p\u00ebr t\u00eb eksportuar, duhet t\u00eb ket\u00eb parasysh edhe aspektin e pun\u00ebsimit, posa\u00e7\u00ebrisht t\u00eb pun\u00ebsimit t\u00eb grave. E kjo duhet t\u00eb b\u00ebhet me an\u00eb t\u00eb stimujve ekonomik, fiskal dhe ligjor.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Diskutimi ekonomik dhe politik rreth tregtis\u00eb s\u00eb jashtme, dhe posa\u00e7\u00ebrisht deficitit t\u00eb Kosov\u00ebs, e kaplon diskursin publik me val\u00eb. \u00c7do tremujor, me publikimin e t\u00eb dh\u00ebnave rreth tregtis\u00eb s\u00eb jashtme, do t\u00eb ket\u00eb raportime t\u00eb cilat i marrin k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna, i raportojn\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, dhe me shum\u00eb pak, ose hi\u00e7, analiz\u00eb t\u00eb thell\u00eb. Koh\u00ebve [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":249,"featured_media":11029,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1366,1007,2035],"ppma_author":[2031],"class_list":["post-3456","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-ekonomia","tag-te-drejtat-e-grave","tag-tregtia-e-kosoves"],"authors":[{"term_id":2031,"user_id":249,"is_guest":0,"slug":"dita-dobranja","display_name":"Dita Dobranja","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/dita-dobranja-e1734014066516.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/dita-dobranja-e1734014066516.jpg"},"user_url":"","last_name":"Dobranja","first_name":"Dita","description":"Dita Dobranja \u00ebsht\u00eb ekonomiste e fokusuar n\u00eb ekonomin\u00eb e tregut t\u00eb pun\u00ebs, ekonomin\u00eb gjinore dhe tregtin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ajo i ka kryer studimet masters n\u00eb deg\u00ebn e ekonomis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Universitetin Amerikan n\u00eb Uashington DC. Dita punon si ekonomiste n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme. Aktualisht ligj\u00ebron n\u00eb RIT Kosovo dhe \u00ebsht\u00eb autore n\u00eb platform\u00ebn \u201cExploring Economics\u201d (Eksplorimi i Ekonomis\u00eb)."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3456","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/249"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3456"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3456\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11031,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3456\/revisions\/11031"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11029"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3456"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3456"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3456"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3456"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}