{"id":3607,"date":"2017-06-30T11:04:17","date_gmt":"2017-06-30T09:04:17","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3607"},"modified":"2024-10-18T14:19:11","modified_gmt":"2024-10-18T12:19:11","slug":"si-te-komunikojme-me-femijet-qe-nuk-mund-te-flasin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/si-te-komunikojme-me-femijet-qe-nuk-mund-te-flasin\/","title":{"rendered":"Si t\u00eb komunikojm\u00eb me f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb nuk mund t\u00eb flasin?"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3>Si t\u00eb komunikojm\u00eb me f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb nuk mund t\u00eb flasin?<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Aft\u00ebsit\u00eb e kufizuara t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve jan\u00eb sfid\u00eb e jasht\u00ebzakonshme n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb p\u00ebr prind\u00ebrit e tyre, e pastaj edhe p\u00ebr m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit dhe shoq\u00ebrin\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi. Pas identifikimit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs si person me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, jan\u00eb prind\u00ebrit ata t\u00eb cil\u00ebt ballafaqohen t\u00eb par\u00ebt me k\u00ebt\u00eb sfid\u00eb. Padyshim, p\u00ebrjetimi i nj\u00eb ngjarjeje t\u00eb till\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kthes\u00eb e pashmangshme n\u00eb jet\u00ebn e \u00e7do prindi dhe an\u00ebtari t\u00eb familjes.<\/p>\n<p>Natyrisht, mungesa e edukimit lidhur me specifikat e aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb kufizuar, e b\u00ebn edhe m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb pranimin e realitetit t\u00eb ri. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, pavar\u00ebsisht nga lloji apo niveli i kufizimit t\u00eb aft\u00ebsive, duhet t\u00eb theksohet dhe t\u00eb njihet fakti q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara paraqesin sfid\u00eb dhe v\u00ebshtir\u00ebsi me t\u00eb cil\u00ebn duhet t\u00eb ballafaqohen familjet e tyre.<\/p>\n<p>N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, duhet gjithashtu t\u00eb theksohet q\u00eb, n\u00eb shum\u00eb raste, niveli i stresit mund t\u00eb reduktohet dhe kualiteti i jet\u00ebs t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn dhe familjen. Kjo mund t\u00eb arrihet n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrdorimit t\u00eb teknikave dhe teknologjis\u00eb s\u00eb dizajnuar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim. Nj\u00eb teknologji e till\u00eb jan\u00eb edhe paisjet speciale dhe alternative p\u00ebr leht\u00ebsimin e komunikimit, t\u00eb njohura si \u201cpaisjet AAC\u201d \u00a0(ang: Augmentative and Alternative Commnication Devices).<\/p>\n<p><em>\u00c7ka jan\u00eb dhe p\u00ebr \u00e7ka sh\u00ebrbejn\u00eb paisjet AAC?<\/em><\/p>\n<p>Paisjet AAC mund t\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr t\u2019i plot\u00ebsuar disa lloje t\u00eb nevojave komunikuese. Personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara t\u00eb komunikimit kan\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb shprehin mendimet e tyre, t\u00eb p\u00ebr\u00e7ojn\u00eb mesazhin q\u00eb ata e kan\u00eb p\u00ebr bashk\u00ebbiseduesit, t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb ditura nevojat apo d\u00ebshirat q\u00eb ata i kan\u00eb, si dhe t\u00eb shprehin emocionet e tyre tek t\u00eb tjer\u00ebt. \u00a0N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, me gjith\u00eb pengesat e mundshme n\u00eb komunikimin oral, idet\u00eb e tyre do t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb z\u00eb. Ky z\u00eb do artikulohet n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrdorimit t\u00eb paisjeve AAC.<\/p>\n<p>Pra, pajisjet p\u00ebr leht\u00ebsimin e komunikimit jan\u00eb nj\u00eb alternativ\u00eb e cila ndihmon edhe n\u00eb rastet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda kur komunikimi \u00ebsht\u00eb tejet i v\u00ebshtir\u00eb. K\u00ebto paisje kan\u00eb dizajn special dhe jan\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtuara p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar nevojat e atyre q\u00eb kan\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb komunikim apo q\u00eb nuk mund t\u00eb komunikojn\u00eb aspak me t\u00eb tjer\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur. Var\u00ebsisht nga lloji dhe niveli i d\u00ebmtimit t\u00eb komunikimit, pajisjet AAC jan\u00eb mjet i cili sh\u00ebrben si nd\u00ebrmjet\u00ebsues n\u00eb komunikim. \u201cNdihmues special si\u00e7 jan\u00eb fotografit\u00eb dhe simbolet n\u00eb tabelat komunikuese, si dhe pajisjet elektronike jan\u00eb n\u00eb dispozicion p\u00ebr t\u00eb ndihmuar njer\u00ebzit t\u00eb shprehin vetveten. Kjo mund ta ngrej\u00eb interaksionin social, performanc\u00ebn n\u00eb shkoll\u00eb dhe ndjenj\u00ebn e vler\u00ebsimit t\u00eb vetes.\u201d (American Speech-Language-Hearing Association). Duke pasur parasysh t\u00eb gjitha k\u00ebto dobi q\u00eb njer\u00ebzit mund t\u2019i ken\u00eb nga p\u00ebrdorimi i k\u00ebtyre pajisjeve, shoq\u00ebria kosovare duhet medoemos t\u00eb filloj\u00eb me procesin e avancimit t\u00eb k\u00ebsaj fushe edhe n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb ve\u00e7anti, inkoorporimi i pajisjeve t\u00eb tilla n\u00eb shkollat fillore dhe t\u00eb mesme t\u00eb Kosov\u00ebs do t\u00eb ishte tep\u00ebr dometh\u00ebn\u00ebs p\u00ebr nx\u00ebn\u00ebsit me nevoja t\u00eb ve\u00e7anta komunikuese dhe p\u00ebr familjet e tyre.<\/p>\n<p><em>P\u00ebrdorimi i Pajisjeve AAC n\u00eb shkollat e Kosov\u00ebs<\/em><\/p>\n<p>Ideja e p\u00ebrdorimit t\u00eb pajisjeve nd\u00ebrmjet\u00ebsuese p\u00ebr leht\u00ebsimin e komunikimit mund t\u00eb jet\u00eb mjaft e re dhe ende e panjohur n\u00eb mesin e m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsve dhe hartuesve t\u00eb kurrikulave n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, mbase nj\u00eb fushat\u00eb vet\u00ebdijesuese do t\u00eb ishte faza e par\u00eb drejt avancimit t\u00eb k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje. Pas k\u00ebsaj, universitetet publike do t\u00eb duhej t\u00eb punonin n\u00eb ofrimin e kurseve speciale p\u00ebr pajisjet AAC. Por, duke par\u00eb urgjenc\u00ebn e implementimit t\u00eb k\u00ebtij projekti, un\u00eb do t\u00eb sugjeroja q\u00eb t\u00eb fillohet me trajnimin e m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsve t\u00eb edukimit special\u00eb mbi m\u00ebnyr\u00ebn e shfryt\u00ebzimit t\u00eb pajisjeve AAC dhe dobit\u00eb q\u00eb ato sjellin n\u00eb jet\u00ebn dhe kualitetin e m\u00ebsimnx\u00ebnies s\u00eb f\u00ebmij\u00ebve me nevoja t\u00eb ve\u00e7anta komunikuese. K\u00ebto trajnime bazike do t\u00eb mund t\u00eb fokusoheshin n\u00eb pajisje t\u00eb thjeshta komunikuese, si\u00e7 jan\u00eb tabelat komunikuese me simbole ose me fotografi, apo p\u00ebrdorimi i pajisjes \u201cswitch\u201d e cila n\u00ebp\u00ebrmjet klikimit p\u00ebr\u00e7on mesazhe t\u00eb shkurta e t\u00eb thjeshta. Nd\u00ebrkoh\u00eb, do t\u00eb ishte e udh\u00ebs q\u00eb t\u00eb punohet n\u00eb projekte afatgjata t\u00eb cilat do t\u00eb ndihmonin n\u00eb inkoorporimin e pajisjeve komplekse elektronike \u2013 t\u00eb cilat p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb nivel shum\u00eb m\u00eb t\u00eb avancuar t\u00eb komunikimit. Natyrisht, meqen\u00ebse pajisjet e tilla elektronike jan\u00eb speciale dhe t\u00eb dizajnuara p\u00ebr t\u2019i plot\u00ebsuar nevojat specifike t\u00eb komunikimit, edhe kostoja e tyre \u00ebsht\u00eb mjaft e lart\u00eb. Por, edhe dobia e tyre \u00ebsht\u00eb shum\u00ebfish m\u00eb e lart\u00eb. Imagjinoni nj\u00eb individ t\u00eb shtrir\u00eb n\u00eb karroc\u00eb, pa mund\u00ebsi t\u00eb artikulimit t\u00eb fjal\u00ebve dhe pa mund\u00ebsi t\u00eb l\u00ebvizjes s\u00eb kok\u00ebs apo t\u00eb gjymtyr\u00ebve (rrjedhimisht pa komunikim joverbal p\u00ebrmes gjesteve). Pastaj imagjinoni se me \u00e7far\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsish komunikimi p\u00ebrcillet nj\u00eb rast i till\u00eb.<\/p>\n<p>Prind\u00ebrit, familjar\u00ebt, moshatar\u00ebt dhe rrethi nuk mund t\u2019i ken\u00eb t\u00eb qarta mendimet, nevojat, apo d\u00ebshirat e tij\/saj. N\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre, kur nuk ka nivel t\u00eb duhur t\u00eb kujdesjes,\u00a0k\u00ebto pengesa n\u00eb komunikim kan\u00eb si pasoj\u00eb shk\u00ebputjen totale t\u00eb individit me gjith\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n<p>Leht\u00ebsimi q\u00eb do t\u00eb sillte sajimi i \u00e7far\u00ebdo lloj komunikimi do t\u00eb ishte tejet i vlefsh\u00ebm p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt. Me k\u00ebt\u00eb rast, nuk dua t\u00eb them q\u00eb pajisjet AAC jan\u00eb perfekte dhe z\u00ebvend\u00ebsuese t\u00eb plota t\u00eb komunikimit me fjal\u00eb, por dua t\u00eb theksoj faktin q\u00eb k\u00ebto paisje e rrisin dhe e leht\u00ebsojn\u00eb duksh\u00ebm nivelin dhe kualitetin e komunikimit, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb leht\u00ebsim i madh\u00a0p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr to. Prandaj, shteti e ka obligim t\u00eb p\u00ebrkujdeset p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt e vet, duke mos anashkaluar asnj\u00eb moment kosovar\u00ebt me nevoja t\u00eb ve\u00e7anta komunikuese.<\/p>\n<p>____________<\/p>\n<p><em>Ky artikull \u00ebsht\u00eb kontribut ndaj projektit USAID Transformational Leadership Program-Citizens Corps. V\u00ebshtrimet dhe opinionet e shprehura n\u00eb k\u00ebt\u00eb artikull i takojn\u00eb autorit dhe nuk i reflektojn\u00eb medoemos politikat dhe q\u00ebndrimet zyrtare t\u00eb USAID TLP Citizens Corps. Supozimet e b\u00ebra brenda analiz\u00ebs gjithashtu nuk reflektojn\u00eb q\u00ebndrimin e cilitdo entitet qeveritar.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Si t\u00eb komunikojm\u00eb me f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb nuk mund t\u00eb flasin? Aft\u00ebsit\u00eb e kufizuara t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve jan\u00eb sfid\u00eb e jasht\u00ebzakonshme n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb p\u00ebr prind\u00ebrit e tyre, e pastaj edhe p\u00ebr m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit dhe shoq\u00ebrin\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi. Pas identifikimit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs si person me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, jan\u00eb prind\u00ebrit ata t\u00eb cil\u00ebt ballafaqohen t\u00eb par\u00ebt me [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":199,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[227],"class_list":["post-3607","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion"],"authors":[{"term_id":227,"user_id":199,"is_guest":0,"slug":"gezim-zeqiri","display_name":"G\u00ebzim Zeqiri","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-11-4.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-11-4.jpg"},"user_url":"","last_name":"Zeqiri","first_name":"G\u00ebzim","description":"G\u00ebzim Zeqiri ka mbaruar studimet Master n\u00eb Edukim n\u00eb Syracuse University, New York. Po ashtu, ka kryer edhe Masterin n\u00eb Ekonomi n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, si dhe BA n\u00eb Sociologji n\u00eb po k\u00ebt\u00eb universitet. Ai ka qen\u00eb m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs n\u00eb nivelin universitar dhe para-universitar, ku ka kontribuar p\u00ebr shum\u00eb vite. Po ashtu, ai ka kontribuar edhe n\u00eb projekte t\u00eb shumta n\u00eb organizata t\u00eb ndryshme jo-qeveritare."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3607","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/199"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3607"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3607\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8744,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3607\/revisions\/8744"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3607"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}