{"id":3765,"date":"2018-01-22T10:16:24","date_gmt":"2018-01-22T08:16:24","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3765"},"modified":"2024-11-25T16:39:24","modified_gmt":"2024-11-25T14:39:24","slug":"ndermjet-shqiptareve-dhe-serbeve-ku-jane-punetoret","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/ndermjet-shqiptareve-dhe-serbeve-ku-jane-punetoret\/","title":{"rendered":"Nd\u00ebrmjet shqiptar\u00ebve dhe serb\u00ebve &#8211; ku jan\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt?"},"content":{"rendered":"<p class=\"news-up\"><span style=\"font-size: 16px;\">Pika themelore e konfliktit t\u00eb identiteteve shoq\u00ebrore n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb etnike. Do t\u00eb ishte naive t\u00eb befasoheshim me k\u00ebt\u00eb, duke marr\u00eb parasysh konfliktin e derivonsh\u00ebm i cili nga forma e manifestuar ka kaluar n\u00eb at\u00eb latente. Por mu ashtu, do t\u00eb ishte e trisht\u00eb t\u00eb mos luftonim p\u00ebr t\u00eb drejtat e shum\u00eb identiteteve t\u00eb tjera shoq\u00ebrore q\u00eb t\u00eb bashk\u00ebekzistojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb, sepse pik\u00ebrisht kjo betej\u00eb \u00ebsht\u00eb \u00e7el\u00ebs p\u00ebr tejkalimin e konfliktit n\u00eb fjal\u00eb. Duke marr\u00eb parasysh vendimin e politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb autoriteteve n\u00eb Prishtin\u00eb q\u00eb Kosov\u00ebn ta pozicionojn\u00eb n\u00eb periferi t\u00eb kapitalizmit bot\u00ebror (em\u00ebruesi i p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb cilin e ndajn\u00eb me koleg\u00ebt e Beogradit), grupi shoq\u00ebror i cili p\u00ebrgj\u00ebron p\u00ebr pozicionim m\u00eb t\u00eb qart\u00eb dhe njohjen e t\u00eb drejtave jan\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt (dhe ata t\u00eb cil\u00ebt pa sukses p\u00ebrpiqen t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb till\u00eb).<\/span><\/p>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Kur kam ardhur n\u00eb Kosov\u00eb m\u00eb \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb identitet par\u00ebsor pa m\u00eb k\u00ebrkuar t\u00eb deklarohem n\u00eb lidhje me t\u00eb. Isha serbe, shkin\u00eb, edhe pse p\u00ebr mua \u00ebsht\u00eb shum\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi, ta z\u00ebm\u00eb, q\u00eb jam studente, e majt\u00eb, aktiviste. Kurr\u00eb nuk kam pasur nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie ve\u00e7anarisht t\u00eb fuqishme ndaj identitetit tim komb\u00ebtar, m\u00eb konkretisht gjithmon\u00eb kam konsideruar se ndonj\u00eb identitet tjet\u00ebr shum\u00eb m\u00eb shum\u00eb tregon p\u00ebr at\u00eb se kush jam dhe si e shoh bot\u00ebn. Por, njer\u00ebzit p\u00ebr mua kan\u00eb supozuar gj\u00ebra t\u00eb mira dhe t\u00eb k\u00ebqija n\u00eb baz\u00eb t\u00eb etiket\u00ebs t\u00eb cil\u00ebn madje as vet\u00eb nuk e kam zgjedhur dhe ishte e \u00e7uditshme dhe interesante t\u00eb ballafaqohesha me k\u00ebt\u00eb. Por p\u00ebrderisa p\u00ebr mua si person i cili k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm mysafir ky ishte ekperiment shoq\u00ebror i llojit t\u00eb vet, p\u00ebr njer\u00ebzit t\u00eb cil\u00ebt jetojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb till\u00eb kjo p\u00ebrb\u00ebn p\u00ebrditshm\u00ebrin\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Pse \u00ebsht\u00eb kjo me r\u00ebnd\u00ebsi? Cila \u00ebsht\u00eb pasoja e futjes s\u00eb qytetar\u00ebve kryesisht brenda kategorive komb\u00ebtare? Autoritetet n\u00eb Prishtin\u00eb i shfryt\u00ebzojn\u00eb tensionet etnike si justifikim t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr ta larguar v\u00ebmendjen nga problemet strukturore t\u00eb Kosov\u00ebs \u2013 standardi i ul\u00ebt i jet\u00ebs, sistemi i shkat\u00ebrruar i mbrojtjes sociale, korrupsioni dhe krimi, shkelja e t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve, papun\u00ebsia, sistemi i dob\u00ebt arsimor dhe sh\u00ebndet\u00ebsor. Ekziston nj\u00eb q\u00ebndrim i fuqish\u00ebm brenda shoq\u00ebris\u00eb se me njohjen formale t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb nga Serbia, Kosova n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb magjike do t\u00eb b\u00ebhet shtet funksional. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, raportin e koleg\u00ebve t\u00eb tyre nga Beogradi karshi nevojave t\u00eb qytetar\u00ebve dhe t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs m\u00eb s\u00eb miri e ilustron deklarata e ministrit p\u00ebr pun\u00eb, pun\u00ebsim dhe \u00e7\u00ebshtje sociale, Aleksandar Vulin, p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e shkuarjes n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr\u00a0<a href=\"https:\/\/www.b92.net\/info\/vesti\/index.php?yyyy=2017&amp;mm=03&amp;dd=17&amp;nav_category=11&amp;nav_id=1241036\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ledhatimin e Gra\u00e7anaic\u00ebs<\/a>.\u00c7do p\u00ebrpjekje e Qeveris\u00eb s\u00eb Serbis\u00eb p\u00ebr t&#8217;i mbrojtur t\u00eb drejtat e pun\u00ebtor\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb i orientuar ekskluzivisht drejt nj\u00eb grupi etnik &#8211; serb\u00ebve, dhe n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb sh\u00ebrben p\u00ebr korrjen e poen\u00ebve politik\u00eb n\u00eb loj\u00ebn e Brukselit ku nj\u00ebri humb q\u00eb t\u00eb fitoj\u00eb tjetri (<em>zero sum game<\/em>). Fakti q\u00eb politika e klasifikimit t\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb grupe etnike dhe trajtimi i tyre n\u00eb p\u00ebrputhje me k\u00ebt\u00eb ndarje p\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb edhe e ka sjellur Serbin\u00eb n\u00eb pozicionin ku \u00ebsht\u00eb sot \u2013 \u00ebsht\u00eb muhabet n\u00eb vete.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">N\u00ebse p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast i l\u00ebm\u00eb m\u00ebnjan\u00eb meta(narrativat) e m\u00ebdha nacionale, dhe i kthehemi jet\u00ebs reale t\u00eb p\u00ebrditshme n\u00eb Kosov\u00eb, situata \u00ebsht\u00eb si vijon.\u00a0<a href=\"http:\/\/ask.rks-gov.net\/media\/3593\/lfs-2016-anglisht.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr vitin 201<\/a>6 vet\u00ebm 28% e popullsis\u00eb s\u00eb mosh\u00ebs 15- 64 vje\u00e7 \u00ebsht\u00eb e pun\u00ebsuar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb grupmosh\u00eb nga kjo shif\u00ebr jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuara vet\u00ebm 12,7% e grave. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, metodologjia e EUROSTAT-it e cila p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb ardhur deri te k\u00ebto statistika me \u201et\u00eb pun\u00ebsuar\u201c n\u00ebnkupton \u00e7do person i cili n\u00eb jav\u00ebn kur grumbullohen k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna \u00ebsht\u00eb paguar p\u00ebr\u00a0<em>nj\u00eb or\u00eb<\/em>\u00a0t\u00eb pun\u00ebs, n\u00eb para\u00a0<em>apo natyr\u00eb<\/em>. \u201eI pun\u00ebsuar\u201c \u00ebsht\u00eb edhe \u00e7do person i cili kryen pun\u00eb pa pages\u00eb n\u00eb ekonomi familjare n\u00ebse i kontribuon biznesit t\u00eb cilin e drejton an\u00ebtari tjet\u00ebr i asaj ekonomie familjare. Personi i \u201epun\u00ebsuar\u201c mund t\u00eb ket\u00eb kontrat\u00eb mbi vep\u00ebr, kontrat\u00eb p\u00ebr kryerjen e pun\u00ebve t\u00eb p\u00ebrkohshme dhe t\u00eb koh\u00ebpaskohshme apo mund t\u00eb mos ket\u00eb kontrat\u00eb fare. Nga numri i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i t\u00eb pun\u00ebsuarve n\u00eb Kosov\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb \u00e7erek, apo 26,3% nuk kan\u00eb kurrfar\u00eb kontrate, dhe rrjedhimisht as ndonj\u00eb mbrojtje t\u00eb duhur ligjore. N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb atyre t\u00eb pun\u00ebsuar t\u00eb cil\u00ebt punojn\u00eb me kontrat\u00eb, 70,5% nuk kan\u00eb kontrat\u00eb t\u00eb p\u00ebrhershme t\u00eb pun\u00ebs. Kur t\u00eb anketuarit e pun\u00ebsuar u pyet\u00ebn n\u00ebse mund t&#8217;i realizonin t\u00eb drejtat e tyre n\u00eb vendin e pun\u00ebs, pra n\u00ebse i g\u00ebzojn\u00eb t\u00eb drejtat e mbrojtjes sociale, 3,6% kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjigje pozitive. Shkelje t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve v\u00ebrehen n\u00eb sektorin joshtet\u00ebror, ku pun\u00ebtor\u00ebt jan\u00eb t\u00eb detyruar t\u00eb durojn\u00eb paga t\u00eb parregullta e t\u00eb vogla, pun\u00eb jasht\u00eb orarit p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn nuk paguhen, nuk kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb garantuar me ligj p\u00ebr pushim vjetor, pushim mjek\u00ebsor dhe pushim t\u00eb lehonis\u00eb, nuk kan\u00eb sigurim sh\u00ebndet\u00ebsor dhe social, kryejn\u00eb pun\u00eb t\u00eb cilat nuk jan\u00eb t\u00eb parapara me kontrat\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e kan\u00eb n\u00ebnshkruar, kan\u00eb frik\u00eb t\u00eb organizohen n\u00ebp\u00ebr sindikata.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">\u00cbsht\u00eb e tep\u00ebrt t\u00eb thuhet se nj\u00eb situat\u00eb e till\u00eb \u00ebsht\u00eb e papranueshme. Kushtet p\u00ebr pun\u00eb t\u00eb dinjitetshme jan\u00eb e drejt\u00eb e \u00e7do qytetari dhe obligim i shtetit. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00ebri prej themeleve p\u00ebr jet\u00eb t\u00eb lumtur sepse krahas p\u00ebrmbushjes s\u00eb nevojave ekzistenciale puna e dinjitetsjme \u00ebsht\u00eb burimi i identitetit t\u00eb individit, t\u00eb p\u00ebrmbushjes dhe t\u00eb vet\u00ebrespektit t\u00eb tij.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">K\u00ebto nuk jan\u00eb probleme t\u00eb cilat n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb izoluar prekin nj\u00eb bashk\u00ebsi etnike. Dihet se ekzistojn\u00eb nivele t\u00eb shtresimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb kosovare t\u00eb cilat s&#8217;kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me ato etnike, megjith\u00ebse elitat udh\u00ebheq\u00ebse nga t\u00eb dyja an\u00ebt me paramendim k\u00ebmb\u00ebngulin se t\u00eb vetmet dikotomi t\u00eb cilat kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi jan\u00eb ato nacionale. Konflikti vazhdimisht ushqehet n\u00eb relacionin \u201eelita udh\u00ebheq\u00ebse \u2013 elita udh\u00ebheq\u00ebse\u201c dhe \u201eelita udh\u00ebheq\u00ebse \u2013 bashk\u00ebsia\u201c, dhe krejt kjo me q\u00ebllim t\u00eb kalimit t\u00eb k\u00ebsaj n\u00eb nivelin \u201ebashk\u00ebsia \u2013 bashk\u00ebsia\u201c dhe vij\u00ebs s\u00eb fundit t\u00eb largimit t\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb qytetar\u00ebve nga problemet e tyre t\u00eb nj\u00ebmendta.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">E ashtuquajtura elita kompradore, gjenez\u00ebn e s\u00eb cil\u00ebs e shpjegon\u00a0<a href=\"http:\/\/newsocialinitiative.org\/our_blog\/ovk-i-klasna-oslobodilacka-vojska\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kolegu Rron Gjinovci<\/a>, nuk ka kurrfar\u00eb interesi q\u00eb t\u00eb ndodh\u00eb ndonj\u00eb ndryshim n\u00eb k\u00ebt\u00eb mekaniz\u00ebm. Prandaj ajo duhet t\u00eb vij\u00eb nga posht\u00eb. Qytetari \u00ebsht\u00eb ai obligimi i t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb ta ngjall\u00eb ekzistenc\u00ebn e identeteve t\u00eb ndryshme n\u00eb shoq\u00ebri dhe t&#8217;u jap z\u00eb t\u00eb eksploatuarve sepse n\u00eb at\u00eb linj\u00eb do t\u00eb m\u00ebsohet interesi real i p\u00ebrbashk\u00ebt nd\u00ebrmjet pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb bashk\u00ebsive t\u00eb ndryshme n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr padrejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb institucionalizuar shoq\u00ebrore. Nuk \u00ebsht\u00eb se konsideroj q\u00eb n\u00eb kontekstin e Kosov\u00ebs kjo mund t\u00eb b\u00ebhet leht\u00eb, qoft\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb pasoja t\u00eb tmerrshme personale dhe humbjeve q\u00eb i ka sjellur lufta, qoft\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb (meta)narrativava t\u00eb internalizuara t\u00eb p\u00ebrmendura m\u00eb par\u00eb. Por p\u00ebr hir t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb cil\u00ebn pashmangsh\u00ebm do ta \u00e7ojm\u00eb s\u00eb bashku n\u00eb Kosov\u00eb, \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ngritemi p\u00ebrtej ndarjeve t\u00eb imponuara nacionaliste nd\u00ebrmjet \u201eneve\u201c dhe \u201eatyre\u201c, sepse ato nuk e pasqyrojn\u00eb, por e fabrikojn\u00eb realitetin.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pika themelore e konfliktit t\u00eb identiteteve shoq\u00ebrore n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb etnike. Do t\u00eb ishte naive t\u00eb befasoheshim me k\u00ebt\u00eb, duke marr\u00eb parasysh konfliktin e derivonsh\u00ebm i cili nga forma e manifestuar ka kaluar n\u00eb at\u00eb latente. Por mu ashtu, do t\u00eb ishte e trisht\u00eb t\u00eb mos luftonim p\u00ebr t\u00eb drejtat e shum\u00eb identiteteve t\u00eb tjera [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":10075,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[664,12],"ppma_author":[142],"class_list":["post-3765","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kosovo","tag-serbia"],"authors":[{"term_id":142,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"ema-stepanovic","display_name":"Ema Stepanovic","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Ema-Stepanovic.jpeg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Ema-Stepanovic.jpeg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3765","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3765"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3765\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10669,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3765\/revisions\/10669"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10075"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3765"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3765"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3765"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3765"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}