{"id":3859,"date":"2019-06-27T14:21:25","date_gmt":"2019-06-27T12:21:25","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3859"},"modified":"2024-10-17T10:47:48","modified_gmt":"2024-10-17T08:47:48","slug":"snobizmi-antropologjik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/snobizmi-antropologjik\/","title":{"rendered":"Snobizmi antropologjik"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3>Snobizmi antropologjik<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Njeriu i zbritur nga mali u shfaq k\u00ebtu e 200.000 vjet m\u00eb par\u00eb. Edhe shtetet e para u shfaq\u00ebn para 5500 vjet\u00ebve, madje dhe ato vet\u00ebm n\u00eb disa vende t\u00eb bot\u00ebs. Pra 95-99 % t\u00eb historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit n\u00eb Tok\u00eb, njeriu ka jetuar n\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb vogla, pa shtet dhe burokraci, me mjete prej druri dhe guri, pa dallime klasash, n\u00eb grupe t\u00eb vogla ku secili njihte tjetrin dhe merreshin me gjueti.<\/p>\n<p>Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit n\u00eb bot\u00eb jan\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u201ct\u00eb ardhur nga mali\u201d. Andaj edhe deklarata e b\u00ebr\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb nga kryeministrja e Serbis\u00eb, lidhur me k\u00ebt\u00eb, jo vet\u00ebm se ishte e pakujdesshme dhe e ndjeshme por ishte edhe budallall\u00ebk tipik. Snobizmi i till\u00eb antropologjik i p\u00ebrshkruan edhe ata q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb pa dallim.<\/p>\n<p>N\u00ebse do t\u00eb d\u00ebshironim t\u00eb prezantonim apo \u201c fusnim\u201d t\u00eb gjith\u00eb historin\u00eb e njeriut modern n\u00eb 24 or\u00eb, koha e t\u00eb ashtuquajtur\u00ebs \u201c Epok\u00eb e re\u201d do t\u00eb zgjaste vet\u00ebm 14 minuta deri n\u00eb mesnat\u00eb. Jezusi i Nazaretit, Muhamedi, Perandoria Romake, Viking\u00ebt, kalor\u00ebsit, k\u00ebshtjellat, shtrigat, murtaja, universiteti, Xhingis Kani, Rilindja, teleskopi, shtypi, Kolombo, makina me avull, Revolucioni Francez, mikroskopi, penicilina, vaksina, vetura, aeroplani luftarak, ulja n\u00eb h\u00ebn\u00eb e interneti &#8211; q\u00eb t\u00eb gjitha mund t\u00eb futen n\u00eb 14 minutat e fundit t\u00eb 24 or\u00ebve t\u00eb historis\u00eb reale njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>E pavar\u00ebsisht k\u00ebsaj, pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb historis\u00eb njer\u00ebzore me bindje kemi filluar ta p\u00ebrshkruajm\u00eb si \u201cpara\u201d historike, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr \u201cinovator\u00ebt\u201d n\u00eb shkolla fillore dhe t\u00eb mesme, k\u00ebsaj pjese i dedikojn\u00eb nj\u00eb leksion si parahyrje p\u00ebr t\u00eb kaluar menj\u00ebher\u00eb tek Egjipti i lasht\u00eb dhe Greqia e vjet\u00ebr. Me \u201cnjer\u00ebzit e shpellave\u201d dhe \u201cnjer\u00ebzit prej mali\u201d \u2013 si indian\u00ebt, eskimez\u00ebt e burrman\u00ebt- le t\u00eb merren paleontolog\u00ebt, arkeolog\u00ebt, antropolog\u00ebt dhe Indiana Xhons-at tjer\u00eb.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb,\u00a0 njer\u00ebzit \u201cparahistorik\u00eb\u201d nuk kan\u00eb pamje majmuni por jan\u00eb njer\u00ebz q\u00eb edhe\u00a0 fizikisht edhe mentalisht jan\u00eb identik\u00eb me ata edhe me ne. Un\u00eb jam e bindur se nj\u00eb patolog n\u00eb cilindo morg nuk do t\u00eb arrinte t\u00eb b\u00ebnte dallimin mes nj\u00eb trupi t\u00eb njeriut modern dhe nj\u00eb njeriu t\u00eb para 15.000 vjet\u00ebve m\u00eb par\u00eb (nejse ndoshta njeriun modern do ta tradhtonte kariesi). Edhe sikur t\u00eb mund\u00a0 t\u00eb udh\u00ebtonim n\u00eb koh\u00eb t\u2019jeni t\u00eb bindur se dhe n\u00eb koh\u00ebn e gurit do t\u00eb kishim par\u00eb sjellje t\u00eb njohura njer\u00ebzore si: n\u00ebna q\u00eb mbajn\u00eb foshnje n\u00eb gji, f\u00ebmij\u00eb q\u00eb luajn\u00eb, gra dhe burra q\u00eb shoq\u00ebrohen ose q\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr reputacion dhe fuqi, pleqt\u00eb q\u00eb kritikojn\u00eb dhe faj\u00ebsojn\u00eb rinin\u00eb p\u00ebr sjellje amorale, njer\u00ebz q\u00eb si ne vall\u00ebzojn\u00eb, k\u00ebndojn\u00eb dhe bien n\u00eb dashuri.<\/p>\n<p>Prandaj p\u00ebr ta kuptuar v\u00ebrtet njeriun dhe ekzistenc\u00ebn e tij, le t\u00eb dilet nga apartamenti dhe makina e rehatshme, qyteti, ushqimi dhe supermarketi, farmacia, energjia e rip\u00ebrtitshme, kanalizimi, uj\u00ebsjell\u00ebsi, Facebook-u e digjitalizimi. T\u00eb gjitha k\u00ebto jan\u00eb bukfalisht t\u00eb djeshme. Rrota, metali, qelqi, bujq\u00ebsia, birra, vera, letra, shkolla, libra, fabrika, mbret\u00ebria, presidenti, ligji, gjykata, ushtria, policia, tregtia, politikani, drejtori, profesori, vendori e i huaji &#8211; t\u00eb gjitha jan\u00eb risi ekstreme. Pjesa m\u00eb e madhe e historis\u00eb njer\u00ebzore nuk i njeh k\u00ebto. Q\u00eb t\u00eb gjitha kan\u00eb filluar t\u00eb shfaqen k\u00ebtu e 11.000 vite m\u00eb par\u00eb dhe n\u00eb krahasim me ekzistenc\u00ebn e njeriut nuk jan\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr vet\u00ebm nj\u00eb rrahje qerpiku.<\/p>\n<p>E megjithat\u00eb q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb akoma po shfaqim v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb p\u00ebrshtatje me k\u00ebto risi. Derisa edhe sot shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb k\u00ebt\u00eb planet, shembull n\u00eb Amazon\u00eb dhe Guine t\u00eb Re, jetojn\u00eb n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, fotografohen p\u00ebr \u201c National Geographics\u201d sepse duken jo t\u00eb zakonsh\u00ebm dhe ekzotik\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr grat\u00eb e tyre nuk mbajn\u00eb sytjena duke e b\u00ebr\u00eb k\u00ebshtu edhe m\u00eb t\u00eb shitur revist\u00ebn. E rrjedhimisht del se si njer\u00ebz modern\u00eb, t\u00eb arsimuar, t\u00eb pasur e demokratik\u00eb jemi edhe m\u00eb fanatik\u00eb. Ekstrem atipik i shembullit t\u00eb njeriut plot kuriozitet e perversitet shoq\u00ebror.<\/p>\n<p>E pse merremi me \u201cnjer\u00ebz t\u00eb malit\u201d q\u00eb vijn\u00eb nga shoq\u00ebri egalitare t\u00eb vogla dhe ekonomit\u00eb e tyre t\u00eb bazuara n\u00eb gjueti e grumbullim? S\u00eb pari sepse jan\u00eb tejet fascinuese, t\u00eb thjeshta dhe interesante. S\u00eb dyti, sepse pjes\u00ebtar\u00ebt e tyre kan\u00eb ngjashm\u00ebri ekstreme me ne. Secili, hulumtues, etnolog apo antropolog i cili ka pas\u00eb fat apo fatkeq\u00ebsi, t\u00eb takoj\u00eb nj\u00eb fis t\u00eb till\u00eb ka d\u00ebshmuar sesa t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb jan\u00eb dhe sa shum\u00eb lidhshm\u00ebri kan\u00eb. Edhe \u201cnjer\u00ebzit e malit\u201d flisnin e b\u00ebnin thashetheme, ishin t\u00eb interesuar p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e tyre, seksin e tradhtin\u00eb, p\u00ebr ushqim, muzik\u00eb, k\u00ebrcim e sport. Edhe zem\u00ebroheshin, frik\u00ebsoheshin, tmerroheshin e lumturoheshin p\u00ebr gj\u00ebrat e nj\u00ebjta sikur edhe ata. S\u00eb treti, edhe vet\u00eb me qindra mij\u00ebra vjet kemi\u00a0 jetuar n\u00eb t\u00eb tilla shoq\u00ebri paleolite. E natyrsh\u00ebm lind pyetja a kan\u00eb me mund me u lavd\u00ebru me k\u00ebt\u00eb jet\u00ebgjat\u00ebsi edhe feudalizmi e socializmi? Apo a do t\u00eb mund t\u00eb jetojn\u00eb kapitalizmi e demokracia p\u00ebrfaq\u00ebsuese edhe nj\u00ebqindmi\u2019 vite t\u00eb tjera? V\u00ebshtir\u00eb. N\u00eb fund t\u00eb fundit, njer\u00ebzit e till\u00eb dhe shoq\u00ebria e tyre, jan\u00eb m\u00eb se t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, sepse q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb kafk\u00eb mbajm\u00eb trurin nga Epoka e Gurit.<\/p>\n<p>Do thoni si \u00ebsht\u00eb e mundur kjo? Po ja p\u00ebr shembull frika nga gjarpri, edhe pse shumica e tyre q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb qytete dhe Facebook, me shum\u00eb siguri asnj\u00ebher\u00eb nuk kan\u00eb p\u00ebr t\u00eb par\u00eb gjarp\u00ebr jasht\u00eb kopshtit zoologjik, truri i tyre tmerrohet nga pamja e tyre n\u00eb TV nj\u00ebjt\u00eb sikurse t\u00eb jetonin akoma n\u00eb xhung\u00ebl apo mal paleolitik prej kah edhe kan\u00eb dal\u00eb. Edhe pse ndoshta p\u00ebr koh\u00ebn sot m\u00eb tep\u00ebr ish dasht\u00eb t\u00eb frik\u00ebsohen nga pllakat l\u00ebviz\u00ebse apo automjeti, prap\u00ebseprap\u00eb trupi paleolitik frik\u00ebsohet nga gjarpri.<\/p>\n<p>Ose nacionalizmi. Me miliona vite, njeriu ka evoluar n\u00eb kontekstin e madh\u00ebsis\u00eb territoriale t\u00eb grupeve t\u00eb vogla me resurse t\u00eb kufizuara, dhe secili interferim i t\u00eb huajve ka n\u00ebnkuptuar luft\u00eb p\u00ebr jet\u00eb a vdekje. Mosbesimi dhe ksenofobia p\u00ebr TJETRIN ishin parakusht p\u00ebr mbijetes\u00eb dhe secili pacifist i mundsh\u00ebm p\u00ebrjashtohej nga shoq\u00ebria. T\u00eb nj\u00ebjtat mekanizma t\u00eb pjes\u00ebs reptil\u00eb t\u00eb trurit t\u00eb tyre veprojn\u00eb edhe kur sot politikan\u00ebt etiketojn\u00eb si armiq TJER\u00cbT si: zezak\u00ebt, musliman\u00ebt, emigrant\u00ebt, kroat\u00ebt, shqiptar\u00ebt dhe homoseksual\u00ebt e tjer\u00eb. Ose konformizmi.<\/p>\n<p>N\u00ebse vendosim ta injorojm\u00eb malin nga i cili kemi zbritur t\u00eb gjith\u00eb, si\u00a0 95% e historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit, e b\u00ebjm\u00eb k\u00ebt\u00eb si snoba ose \u201cinovator\u00eb\u201d q\u00eb d\u00ebshirojm\u00eb me \u00e7do kusht t\u00eb harrojm\u00eb prej nga jemi dhe \u00e7ka sakt\u00ebsisht na ka b\u00ebr\u00eb njer\u00ebz. Edhe bash k\u00ebshtu si\u00e7 jemi. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se shoq\u00ebria njer\u00ebzore ka kaluar n\u00ebp\u00ebr ndryshime t\u00eb m\u00ebdha. Por k\u00ebto ndryshime jan\u00eb kaq t\u00eb vonshme p\u00ebr t\u2019u adoptuar kaq shpejt me to dhe p\u00ebr t\u00eb harruar se rr\u00ebnj\u00ebt e plot problemeve t\u00eb sotme, q\u00eb nga diabeti e deri te nacionalizmi, jan\u00eb te mali.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Snobizmi antropologjik Njeriu i zbritur nga mali u shfaq k\u00ebtu e 200.000 vjet m\u00eb par\u00eb. Edhe shtetet e para u shfaq\u00ebn para 5500 vjet\u00ebve, madje dhe ato vet\u00ebm n\u00eb disa vende t\u00eb bot\u00ebs. Pra 95-99 % t\u00eb historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit n\u00eb Tok\u00eb, njeriu ka jetuar n\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb vogla, pa shtet dhe burokraci, me mjete [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":503,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[1327],"class_list":["post-3859","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion"],"authors":[{"term_id":1327,"user_id":503,"is_guest":0,"slug":"ardita-dushi","display_name":"Ardita Dushi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1d4b8e432bf1446028f09c22e055718369d0f60936b8129cd14ae40b8135c1ab?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Dushi","first_name":"Ardita","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3859","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/503"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3859"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3859\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8478,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3859\/revisions\/8478"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3859"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}