{"id":418,"date":"2015-08-15T08:57:19","date_gmt":"2015-08-15T08:57:19","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=418"},"modified":"2024-12-17T11:24:52","modified_gmt":"2024-12-17T09:24:52","slug":"sektoret-e-feminizuar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/sektoret-e-feminizuar\/","title":{"rendered":"Sektor\u00ebt e feminizuar"},"content":{"rendered":"<p>Statistikat zakonisht jan\u00eb interesante. Politikan\u00ebt i duan statistikat sepse mund t\u2019i shfryt\u00ebzojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb treguar di\u00e7ka q\u00eb iu konvenon, apo fshehur ato q\u00eb i shohin si t\u00eb pap\u00ebrshtatshme. Ne, ekonomist\u00ebt, i duam statistikat, sepse na japin mund\u00ebsi t\u00eb modelojm\u00eb dhe t\u00eb projektojm\u00eb ndikimin e politikave t\u00eb ndryshme n\u00eb ekonomi. Sidoqoft\u00eb, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, edhe n\u00ebse p\u00ebrdoren n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, jo p\u00ebr t\u00eb fshehur ato \u00e7far\u00eb tregojn\u00eb, statistikat nuk e tregojn\u00eb asnj\u00ebher\u00eb t\u00ebr\u00eb tregimin. Mir\u00ebpo, s\u00eb paku e japin nj\u00eb pik\u00ebnisje p\u00ebr t\u00eb krijuar pamjen e p\u00ebrgjithshme. N\u00eb shkrimin e sot\u00ebm, dhe shkrimet n\u00eb vijim, do t\u00eb provoj q\u00eb me an\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave statistikore, n\u00eb kombinim me kontekstin shoq\u00ebror dhe kulturor, si dhe hulumtimet akademike, t\u00eb krijoj nj\u00eb ide m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb rolit dhe situat\u00ebs s\u00eb grave n\u00eb ekonomin\u00eb kosovare.<\/p>\n<p>Ekziston nj\u00eb fenomen i njohur si feminizimi i vendeve t\u00eb pun\u00ebs. N\u00ebp\u00ebr bot\u00eb, si n\u00eb vendet e zhvilluara, e sidomos ato n\u00eb zhvillim, ka profesione t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb feminizuara, t\u00eb dominuara nga grat\u00eb. Nj\u00eb karakteristik\u00eb tjet\u00ebr e k\u00ebtyre profesioneve \u00ebsht\u00eb q\u00eb zakonisht jan\u00eb t\u00eb penalizuara sa i p\u00ebrket pagave. Si grat\u00eb, ashtu edhe burrat n\u00eb k\u00ebto profesione, zakonisht jan\u00eb t\u00eb n\u00ebn-paguar p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb. K\u00ebto profesione jan\u00eb kryesisht profesionet q\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb kujdesin p\u00ebr t\u00eb tjer\u00ebt. Puna n\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsi dhe arsim mbizot\u00ebrohet nga grat\u00eb, statistik\u00eb kjo q\u00eb q\u00ebndron edhe p\u00ebr Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs, rreth 40% e grave t\u00eb pun\u00ebsuara jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuara n\u00eb sektor\u00ebt e arsimit apo t\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb. Puna n\u00eb k\u00ebto sektor\u00eb, duke qen\u00eb e feminizuar, \u00ebsht\u00eb e devalvuar globalisht. N\u00eb Kosov\u00eb, pagat mesatare n\u00eb sektorin e arsimit dhe sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb af\u00ebr pag\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme mesatare, p\u00ebr dallim prej sektorit t\u00eb sh\u00ebrbimit publik dhe atij t\u00eb siguris\u00eb q\u00eb jan\u00eb mbi pag\u00ebn mesatare. Pun\u00ebtor\u00ebt e k\u00ebtyre dy sektor\u00ebve jan\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb z\u00ebshmit rreth pagave t\u00eb ul\u00ebta. Mir\u00ebpo, p\u00ebrve\u00e7 argumenteve q\u00eb pagat duhet t\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb jetes\u00eb t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb p\u00ebr ata q\u00eb i marrin dhe duhet t\u00eb reflektojn\u00eb vler\u00ebsimin real t\u00eb pun\u00ebs, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim tjet\u00ebr q\u00eb duhet t\u00eb konsiderohet. Vlera e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb k\u00ebto profesione ia japin shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Ekonomist\u00ebt preferojn\u00eb t\u00eb matin ndikimin me numra dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt. Kryesisht, kjo \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra m\u00eb e mir\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e kemi deri tani. Mir\u00ebpo, numrave duhet t\u2019u jepet kuptim dhe kontekst. N\u00eb rastin e pun\u00ebs n\u00eb sektorin e arsimit dhe sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 ndikimit direkt q\u00eb e kan\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri, duke e matur me numra, k\u00ebta sektor\u00eb, m\u00eb shum\u00eb se t\u00eb tjer\u00ebt, i japin vler\u00eb t\u00eb shtuar shoq\u00ebris\u00eb. Kjo vler\u00eb e shtuar, fatkeq\u00ebsisht, nuk \u00ebsht\u00eb leht\u00eb, e shpesh edhe fare e matshme, posa\u00e7\u00ebrisht n\u00eb koh\u00eb reale. Kontributi i nj\u00eb m\u00ebsuese nuk jan\u00eb vet\u00ebm 30 nx\u00ebn\u00ebs t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrfundojn\u00eb klas\u00ebn e pest\u00eb dhe jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb vazhdojn\u00eb m\u00ebsimin n\u00eb klas\u00ebn e gjasht\u00eb. Kontributi i tyre shkon p\u00ebrtej. Ata japin baz\u00ebn e arsimimit t\u00eb nj\u00eb grupi t\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb nes\u00ebr mund t\u00eb b\u00ebhen gjith\u00e7ka, nga qytetar model deri t\u00eb persona q\u00eb ndryshojn\u00eb bot\u00ebn. Ky kontribut, duke mos qen\u00eb i drejtp\u00ebrdrejt dhe i menj\u00ebhersh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb gati i pamundsh\u00ebm t\u00eb matet. Mir\u00ebpo, duke e pasur parasysh k\u00ebt\u00eb, ne mund t\u00eb krijojm\u00eb modele ekonomike, q\u00eb n\u00eb numra, e vler\u00ebsojn\u00eb edhe kontributin jo direkt t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb arsimit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb mund t\u00eb kemi nj\u00eb alokim m\u00eb adekuat t\u00eb buxhetit drejt kompensimit t\u00eb atyre q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr form\u00ebsimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb t\u00ebr\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo gj\u00eb \u00ebsht\u00eb tejet m\u00eb e dukshme p\u00ebr sektorin e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb. Kontributi i pun\u00ebtor\u00ebve sh\u00ebndet\u00ebsor nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm trajtimi dhe sh\u00ebrimi i personave t\u00eb caktuar t\u00eb cil\u00ebt shkojn\u00eb p\u00ebr t\u2019i konsultuar. Parandalimi i p\u00ebrhapjes s\u00eb s\u00ebmundjeve t\u00eb ndryshme, puna e tyre p\u00ebr t\u00eb siguruar jo vet\u00ebm mir\u00ebqenien por edhe sh\u00ebndetin e shoq\u00ebris\u00eb, shkojn\u00eb p\u00ebrtej numrave t\u00eb personave q\u00eb i trajtojn\u00eb \u00e7do dit\u00eb. K\u00ebt\u00eb ndikim p\u00ebrhap\u00ebs n\u00eb shoq\u00ebri shpesh e marrim p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb dhe nuk i japim vler\u00ebsimin e duhur. K\u00ebshtu, sektori i sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb gjithashtu p\u00ebrfundon i n\u00ebnvler\u00ebsuar dhe si rezultat i n\u00ebn-kompensuar.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb qen\u00eb e qart\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb, ky fenomen nuk \u00ebsht\u00eb ekskluziv n\u00eb Kosov\u00eb, kjo \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb e dukshme edhe n\u00eb vendet e zhvilluara. Sidoqoft\u00eb, dallimi mes nesh dhe vendeve t\u00eb shumta ku ky fenomen \u00ebsht\u00eb i pranish\u00ebm, \u00ebsht\u00eb se ne nuk kemi nd\u00ebrmarr\u00eb masa p\u00ebr t\u00eb adresuar k\u00ebto probleme. Q\u00eb secili qytetar n\u00eb ve\u00e7anti dhe shoq\u00ebria n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi t\u00eb kuptoj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e k\u00ebtyre sektor\u00ebve duhet q\u00eb politikat e qeveris\u00eb t\u00eb reflektojn\u00eb vler\u00ebsimin e mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre profesioneve. (Jo) Rast\u00ebsisht k\u00ebto profesione t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsuara jan\u00eb t\u00eb dominuara nga grat\u00eb. K\u00ebshtu me politika t\u00eb cilat do t\u00eb reflektonin kompensimin material me vler\u00ebsimin real t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb k\u00ebtyre sektor\u00ebve, ndikimi n\u00eb shoq\u00ebri do t\u00eb ishte edhe m\u00eb i madh. Me rritjen e pagave p\u00ebr k\u00ebta sektor\u00eb, do t\u2019i rriteshin pagat 40% t\u00eb grave t\u00eb pun\u00ebsuara, duke i fuqizuar ato ekonomikisht edhe m\u00eb tej. Pozita e tyre m\u00eb e favorshme n\u00eb treg t\u00eb pun\u00ebs do t\u2019i fuqizonte ato edhe n\u00eb rolin e tyre brenda familjes. K\u00ebshtu, me hapa t\u00eb sigurt do t\u00eb ishim duke punuar drejt arritjes s\u00eb barazis\u00eb gjinore, s\u00eb paku n\u00eb aspektin ekonomik, s\u00eb paku n\u00eb sektorin publik, s\u00eb paku n\u00eb profesionet e feminizuara.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Statistikat zakonisht jan\u00eb interesante. Politikan\u00ebt i duan statistikat sepse mund t\u2019i shfryt\u00ebzojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb treguar di\u00e7ka q\u00eb iu konvenon, apo fshehur ato q\u00eb i shohin si t\u00eb pap\u00ebrshtatshme. Ne, ekonomist\u00ebt, i duam statistikat, sepse na japin mund\u00ebsi t\u00eb modelojm\u00eb dhe t\u00eb projektojm\u00eb ndikimin e politikave t\u00eb ndryshme n\u00eb ekonomi. Sidoqoft\u00eb, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, edhe n\u00ebse p\u00ebrdoren [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":249,"featured_media":11082,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[2031],"class_list":["post-418","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion"],"authors":[{"term_id":2031,"user_id":249,"is_guest":0,"slug":"dita-dobranja","display_name":"Dita Dobranja","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/dita-dobranja-e1734014066516.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/dita-dobranja-e1734014066516.jpg"},"user_url":"","last_name":"Dobranja","first_name":"Dita","description":"Dita Dobranja \u00ebsht\u00eb ekonomiste e fokusuar n\u00eb ekonomin\u00eb e tregut t\u00eb pun\u00ebs, ekonomin\u00eb gjinore dhe tregtin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ajo i ka kryer studimet masters n\u00eb deg\u00ebn e ekonomis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Universitetin Amerikan n\u00eb Uashington DC. Dita punon si ekonomiste n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme. Aktualisht ligj\u00ebron n\u00eb RIT Kosovo dhe \u00ebsht\u00eb autore n\u00eb platform\u00ebn \u201cExploring Economics\u201d (Eksplorimi i Ekonomis\u00eb)."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/418","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/249"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=418"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":419,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/418\/revisions\/419"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11082"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=418"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}