{"id":4352,"date":"2015-08-14T11:13:13","date_gmt":"2015-08-14T09:13:13","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4352"},"modified":"2025-01-09T11:17:08","modified_gmt":"2025-01-09T09:17:08","slug":"mendoj-per-ty-memorial-per-te-mbijetuarat-e-dhunes-seksuale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/kritike\/mendoj-per-ty-memorial-per-te-mbijetuarat-e-dhunes-seksuale\/","title":{"rendered":"\u201cMendoj p\u00ebr ty\u201d \u2013 Memorial p\u00ebr t\u00eb mbijetuarat e dhun\u00ebs seksuale"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3><\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Ngjarjet tragjike k\u00ebrkojn\u00eb p\u00ebrkujtime. Ato i gjejm\u00eb gjithkund, sepse secila shoq\u00ebri ka nevoj\u00eb t\u2019i identifikoj\u00eb dhe kujtoj\u00eb protagonist\u00ebt e traumave komb\u00ebtare. Por, si t\u2019i p\u00ebrkujtojm\u00eb ato q\u00eb nuk pranojn\u00eb t\u00eb identifikohen edhe gjat\u00eb koh\u00ebs kur k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb p\u00ebrjetimet e tyre t\u00eb njihen?<\/p>\n<p>T\u00eb mbijetuarat e dhun\u00ebs seksuale gjat\u00eb luft\u00ebs jan\u00eb sfid\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb e kujtimeve, si n\u00eb Kosov\u00eb ashtu edhe gjithkund tjet\u00ebr. Ato duan q\u00eb tragjedia e tyre t\u00eb njihet me gjith\u00eb pesh\u00ebn e saj, por shum\u00eb pak prej tyre jan\u00eb t\u00eb gatshme t\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb din\u00eb p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e tyre, por ato vazhdojn\u00eb t\u00eb mos jen\u00eb pjes\u00eb e kujtes\u00ebs publike. Megjithat\u00eb, n\u00ebse z\u00ebrat e tyre mungojn\u00eb, kjo ndodh\u00eb p\u00ebr shkak se mungojn\u00eb edhe ata q\u00eb jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr t\u2019i d\u00ebgjuar e p\u00ebr t\u00eb bashk\u00ebndjer\u00eb me to.<\/p>\n<p>Me instalacionin e saj \u201cMendoj p\u00ebr ty\u201d, q\u00eb u nd\u00ebrtua me 12 qershor 2015 n\u00eb stadiumin e qytetit n\u00eb Prishtin\u00eb, artistja Alketa Xhafa-Mripa u p\u00ebrball me k\u00ebt\u00eb munges\u00eb. Ajo z\u00ebvend\u00ebsoi d\u00ebshmit\u00eb verbale t\u00eb t\u00eb viktimave t\u00eb p\u00ebrdhunimit gjat\u00eb luft\u00ebs, me vendosjen pamore t\u00eb fustaneve \u2013 pes\u00ebmij\u00eb sosh, t\u00eb varura n\u00eb 40 rreshta n\u00eb tela rrobash p\u00ebrgjat\u00eb gjith\u00eb stadiumit. Artistja k\u00ebrkoi nga shoq\u00ebria t\u00eb dhurojn\u00eb fustane. Ajo prodhoi nj\u00eb d\u00ebshmi kolektive t\u00eb nj\u00eb krimi t\u00eb kryer ndaj grave q\u00eb jan\u00eb detyruar t\u00eb heshtin nga trauma personale, stigma sociale dhe indiferenca politike.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb bart\u00eb nj\u00eb fustan?<\/strong><\/p>\n<p>Zyra e Presidentes s\u00eb Kosov\u00ebs, Atifete Jahjaga, sponsoroi instalacionin \u201cMendoj p\u00ebr ty\u201d, por produksioni i tij ishte nj\u00eb p\u00ebrpjekje origjinale. Pas ftes\u00ebs s\u00eb artistes, organizatat q\u00eb punojn\u00eb me t\u00eb mbijetuarat dhe madje vet\u00eb ato, mblodh\u00ebn fustane n\u00eb mbar\u00eb Kosov\u00ebn.<\/p>\n<p>Fustani, sipas Xhafa-Mrip\u00ebs, \u00ebsht\u00eb simboli m\u00eb i fuqish\u00ebm i fem\u00ebrores. Ai iu mund\u00ebson t\u00eb mbijetuarave anonimitetin e k\u00ebrkuar, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb simbolike i lidh\u00eb ato me kolektiven. Ngjash\u00ebm, rrobat kan\u00eb q\u00ebndruar n\u00eb vend t\u00eb njer\u00ebzve edhe n\u00eb tjera kontekste artistike, duke simbolizuar njer\u00ebzit n\u00eb shum\u00ebsi, por edhe individin q\u00eb mbetet unik, edhe kur \u00ebsht\u00eb pa em\u00ebr.<\/p>\n<p>Artisti francez Christian Boltanski ka p\u00ebrdorur rrobat q\u00eb prej vitit 1988 si material p\u00ebr artin e tij. Rrobat kan\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar fotografit\u00eb e ekspozuara n\u00eb Menschlich (Mus\u00e9e d\u2019Arte Moderne de la Ville de Paris, 1998), si m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb adresuar anonimitetin dhe ve\u00e7antin\u00eb e individit brenda mas\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb Personnes[1], Ekspozita Monumenta n\u00eb Grand Palais nga Boltanski n\u00eb vitin 2010, u shfaq\u00ebn 69 katror\u00eb (5x8m) me rroba t\u00eb p\u00ebrzgjedhura t\u00eb grumbulluara n\u00eb dysheme, si dhe nj\u00eb mal m\u00eb i lart\u00eb me rroba anash. Publiku u ftua t\u00eb incizoj\u00eb rrahjet e zemr\u00ebs dhe k\u00ebto rrahje t\u00eb incizuara nga artisti n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, sh\u00ebrbyen si tinguj sfondi p\u00ebr ekspozit\u00ebn. Idet\u00eb e vdekjes dhe harrimit p\u00ebrhumbeshin n\u00eb \u00a0Personnes, nj\u00eb instalacion q\u00eb i ngjante nj\u00eb varreze apo kampi t\u00eb vdekjes.<\/p>\n<p>Kujtimi p\u00ebr at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb harruar \u00ebsht\u00eb themelor edhe p\u00ebr instilacionin e Xhafa-Mrip\u00ebs, por q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast m\u00ebton t\u00eb ngrit\u00eb vet\u00ebdijen, p\u00ebrtej reflektimit. Artistja q\u00eb vepron n\u00eb Nju Jork, Patricia Cronin, propozoi di\u00e7ka t\u00eb ngjashme me \u201cShrine for Girls\u201d [2]. Ajo grumbulloi rrobat e grave \u2013 ferexhe nga Afrika, sari nga India dhe p\u00ebrpar\u00ebse nga Britania e Madhe \u2013 p\u00ebr t\u00eb mbuluar altar\u00ebt e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Galit t\u00eb shekullit XVI n\u00eb Venedik, n\u00eb Bienalen e vitit 2015. Synimi ishte t\u00eb adresohen krimet e tmerrshme t\u00eb kryera ndaj vajzave n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn: rr\u00ebmbimi nga Boko Haram n\u00eb Nigeri; dhunimet nga bandat n\u00eb Indi dhe vajzat q\u00eb detyrohen t\u00eb punojn\u00eb n\u00eb Magdalene t\u00eb Irland\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>Fustanet jetojn\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Te \u201cMendoj p\u00ebr ty\u201d, fustanet nuk ishin grumbulluar. Ato vareshin n\u00eb tela rrobash n\u00eb mjedis t\u00eb hapur. Nuk ishin t\u00eb venitura, t\u00eb l\u00ebshuara. Ato frymonin me er\u00ebn. Ishin pa em\u00ebr, por jo krejt\u00ebsisht anonime. Grat\u00eb ia soll\u00ebn ato artistes dhe secila kishte nj\u00eb histori p\u00ebr t\u00eb treguar, qoft\u00eb kjo n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb hapur apo e kund\u00ebrta.<\/p>\n<p>Ata pak burra q\u00eb dhuruan fustane i kishin k\u00ebrkuar nga n\u00ebnat, grat\u00eb dhe motrat. Nj\u00eb burr\u00eb serb nga Zve\u00e7ani, q\u00eb nuk kishte ndonj\u00eb grua n\u00eb familje, dhuroi nj\u00eb fustan q\u00eb e kishte siguruar posa\u00e7\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rast. K\u00ebto gjeste t\u00eb solidaritetit i befasuan t\u00eb mbijetuarat, q\u00eb ishin m\u00ebsuar t\u00eb pranonin simpatin\u00eb e grave.<\/p>\n<p>Kur grat\u00eb dhuronin fustane, ato dhuronin pjes\u00eb t\u00eb vetes. Duke l\u00ebn\u00eb fustanet q\u00eb kishin kuptim p\u00ebr to, q\u00eb bartnin kujtime, ato realizuan akte t\u00eb vogla t\u00eb dor\u00ebheqjes, t\u00eb nj\u00eb natyre pothuajse religjioze. P\u00ebr disa, kjo ishte m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me kujtimet e hidhura. Nj\u00eb grua dhuroi nj\u00eb pal\u00eb pantallona t\u00eb zi \u2013 ata q\u00eb kishte veshur gjat\u00eb luft\u00ebs. Nj\u00eb e mbijetuar, e cila pasi ishte dhunuar ishte braktisur nga bashk\u00ebshorti, ndjeu se instalacioni ishte vendi m\u00eb i mir\u00eb ku do t\u00eb pushonte fustani i saj i martes\u00ebs.<\/p>\n<p>Shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb ndan\u00eb kujtime t\u00eb dashura, si p\u00ebr ta pushuar bashk\u00ebrisht tragjedin\u00eb e t\u00eb mbijetuarave duke dhuruar kujtime t\u00eb mira. Disa dhuruan fustanet q\u00eb kishin veshur n\u00eb dit\u00ebn e fejes\u00ebs. Nj\u00eb grua dhuroi fustanin t\u00eb cilin vjehrra ia kishte dhuruar pas lindjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebs s\u00eb par\u00eb, q\u00eb erdhi pas disa shtatz\u00ebnive t\u00eb d\u00ebshtuara.<\/p>\n<p>Shum\u00eb fustane kishin fytyra publike. Vlora \u00c7itaku, ambasadorja e Kosov\u00ebs n\u00eb ShBA, dhuroi fustanin q\u00eb kishte veshur gjat\u00eb n\u00ebnshkrimit t\u00eb Deklarat\u00ebs s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs. Bukurije Gjonbalaj, ambasadorja n\u00eb Itali, dhuroi \u00e7far\u00eb kishte veshur n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Rambuje, n\u00eb vitin 1999. Nazlie Bala, deputete nga L\u00ebvizja Vet\u00ebvendosje!, q\u00eb njihet p\u00ebr veshjen e pantallonave, dhuroi t\u00eb vetmin fund q\u00eb kishte veshur n\u00eb t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn e saj. Sevdije Ahmeti, nj\u00eb nd\u00ebr aktivistet e para dhe m\u00eb t\u00eb z\u00ebshme p\u00ebr hetimin e incidenteve t\u00eb dhunimit, dhuroi nj\u00eb fustan veror, t\u00eb preferuarin e saj, t\u00eb fundit fustan shum\u00ebngjyr\u00ebsh q\u00eb kishte veshur, q\u00eb prej vdekjes s\u00eb bashk\u00ebshortit t\u00eb saj.<\/p>\n<p>Dhe pastaj, dy funde q\u00eb nuk iu duhej prezantimi, sepse kishin gjetur z\u00ebrin e tyre. N\u00eb ta, pronaret e tyre kishin shkruar me laps: \u201cKy fund ka fshehur nj\u00eb histori q\u00eb nga pranvera e vitit 1998\u201d. \u201cKam kujtime t\u00eb hidhura\u201d.<\/p>\n<p>K\u00ebto dy funde ngjanin me nj\u00eb tjet\u00ebr vep\u00ebr t\u00eb artit q\u00eb synon p\u00ebrkujtimin e atyre, kujtimi i t\u00eb cil\u00ebve fshihet n\u00eb n\u00ebntok\u00eb, turp p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb: Aids Memorial Quilt (Jorgani Memorial i Sid\u00ebs) [3], me disa kuadro (1m x 2m), secili kushtuar nj\u00eb individi q\u00eb ka vdekur nga s\u00ebmundja e sid\u00ebs, t\u00eb krijuara nga miqt\u00eb dhe familja. Jorgani u ekspozua disa her\u00eb n\u00eb Qendr\u00ebn Tregtare n\u00eb Uashington DC, her\u00ebn e par\u00eb n\u00eb 1987. N\u00eb vitin 1996, ai num\u00ebronte 45,000 kuadro. Pjes\u00eb t\u00eb tij ende vazhdojn\u00eb t\u00eb ekspozohen n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>Em\u00ebrtimi i viktimave?<\/strong><\/p>\n<p>Aids Memorial Quilt shnd\u00ebrroi t\u00eb zakonshmen, nj\u00eb kuadro jorgani, n\u00eb di\u00e7ka t\u00eb jasht\u00ebzakonshme; secili kuadro bartte emrin e nj\u00eb viktime t\u00eb s\u00ebmundjes, nj\u00eb s\u00ebmundje q\u00eb sikur homoseksualizmi, ishte e stigmatizuar. Individ\u00ebt e kishin shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, gati t\u00eb pamundur, ta tregonin t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. T\u00eb folurit p\u00ebr rrethanat ishte po aq e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u00eb dashurit, familjar\u00ebt dhe miqt\u00eb \u2013 q\u00eb kishin humbur dik\u00eb nga sida. Projekti mund\u00ebsonte q\u00eb emrat dhe historit\u00eb t\u00eb dilnin n\u00eb sip\u00ebrfaqe dhe t\u00eb njihen publikisht, fal\u00eb pjes\u00ebmarrjes s\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb mij\u00ebra njer\u00ebzve q\u00eb ndan\u00eb dhimbjen dhe kujtimet e tyre.<\/p>\n<p>\u201cMendoj p\u00ebr ty\u201d nuk e arriti dot t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn shkall\u00eb t\u00eb hapjes, sepse t\u00eb mbijetuarat e dhunimit n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb ende larg pranimit publik. Megjithat\u00eb, gjat\u00eb pun\u00ebs n\u00eb produksionin e instalacionit, takova t\u00eb mbijetuara q\u00eb biseduan me mua dhe ma treguan historin\u00eb e tyre. T\u00eb tjera gra q\u00eb dhuronin funde takonin Xhafa-Mrip\u00ebn dhe i p\u00ebshp\u00ebritnin, \u201cUn\u00eb jam nj\u00eb prej tyre\u201d. D\u00ebgjuam se t\u00eb mbijetuarat gjithashtu kishin biseduar me presidenten Atifete Jahjaga dhe ish-ministren p\u00ebr Evrop\u00eb, Vlora \u00c7itaku, gjat\u00eb takimeve private. Ato duan t\u00eb flasin p\u00ebr at\u00eb q\u00eb iu ka ndodhur.<\/p>\n<p>Kur shkruante p\u00ebr traum\u00ebn dhe Holokaustin, Dori Laub shkroi se \u201ct\u00eb mbijetuarve nuk iu mjafton t\u00eb mbijetojn\u00eb p\u00ebr ta treguar rr\u00ebfimin e tyre; ata kan\u00eb nevoj\u00eb ta tregojn\u00eb rr\u00ebfimin e tyre p\u00ebr t\u00eb mbijetuar\u201d [4]. T\u00eb mbijetuarat n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb nj\u00eb z\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb heshtur, me apo pa d\u00ebshir\u00eb. P\u00ebr ta rikthyer z\u00ebrin e tyre, ato kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr dik\u00eb q\u00eb t\u2019i d\u00ebgjoj\u00eb me simpati, sepse d\u00ebgjuesi, shkruan Laub, b\u00ebhet kopja e d\u00ebshmitarit.<\/p>\n<p>Z\u00ebrat dhe emrat t\u00eb mbijetuarave jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm pik\u00ebrisht p\u00ebr shkak se rrethanat e traum\u00ebs s\u00eb dhunimit n\u00eb koh\u00eb lufte jan\u00eb politike dhe t\u00eb kontestuara nga sektor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm. Jan\u00eb t\u00eb kontestuara nga vet\u00eb kryesit e krimit, forcat e siguris\u00eb s\u00eb Serbis\u00eb dhe nga lider\u00ebt e tyre nacionalist\u00eb. Jan\u00eb t\u00eb kontestuara nga pjes\u00eb t\u00eb popullit t\u00eb Kosov\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu familjet e t\u00eb mbijetuarave, nga turpi dhe krenaria e l\u00ebnduar. Jan\u00eb t\u00eb kontestuar nga faktor\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebve kujtimi i k\u00ebtij krimi nuk iu p\u00ebrshtatet me agjendat paq\u00ebsore t\u00eb pasluft\u00ebs.<\/p>\n<p>Tridhjet\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, em\u00ebrtimi i ushtar\u00ebve amerikan\u00eb t\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb Luft\u00ebn e Vietnamit u shnd\u00ebrrua n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me kontestimin e konfliktit, q\u00eb ishte gjer\u00ebsisht i pranish\u00ebm n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb amerikane. Emrat e gdhendur n\u00eb Memorialin\u00a0 e Veteran\u00ebve t\u00eb Vietnamit n\u00eb Uashington DC iu mund\u00ebsuan familjar\u00ebve dhe miqve t\u00eb vajtojn\u00eb publikisht p\u00ebr t\u00eb humburit e tyre me dinjitet, di\u00e7ka q\u00eb nuk kishin mundur ta b\u00ebjn\u00eb m\u00eb par\u00eb. Kjo gjithashtu i mund\u00ebsoi mbar\u00eb kombit q\u00eb ta kujtoj\u00eb luft\u00ebn haptazi, gj\u00eb q\u00eb nuk ishte e mundur n\u00ebn shtr\u00ebngimin e form\u00ebs konvencionale t\u00eb p\u00ebrkujtimit t\u00eb heronjve.<\/p>\n<p><strong>Kujtesa kulturore e luft\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>\u201cMendoj p\u00ebr ty\u201d krijoi hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr takime t\u00eb shumta midis d\u00ebshmitar\u00ebve dhe atyre q\u00eb d\u00ebgjonin. Suksesi m\u00eb i madh i k\u00ebtij projekti, ashtu si Aids Quilt, ishte krijimi i nj\u00eb kujtese kulturore t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Ky \u00ebsht\u00eb kujtimi i luft\u00ebs s\u00eb fundit p\u00ebr mij\u00ebra viktima civile, historit\u00eb e t\u00eb cil\u00ebve nuk jan\u00eb m\u00eb n\u00eb radarin e p\u00ebrkujtimeve zyrtare.<\/p>\n<p>Lufta i ka prekur t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, por t\u00eb vetmit q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrkujtuar deri m\u00eb tani kan\u00eb qen\u00eb heronjt\u00eb e r\u00ebn\u00eb t\u00eb Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs. Megjithat\u00eb, pothuajse gjysma e popullat\u00ebs shqiptare ishte brutalizuar dhe p\u00ebrjashtuar me dhun\u00eb nga vendi. Mij\u00ebra njer\u00ebz u vran\u00eb. Stadiumi i futbollit n\u00eb Prishtin\u00eb, i mbuluar me fustane shum\u00ebngjyr\u00ebshe, zgjoi shum\u00eb kujtime t\u00eb dhimbshme.<\/p>\n<p>Mjedisi i hapur i stadiumit me nj\u00eb perimet\u00ebr preciz simbolizon, sipas artistes, pamund\u00ebsin\u00eb e viktimave t\u00eb dhunimit p\u00ebr t\u2019u fshehur apo p\u00ebr t\u00eb ikur. Por bari i fush\u00ebs s\u00eb futbollit gjithashtu t\u00eb kujton zonat rurale t\u00eb Kosov\u00ebs, ku lufta ishte m\u00eb e vrazhd\u00eb. Gjithashtu, n\u00eb pranver\u00eb t\u00eb vitit 1999, stadiumi ishte nj\u00eb streh\u00eb p\u00ebr shqiptar\u00ebt q\u00eb m\u00eb pas p\u00ebrmes trenave u d\u00ebrguan n\u00eb Maqedoni.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb bart\u00eb nj\u00eb num\u00ebr?<\/strong><\/p>\n<p>Pes\u00eb mij\u00eb fustane q\u00ebndruan t\u00eb varur p\u00ebr nj\u00eb dit\u00eb n\u00eb stadiumin e futbollit n\u00eb Prishtin\u00eb. A do t\u00eb thot\u00eb kjo q\u00eb jan\u00eb pes\u00eb mij\u00eb t\u00eb mbijetuara? Jo. At\u00ebher\u00eb, sa gra jan\u00eb dhunuar n\u00eb Kosov\u00eb gjat\u00eb luft\u00ebs? Askush nuk e di numrin e sakt\u00eb. Jan\u00eb rr\u00ebfyer vet\u00ebm 143 t\u00eb mbijetuara, t\u00eb cilat trajtohen nga Medica Kosova, nj\u00eb organizat\u00eb q\u00eb vepron n\u00eb zon\u00ebn e Dukagjinit. Jan\u00eb edhe disa tjera t\u00eb cilat kan\u00eb rr\u00ebfyer n\u00eb dy vitet e fundit, n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Qendr\u00ebs p\u00ebr Rehabilitimin e Viktimave t\u00eb Tortur\u00ebs n\u00eb Prishtin\u00eb. N\u00eb periudh\u00ebn e menj\u00ebhershme t\u00eb pasluft\u00ebs, Human Rights Watch dokumentoi 90 raste t\u00eb dhunimit [5]. Raste t\u00eb tjera jan\u00eb raportuar nga OSCE dhe Kombet e Bashkuara[6].<\/p>\n<p>Nj\u00eb shif\u00ebr shpesh e p\u00ebrs\u00ebritur dhe e kontestuar flet p\u00ebr 20,000 t\u00eb mbijetuara. Prej nga erdhi ky num\u00ebr? \u00cbsht\u00eb nj\u00eb num\u00ebr sipas parimit t\u00eb Goldilocks, brenda 23,000 dhe 45,600, sipas Qendr\u00ebs p\u00ebr Kontrollin e S\u00ebmundjeve n\u00eb Atlanta. K\u00ebto shifra jan\u00eb nj\u00eb ekstrapolim i t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb pyet\u00ebsor\u00ebve t\u00eb mbledhur nga kjo qend\u00ebr n\u00eb vitin 1999 me grat\u00eb e zhvendosura, me \u00e7\u2019rast 4 deri n\u00eb 6 p\u00ebr qind e 1358 t\u00eb intervistuarave than\u00eb se jan\u00eb dhunuar[7].<\/p>\n<p>Por numrat q\u00eb kan\u00eb mbetur v\u00ebrtet\u00eb mbrapa jan\u00eb numrat e drejt\u00ebsis\u00eb. Gjykata Nd\u00ebrkomb\u00ebtare e Krimeve p\u00ebr Ish-Jugosllavin\u00eb d\u00ebnoi n\u00ebn apel Vlastimir Dordevic, Ndihm\u00ebs i Ministrit t\u00eb Brendsh\u00ebm t\u00eb Serbis\u00eb, p\u00ebr \u201ckrimin e keqtrajtimit p\u00ebrmes dhun\u00ebs seksuale si krim kund\u00ebr njer\u00ebzimit\u201d [8].<\/p>\n<p>Gjenerali Nebojsa Pavkovic, komandanti i Ushtris\u00eb s\u00eb Tret\u00eb gjat\u00eb operacionit t\u00eb Kosov\u00ebs, u d\u00ebnua n\u00ebn akuzat e dhun\u00ebs seksuale, sepse ato \u201cishin mjaftuesh\u00ebm t\u00eb parashikueshme p\u00ebr t\u00eb\u201d [9].<\/p>\n<p>Q\u00eb nga viti 2012, Nj\u00ebsia p\u00ebr Krime Lufte e EULEX-it ka ndjekur penalisht dy raste t\u00eb dhunimit n\u00eb Kosov\u00eb: nj\u00ebri kund\u00ebr nj\u00eb serbi q\u00eb tani jeton n\u00eb Serbi dhe tjetri kund\u00ebr nj\u00eb shqiptari, bashk\u00ebpun\u00ebtor i forcave militare dhe paramilitare serbe. Aktualisht, t\u00eb dy jan\u00eb ende t\u00eb lir\u00eb.<\/p>\n<p>Alketa Xhafa-Mripa p\u00ebrdori pes\u00eb mij\u00eb fustane sepse aq k\u00ebrkohej p\u00ebr ta mbuluar fush\u00ebn. Synimi i saj ishte t\u00eb ekspozoj\u00eb dimensionet e tragjedis\u00eb dhe ta b\u00ebj\u00eb publikun ta vizualizoj\u00eb at\u00eb, n\u00eb p\u00ebrmasat e veta t\u00eb m\u00ebdha. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb matur, ajo e solli t\u00eb path\u00ebn\u00ebn n\u00eb sip\u00ebrfaqe. Ajo nd\u00ebrtoi nj\u00eb memorial q\u00eb nuk do t\u00eb b\u00ebhet i p\u00ebrhersh\u00ebm, si gjith\u00eb ato monumentet materiale q\u00eb jan\u00eb destinuar, si\u00e7 shkruan Robert Musil, t\u00eb b\u00ebhen \u201ct\u00eb padukshme\u201d [10].<\/p>\n<p>*Anna Di Lellio \u00ebsht\u00eb profesoresh\u00eb e Marr\u00ebdh\u00ebnieve Nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb The New School for Public Engagement dhe New York University. Ajo ia prezantoi iden\u00eb kreative t\u00eb Alketa Xhafa-Mrip\u00ebs presidentes s\u00eb Kosov\u00ebs dhe s\u00eb bashku me artisten, zhvilloi dhe zbatoi planin e instalacionit.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>_________________<\/p>\n<p>[<a href=\"https:\/\/www.google.com\/search?q=personnes+boltanski&amp;biw=1608&amp;bih=798&amp;tbm=isch&amp;tbo=u&amp;source=univ&amp;sa=X&amp;sqi=2&amp;ved=0CB0QsARqFQoTCML5ze6H3cYCFQl5PgodtKIC_Q&amp;dpr=0.9\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">1<\/a>]\u00a0[<a href=\"http:\/\/www.shrineforgirls.org\/#exhibition\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">2<\/a>]\u00a0[<a href=\"http:\/\/www.aidsquilt.org\/about\/the-aids-memorial-quilt\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">3<\/a>]\u00a0[<a href=\"http:\/\/?An Event without a Witness? in Shosana Felman and Dori Laub, Testimony: Crises of Witnessing in Literature, Psychoanalysis and History, NY 1992, p. 78.\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">4<\/a>]\u00a0[<a href=\"http:\/\/Human Rights Watch, Rape as a Weapon of ?Ethnic Cleansing? (2000)\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">5<\/a>]\u00a0[<a href=\"http:\/\/OSCE, Kosovo\/Kosova. As Seen, As Told (1999); NFPA (United Nations Population Fund), Assessment Report on Sexual Violence in Kosovo. Mission Completed by S. Serrano Fitamant (1999).\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">6<\/a>]\u00a0[<a href=\"http:\/\/Chantal de Jonge Oudraat, Women and War\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">7<\/a>]\u00a0[<a href=\"http:\/\/ICTY, Appeal Summary Judgment for Vlastimir ?or?evi?, 2014\">8<\/a>] [<a href=\"http:\/\/ICTY, Summary Judgement for Milutinovi? et al., 2009.\">9<\/a>]\u00a0[<a href=\"http:\/\/Robert Musil, Posthumous Papers of a Living Author, Archipelago Books. 2006, p. 66.\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">10<\/a>]<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ngjarjet tragjike k\u00ebrkojn\u00eb p\u00ebrkujtime. Ato i gjejm\u00eb gjithkund, sepse secila shoq\u00ebri ka nevoj\u00eb t\u2019i identifikoj\u00eb dhe kujtoj\u00eb protagonist\u00ebt e traumave komb\u00ebtare. Por, si t\u2019i p\u00ebrkujtojm\u00eb ato q\u00eb nuk pranojn\u00eb t\u00eb identifikohen edhe gjat\u00eb koh\u00ebs kur k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb p\u00ebrjetimet e tyre t\u00eb njihen? T\u00eb mbijetuarat e dhun\u00ebs seksuale gjat\u00eb luft\u00ebs jan\u00eb sfid\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb e kujtimeve, [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":565,"featured_media":11740,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[736,2222,2221],"ppma_author":[2193],"class_list":["post-4352","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-art","tag-instalacion","tag-te-mbijetuarat-e-dhunes-seksuale"],"authors":[{"term_id":2193,"user_id":565,"is_guest":0,"slug":"anna-dilellio","display_name":"Anna di Lellio","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Anna01-1-e1735047538322.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Anna01-1-e1735047538322.jpg"},"user_url":"","last_name":"di Lellio","first_name":"Anna","description":"Anna di Lellio \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sociologe, gazetare dhe ish-konsulente n\u00eb Kombet e Bashkuara."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/565"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4352"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11741,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4352\/revisions\/11741"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11740"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4352"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}