{"id":4570,"date":"2021-07-27T13:40:59","date_gmt":"2021-07-27T11:40:59","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4570"},"modified":"2024-10-29T12:56:47","modified_gmt":"2024-10-29T10:56:47","slug":"zgjedhja-e-profesioneve-dhe-fuqizimi-ekonomik-i-grave","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/zgjedhja-e-profesioneve-dhe-fuqizimi-ekonomik-i-grave\/","title":{"rendered":"Zgjedhja e profesioneve dhe fuqizimi ekonomik i grave"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Pjes\u00ebmarrja e grave n\u00eb tregun pun\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb ndryshon n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb krahasim me burrat. \u00a0Kjo situat\u00eb reflekton sfidat e shumta t\u00eb cilat ato i hasin gjat\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb tyre n\u00eb ekonomin\u00eb e vendit. M\u00eb shum\u00eb se 78.5% e grave jan\u00eb joaktive n\u00eb fuqin\u00eb pun\u00ebtore, krahasuar me burrat me 41.1%. P\u00ebr grat\u00eb q\u00eb jan\u00eb aktive, shkalla e papun\u00ebsis\u00eb \u00ebsht\u00eb rreth 33.1% kurse te burrat 21.5% (Agjencia e Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs, 2020).<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<p>P\u00ebrtej k\u00ebtij niveli t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb aktivitetit n\u00eb tregun e pun\u00ebs, grat\u00eb t\u00eb cilat jan\u00eb aktive ballafaqohen me barriera t\u00eb ndryshme si p\u00ebr gjetjen e vendit t\u00eb pun\u00ebs, ashtu edhe p\u00ebr ruajtjen e vendit t\u00eb pun\u00ebs poashtu nd\u00ebr barrierat tjera konsiderohen edhe kushtet\u00a0 dhe siguria n\u00eb pun\u00eb, pabarazia n\u00eb pag\u00eb, diskriminimi n\u00eb pun\u00eb, \u00a0balancimi i karrier\u00ebs profesionale me p\u00ebrgjegj\u00ebsit familjare, pushimi i lehonis\u00eb etj. \u00a0N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, grat\u00eb kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjas\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuara n\u00eb pun\u00eb t\u00eb paq\u00ebndrueshme dhe t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb tregun informal ku ekspozimi ndaj shfryt\u00ebzimit t\u00eb rrezikut \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madh dhe mbrojtja formale \u00ebsht\u00eb e pak\u00ebt.<\/p>\n<p>Rritja e numrit t\u00eb \u00a0pun\u00eb k\u00ebrkueseve, nj\u00eb dukuri prezente n\u00eb tregun e pun\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, m\u00eb e larta deri m\u00eb tani n\u00eb krahasim me rritjen ekonomike dhe rritjen e vendeve t\u00eb pun\u00ebs, \u00ebsht\u00eb ilustrimi k\u00ebtij problemi. P\u00ebr pasoj\u00eb, krijohet papun\u00ebsi e cila, mes tjerash, ndikon n\u00eb vjetrimin e shkatht\u00ebsive q\u00eb pun\u00ebk\u00ebrkuesit i posedojn\u00eb. Niveli m\u00eb i lart\u00eb i papun\u00ebsis\u00eb tek rinia dhe grat\u00eb, ndikon q\u00eb k\u00ebto dy segmente t\u00eb popullsis\u00eb t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb rrezikuar nga vjet\u00ebrsimi\u00a0 i shkatht\u00ebsive t\u00eb tyre dhe v\u00ebshtir\u00ebsimi p\u00ebr tu pun\u00ebsuar.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, grat\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb p\u00ebrqindjen m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebseve n\u00eb trajnimet dhe aft\u00ebsimet profesionale t\u00eb ofruara nga Qendrat e Trajnimit Profesional (QAP) dhe nga Shkollat e Arsimit dhe Aft\u00ebsimit Profesional (AAP).\u00a0 P\u00ebrve\u00e7 problemeve me k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr pun\u00eb, n\u00eb Kosov\u00eb shum\u00eb pak t\u00eb rinj marrin k\u00ebshilla lidhur me orientimin n\u00eb karrier\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb munges\u00eb t\u00eb nj\u00eb k\u00ebshillimi m\u00eb adekuat e profesional, t\u00eb rinjt\u00eb nuk b\u00ebjn\u00eb zgjedhje t\u00eb informuar kur p\u00ebrzgjedhin karrier\u00ebn e tyre. Si rezultat mund t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb duke p\u00ebrzgjedhur profesione n\u00eb sektor\u00eb t\u00eb cil\u00ebt nuk kan\u00eb potencial t\u00eb zhvillimit. Kombinimi i papun\u00ebsis\u00eb s\u00eb lart\u00eb dhe koncentrimi i vazhduesh\u00ebm n\u00eb sektor\u00eb q\u00eb nuk kan\u00eb rritje t\u00eb pun\u00ebsimit, jan\u00eb tregues \u00a0tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm se grat\u00eb n\u00eb ekonomin\u00eb e Kosov\u00ebs jan\u00eb n\u00eb pozit\u00eb t\u00eb pafavorshme.<\/p>\n<p>Sipas Agjencis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebsimit t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs (APRK, 2021), profesionet q\u00eb lidhen me punonj\u00ebsit e zejes hyjn\u00eb n\u00eb kategorin\u00eb e profesioneve m\u00eb t\u00eb k\u00ebrkuara nga pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit. Kjo kategori p\u00ebrfshin punonj\u00ebsit e nd\u00ebrtimit, punonj\u00ebsit me metal, makineri e profesione t\u00eb tjera t\u00eb nd\u00ebrlidhura, punonj\u00ebsit e artizanatit dhe printimit, punonj\u00ebsit e profesionit elektrik, si dhe punonj\u00ebsit n\u00eb p\u00ebrpunimin e ushqimit, punimin e drurit, veshjeve dhe zejeve t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, grat\u00eb aplikojn\u00eb shum\u00eb m\u00eb pak krahasuar me burrat p\u00ebr pun\u00eb n\u00eb k\u00ebto sektor\u00eb. Kjo vjen kryesisht si rezultat i asaj se ka m\u00eb pak gra t\u00eb profilizuara me k\u00ebt\u00eb nivel edukimi si dhe se k\u00ebto profile konsiderohen m\u00eb pak atraktive nga ato. P\u00ebrkund\u00ebr gjasave m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr pun\u00ebsim p\u00ebr punonj\u00ebsit e zejes dhe profesioneve t\u00eb ngjashme, k\u00ebto pozita ende nuk konsiderohen si atraktive nga grat\u00eb. Kat\u00ebrfish m\u00eb pak gra krahasuar me burrat k\u00ebrkojn\u00eb pun\u00eb n\u00eb k\u00ebto profile (Riinvest, 2021).<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar pozit\u00ebn e grave n\u00eb tregun e pun\u00ebs, duhet t\u00eb b\u00ebhet rritja e numrit t\u00eb grave t\u00eb cilat marrin pjes\u00eb n\u00eb trajnime t\u00eb ofruara nga Qendrat e Aft\u00ebsimit Profesional (QAP) dhe shkollat e Aft\u00ebsimit dhe Arsimit Profesional \u00a0(AAP). M\u00eb konkretisht, duhet t\u00eb p\u00ebrpilohen kurrikula dhe t\u00eb ofrohen trajnime dhe certifikime n\u00eb shkatht\u00ebsit\u00eb e identifikuara si t\u00eb nevojshme nga tregu i pun\u00ebs. P\u00ebr trajnimet e tilla, posa\u00e7\u00ebrisht p\u00ebr ato n\u00eb sektor\u00ebt n\u00eb t\u00eb cilat grat\u00eb jan\u00eb t\u00eb n\u00ebn-p\u00ebrfaq\u00ebsuara, t\u00eb ket\u00eb stimuj, t\u00eb ofrohen bursa q\u00eb sh\u00ebnjestrojn\u00eb grat\u00eb n\u00eb ve\u00e7anti dhe t\u00eb garantohet vendi i pun\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb vazhdim\u00ebsi duhet ngritur nivelin e vet\u00ebdijesimit t\u00eb vajzave dhe grave p\u00ebr p\u00ebrfshirje n\u00eb fushat e Shkenc\u00ebs, Teknologjis\u00eb, Inxhinieris\u00eb dhe Matematik\u00ebs (STEM), \u00a0gjithashtu duhet promovuar sektor\u00ebt me potencial p\u00ebr rritje dhe p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e pun\u00ebsimit n\u00eb ato sektor\u00eb. Duhet promovuar edhe sh\u00ebrbimet e ofruara nga Agjensioni p\u00ebr Pun\u00ebsim n\u00eb Republik\u00ebn e Kosov\u00ebs (APRK) si dhe duhet forcuar lidhja n\u00eb mes t\u00eb sektorit privat dhe APRK-s\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr \u00ebsht\u00eb me interes t\u00eb lart\u00eb t\u00eb aktivizohen m\u00eb shum\u00eb Qendrat p\u00ebr Orientim n\u00eb Karrier\u00eb n\u00eb nivel komunal t\u00eb cilat do t\u2019i sh\u00ebrbenin nx\u00ebn\u00ebseve t\u00eb shkollave fillore, duke i informuar rreth mund\u00ebsive p\u00ebr regjistrim n\u00eb shkolla t\u00eb mesme profesionale dhe profesioneve me potencial p\u00ebr pun\u00ebsim.<\/p>\n<p>Kurse, p\u00ebr nx\u00ebn\u00ebset t\u00eb cil\u00ebt tashm\u00eb jan\u00eb regjistruar n\u00eb shkolla t\u00eb mesme t\u00eb p\u00ebrgjithshme, udh\u00ebzimet p\u00ebr karrier\u00eb duhet t\u00eb ofrohen n\u00eb shkolla. Duhet t\u00eb b\u00ebhet implementimi i projekteve t\u00eb cilat u ofrojn\u00eb mund\u00ebsi vajzave n\u00eb klas\u00ebn e n\u00ebnt\u00eb t\u00eb ushtrojn\u00eb profesione jo-tradicionale, p\u00ebr s\u00eb paku nj\u00eb jav\u00eb ose edhe si pun\u00eb praktike me afat m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Projektet t\u00eb ngjashme, \u00a0t\u00eb cilat jan\u00eb implementuar nga organizatat e ndryshme, jan\u00eb treguar t\u00eb suksesshme n\u00eb sigurimin e pun\u00ebs afatgjate nga grat\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb rritur atraktivitetin e sektorit privat, duhet t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb fushat\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsimi. Fushata do t\u00eb \u00a0avokonte p\u00ebr ndryshimin e perceptimit p\u00ebr pun\u00ebsim n\u00eb sektorin privat\u00a0 dhe informimit t\u00eb grave p\u00ebr mund\u00ebsit e reja n\u00eb tregun e pun\u00ebs.<\/p>\n<p>Paga poashtu nuk duhet t\u00eb mbetet stimuluesi i vet\u00ebm p\u00ebr vajzat dhe grat\u00eb por edhe faktor\u00ebt tjer\u00eb mjaft\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm si kushtet e pun\u00ebs dhe uljen e formave diskriminuese t\u00eb ngritura m\u00eb lart\u00eb. Prandaj q\u00ebllimi i p\u00ebrbashk\u00ebt i t\u00eb gjith\u00eb akter\u00ebve duhet t\u00eb jet\u00eb jo vet\u00ebm rritja e pjes\u00ebmarrjes s\u00eb grave n\u00eb tregun e pun\u00ebs por sigurimi i nj\u00eb vendi t\u00eb denj\u00eb t\u00eb pun\u00ebs si parakusht p\u00ebr \u00a0fuqizimin ekonomik t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>__________<\/p>\n<p><em>Ky editorial \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e projektit \u201cMb\u00ebshtetje n\u00eb zbatimin e Agjend\u00ebs Komb\u00ebtare p\u00ebr Fuqizimin e Grave p\u00ebrmes p\u00ebrpjekjeve t\u00eb avokimit\u201d i implementuar nga Instituti Riinvest dhe i mb\u00ebshtetur nga Projekti Human Rightivism i financuar nga Agjencia Nd\u00ebrkomb\u00ebtare Suedeze p\u00ebr Bashk\u00ebpunim e Zhvillim (SIDA), zbatuar nga Fondi p\u00ebr Zhvillim t\u00eb Komunitetit (CDF).<\/em><\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pjes\u00ebmarrja e grave n\u00eb tregun pun\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb ndryshon n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb krahasim me burrat. \u00a0Kjo situat\u00eb reflekton sfidat e shumta t\u00eb cilat ato i hasin gjat\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb tyre n\u00eb ekonomin\u00eb e vendit. M\u00eb shum\u00eb se 78.5% e grave jan\u00eb joaktive n\u00eb fuqin\u00eb pun\u00ebtore, krahasuar me burrat me 41.1%. P\u00ebr grat\u00eb q\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":514,"featured_media":8935,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[691,929],"ppma_author":[1420],"class_list":["post-4570","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-economy","tag-womens-rights"],"authors":[{"term_id":1420,"user_id":514,"is_guest":0,"slug":"saxhide-mustafa","display_name":"Saxhide Mustafa","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfe4e38950da712b671de522190964aeb461d437b82314b349db9f30fb936c86?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Mustafa","first_name":"Saxhide","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4570","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/514"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4570"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9263,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4570\/revisions\/9263"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8935"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4570"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}