{"id":4610,"date":"2019-03-25T16:56:36","date_gmt":"2019-03-25T14:56:36","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4610"},"modified":"2024-12-13T17:00:54","modified_gmt":"2024-12-13T15:00:54","slug":"monolog-ketej-varrit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/kritike\/monolog-ketej-varrit\/","title":{"rendered":"Monolog k\u00ebtej varrit"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<div class=\"zox-post-bot-wrap\">\n<p class=\"zox-post-bot-wrap\">Recension mbi film dokumentarin <strong><em>&#8220;Ferdonija&#8221;<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Duket sikur ai\u00a0<em>fatum-i<\/em>\u00a0(\u03bc\u03bfi\u03c1\u03b1) antik grek i ka p\u00ebrgatitur nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb till\u00eb, sepse ndryshe nuk ka mund\u00ebsi t\u00eb jet\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb. Vet\u00ebm zotat mitik\u00eb mund ta projektojn\u00eb nj\u00eb vuajtje kaq t\u00eb p\u00ebrbotshme. Nj\u00eb vuajtje kaq e madhe, nj\u00eb dram\u00eb e till\u00eb mund t\u00eb luhet vet\u00ebm n\u00eb teatrin e madh t\u00eb Dionisit. Por, ja q\u00eb nj\u00eb dram\u00eb e till\u00eb, e q\u00eb p\u00ebr sken\u00eb ka zemr\u00ebn e nj\u00eb gruaje, luhet n\u00eb \u00e7do \u00e7ast tash e p\u00ebrgjithmon\u00eb. Nuk \u00ebsht\u00eb se zotat ia sajuan nj\u00eb fat t\u00eb till\u00eb, jo, ishin njer\u00ebzit t\u00eb cil\u00ebt k\u00ebsaj gruaje ia fut\u00ebn n\u00eb gji zjarrin e vuajtjes dhe t\u00eb mjerimit.<em>\u00a0Njeriu \u00ebsht\u00eb kafsha m\u00eb mizore q\u00eb kam hasur n\u00eb tok\u00eb,<\/em>\u00a0n\u00eb syt\u00eb dhe n\u00eb zemr\u00ebn e k\u00ebsaj gruaje kjo fraz\u00eb merr p\u00ebrmasat e nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtete absolute. Pothuajse askush si ajo nuk do t\u2019mund ta kuptoj\u00eb deri n\u00eb afsh mizorin\u00eb q\u00eb mund t\u2019i sjell\u00eb njeriu njeriut. Sot, p\u00ebr t\u00eb jeta \u00ebsht\u00eb nj\u00eb barr\u00eb, kurse vetmia p\u00ebrditshm\u00ebri. Dikur e rrethuar me m\u00eb t\u00eb dashurit e saj, kurse sot e mb\u00ebshtjell\u00eb me nj\u00eb boshll\u00ebk sikur nata q\u00eb l\u00ebshohet n\u00eb nj\u00eb det t\u00eb paan\u00eb. Duket sikur kjo grua n\u00eb shpirtin e saj, p\u00ebrve\u00e7 dhimbjes, mban edhe m\u00ebkatet e gjith\u00eb njer\u00ebzimit, jo vet\u00ebm t\u00eb atyre q\u00eb ik\u00ebn, por edhe t\u00eb atyre q\u00eb ende nuk kan\u00eb lindur. Protokolli i saj shpirt\u00ebror sikur ec\u00ebn mbi dy shina q\u00eb nuk takohen kurr\u00eb: n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb dhimbja dhe ngushllimi n\u00eb deficit, kurse n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr posht\u00ebrsia q\u00eb nuk njeh dhimbje. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, po ta parafrazojm\u00eb Heraklitin, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb thoshim se k\u00ebtu:\u00a0<strong>t\u00eb vdekurit\u00a0<\/strong>jan\u00eb bashk\u00eb n\u00eb bot\u00eb, kurse\u00a0<strong>t\u00eb gjall\u00ebt<\/strong>\u00a0jan\u00eb ve\u00e7.<\/p>\n<p>Aq e heshtur \u00ebsht\u00eb sht\u00ebpia sa q\u00eb ke ndjenj\u00ebn se do t\u00eb shurdhohesh nga nj\u00eb heshtje e till\u00eb. Kujtimet ajo i ruan me fanatiz\u00ebm, nuk lejon q\u00eb t\u2019i humbasin apo t\u2019ia marr\u00eb ndokush, sepse ajo e di mir\u00eb \u00e7ka do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb humb\u00ebsh, e sidomos t\u2019i humb\u00ebsh t\u00eb gjitha. Prandaj, nj\u00eb njeri q\u00eb i ka humbur t\u00eb gjitha, nuk lejon me asnj\u00eb \u00e7mim q\u00eb kujtimet t\u2019i veniten. Malli p\u00ebr t\u00eb shoqin dhe kat\u00ebr djemt e saj \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mall q\u00eb i tejkalon limitet e \u00e7do imagjinate, kurse m\u00ebrzia thur\u00eb dal\u00ebngadal\u00eb rrjet\u00ebn e d\u00ebshp\u00ebrimit. Ferdonije Qerkezi \u00ebsht\u00eb pasqyr\u00eb jo vet\u00ebm e jona, por pasqyr\u00eb e gjith\u00eb njer\u00ebzimit. Prania e saj e heshtur n\u00eb mesin ton\u00eb, ne na b\u00ebn t\u00eb papranuesh\u00ebm n\u00eb gjam\u00ebn e saj. Vuajtja q\u00eb ia shkaktuan dikur t\u00eb tjer\u00ebt dhe q\u00eb sot po ia shkaktojm\u00eb ne, \u00ebsht\u00eb shprehur mjaft qart\u00eb n\u00eb filmin e shkurt\u00ebr dokumentar t\u00eb regjisorit Gazmend Bajri dhe Shkurte Dauti.\u00a0Filmi flet p\u00ebr 24 or\u00ebt nga jeta e k\u00ebsaj gruaje. Ritmi i jet\u00ebs s\u00eb saj shkon n\u00eb drejtimin e kund\u00ebrt me ritmin e shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ajo b\u00ebn pjes\u00eb. P\u00ebrderisa shoq\u00ebria kosovare vrapon drejt s\u00eb ardhmes, Ferdonija g\u00ebrmon n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, sepse atje \u00ebsht\u00eb jeta e saj, atje jan\u00eb dit\u00ebt e lumtura. Kurse, e tashmja tash e 20 vjet \u00ebsht\u00eb dhimbje, pritje, vetmi. Ajo si\u00e7 rr\u00ebfen tash e dy dekada, po t\u00eb nj\u00ebjtin rr\u00ebfim e jep edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb film dokumentar, se si ndodhi at\u00eb nat\u00eb t\u00eb 27 marsit 1999, kur nga forcat policore serbe para syve t\u00eb saj iu mor\u00ebn burri dhe kat\u00ebr djemt\u00eb. Nj\u00eb jet\u00eb me plot\u00eb mundime dhe g\u00ebzim p\u00ebr t\u2019i rritur kat\u00ebr f\u00ebmij\u00eb, dhe n\u00eb nj\u00eb nat\u00eb pa h\u00ebn\u00eb ia mor\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb mos iu kthyer kurr\u00eb. Ajo nat\u00eb p\u00ebr Ferdonijen zgjat edhe sot, sepse ajo nat\u00eb p\u00ebr t\u00eb \u00ebsht\u00eb e pambarim. \u00c7asti kur ia rr\u00ebmbyen t\u00eb dashurit e saj, p\u00ebr t\u00eb ka mbetur\u00a0<em>\u00e7ast i amshuesh\u00ebm.<\/em>\u00a0Nj\u00eb momentet prek\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb film, \u00ebsht\u00eb \u00e7asti, kur n\u00ebna Ferdonije shkon te varrezat. Aty jan\u00eb pes\u00eb varre, n\u00eb dy prej t\u00eb cil\u00ebve prehen mbetjet mortore (Artanit \u2013 djali i madh dhe Edmondit &#8211; djali i vog\u00ebl), dhe tri varret e tjera q\u00eb jan\u00eb t\u00eb zbrazta, po aq sa \u00ebsht\u00eb e zbraz\u00ebt tani jeta e Ferdonijes. Monologu i saj me k\u00ebto varre, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb moment i trishtimit. T\u00eb ngjall nj\u00eb neveri deri n\u00eb g\u00ebrditje p\u00ebr sojin njer\u00ebzor. Kur e sheh k\u00ebt\u00eb grua pran\u00eb atyre varreve, thjesht t\u00eb vjen keq nga vetja pse je njeri. Kjo \u00ebsht\u00eb ana se \u00e7far\u00eb i b\u00ebn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt k\u00ebsaj gruaje.<\/p>\n<p>Kurse, ana tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb se \u00e7far\u00eb i b\u00ebm\u00eb ne asaj. P\u00ebr ta kuptuar se si u soll\u00ebm ne me t\u00eb, mjafton ta d\u00ebgjojm\u00eb momentin kur Ferdonija\u00a0<em>i drejtohet<\/em>\u00a0bashk\u00ebshortit t\u00eb saj (Halimit). Ajo i tregon se si v\u00ebllez\u00ebrit e tij u soll\u00ebn me t\u00eb:\u00a0<em>Vllazit e tu u ndan\u00eb krejt prej meje. P\u00ebr \u00e7\u2019at\u00eb tok\u00eb&#8230; Tok\u00ebn me da, e mu me m\u2019qit n\u2019sakak.<\/em>\u00a0K\u00ebto pak fjal\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj gruaje me zem\u00ebr t\u00eb thyer, e tregojn\u00eb sakt\u00ebsisht at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb mbjell\u00eb n\u00ebd\u00ebr breza n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. E tregon varf\u00ebrin\u00eb shpirt\u00ebrore, q\u00eb edhe kur kemi nj\u00eb dhimbje kaq t\u00eb madhe, ata t\u00eb cil\u00ebt i njohim dhe i th\u00ebrrasim si t\u00eb af\u00ebrm, hapin edhe nj\u00eb varr, u b\u00ebjn\u00eb edhe nj\u00eb vrasje t\u00eb dyt\u00eb atyre t\u00eb vdekurve.<em>\u00a0Nan\u00ebn e kat\u00ebr f\u00ebmij\u00ebve<\/em>, q\u00eb nuk i ka m\u00eb, ne e hedhim\u00a0<em>n\u2019sokak\u00a0<\/em>si nj\u00eb leck\u00eb. Kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr t\u00eb grabitur\u00a0<em>nj\u00eb grusht\u00a0<\/em>dh\u00e9, ne nuk brengosemi se kjo grua nuk ka se ku ta hedh\u00eb nj\u00eb grusht dh\u00e9, i ka mbetur n\u00eb dor\u00eb tash e nj\u00ebzet vjet.\u00a0 K\u00ebto fjal\u00eb t\u00eb Ferdonijes, na shp\u00ebrfaqin edhe neve si shoq\u00ebri. Ajo para nj\u00eb varri t\u00eb zbraz\u00ebt i flet burrit t\u00eb vet, e q\u00eb n\u00eb fakt na zhvesh neve, moralisht na l\u00eb cullak. N\u00eb krahasim me at\u00eb se \u00e7far\u00eb ajo thot\u00eb, thjesht ne si shoq\u00ebri jemi disa\u00a0<em>kufoma t\u00eb gjalla\u00a0<\/em>q\u00eb sorollatemi n\u00eb k\u00ebt\u00eb varr gjigant. \u00c7far\u00eb do t\u2019i themi vetes dhe t\u00eb tjer\u00ebve?! Ndoshta do t\u00eb ishte mir\u00eb q\u00eb k\u00ebsaj n\u00ebne (dhe p\u00ebrmes saj, t\u00eb gjitha n\u00ebnave) t\u2019i k\u00ebrkonim falje p\u00ebr at\u00eb q\u00eb u b\u00ebm\u00eb edhe at\u00ebher\u00eb kur nuk b\u00ebm\u00eb asgj\u00eb. Mbase, ajo ka kujt t\u2019i rr\u00ebfej\u00eb (sic!), por ne \u00e7far\u00eb kemi p\u00ebr t\u00eb rr\u00ebfyer. Ferdonije Qerkezi jeton e vetmuar, me munges\u00ebn e m\u00eb t\u00eb dashurve t\u00eb saj q\u00eb ia mori lufta, kurse ne jetojm\u00eb me munges\u00eb t\u00eb nd\u00ebrgjegjes dhe n\u00eb vetmin\u00eb e boll\u00ebkut q\u00eb na e solli liria. Prandaj, ky film dokumentar, \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb film, \u00ebsht\u00eb jeta e nj\u00eb gruaje. Tridhjet minutat e k\u00ebtij filmi, jan\u00eb tridhjet minutat q\u00eb p\u00ebr ne dhe t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzimin nuk do t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb asnj\u00ebher\u00eb: drama e nj\u00eb gruaje q\u00eb shp\u00ebrfaq nd\u00ebrgjegjen e munguar t\u00eb njeriut.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Recension mbi film dokumentarin &#8220;Ferdonija&#8221; Duket sikur ai\u00a0fatum-i\u00a0(\u03bc\u03bfi\u03c1\u03b1) antik grek i ka p\u00ebrgatitur nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb till\u00eb, sepse ndryshe nuk ka mund\u00ebsi t\u00eb jet\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb. Vet\u00ebm zotat mitik\u00eb mund ta projektojn\u00eb nj\u00eb vuajtje kaq t\u00eb p\u00ebrbotshme. Nj\u00eb vuajtje kaq e madhe, nj\u00eb dram\u00eb e till\u00eb mund t\u00eb luhet vet\u00ebm n\u00eb teatrin e madh t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":266,"featured_media":11132,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[2054,2053,1703],"ppma_author":[733],"class_list":["post-4610","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-dokumentar","tag-ferdonija","tag-kinemaja"],"authors":[{"term_id":733,"user_id":266,"is_guest":0,"slug":"dritan-dragusha","display_name":"Dritan Dragusha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp"},"user_url":"","last_name":"Dragusha","first_name":"Dritan","description":"Dritan Dragusha \u00ebsht\u00eb i diplomuar n\u00eb filozofi, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. Dritani \u00ebsht\u00eb i fokusuar n\u00eb teori t\u00eb kultur\u00ebs dhe gjithashtu n\u00eb let\u00ebrsi, kinema dhe muzik\u00eb. Po ashtu, merret edhe me gazetari. \u00cbsht\u00eb kolumnist i rregullt n\u00eb platform\u00ebn online \"sbunker.net\". Ka qen\u00eb edhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs i filozofis\u00eb dhe etik\u00ebs n\u00eb \"The British School Kosova\". Bashkautor n\u00eb projektin kulturor televiziv \"Filozofema\", n\u00eb Radio Televizionin e Kosov\u00ebs. Aktualisht Dritani \u00ebsht\u00eb autor dhe moderator i emisionit \"Prizma\", n\u00eb televizionin T7."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4610","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/266"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4610"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4610\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11138,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4610\/revisions\/11138"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4610"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4610"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4610"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4610"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}