{"id":4628,"date":"2021-06-02T11:21:30","date_gmt":"2021-06-02T09:21:30","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4628"},"modified":"2025-01-17T11:25:46","modified_gmt":"2025-01-17T09:25:46","slug":"te-jetuarit-me-ankthin-e-tragjedise-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/kritike\/te-jetuarit-me-ankthin-e-tragjedise-i\/","title":{"rendered":"T\u00eb jetuarit me ankthin e tragjedis\u00eb (I)"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3><\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Tragjedit\u00eb mund t\u00eb na shoq\u00ebrojn\u00eb n\u00eb vazhdim\u00ebsi. Nga to ka gjasa t\u00eb shkallmohen r\u00ebnd\u00eb t\u00eb t\u00ebra politika, entitete kulturore dhe struktura sociale t\u00eb cilat njer\u00ebzit mund t\u2019i marrin si t\u00eb mir\u00ebqena dhe t\u00eb p\u00ebrbotshme. Nga pasojat q\u00eb ato krijojn\u00eb shpesh her\u00eb ndryshon kahja dhe trajektorja e historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzve dhe njer\u00ebzimit. Potencialet rr\u00ebnuese t\u00eb tragjedive mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb paparashikueshme. Si\u00e7 dihet,edhe dukurit\u00eb natyrore \u2013 si t\u00ebrmetet, shp\u00ebrthimet vullkanike, p\u00ebrmbytjet masive etj. \u2013 mund t\u00eb shkaktojn\u00eb vdekje, rr\u00ebnime, shkat\u00ebrrime. Mir\u00ebpo, dallimi \u00ebsht\u00eb se k\u00ebto t\u00eb fundit jan\u00eb produkt i ligjeve t\u00eb natyr\u00ebs \u2013 \u201ctrilleve\u201d t\u00eb saj \u2013 kurse tragjedit\u00eb manifestohen kryesisht si rezultat i aksioneve, reaksioneve, konflikteve, pasioneve dhe zem\u00ebrimeve njer\u00ebzore. Rivalitetet etnike, luft\u00ebrat civile apo tensionet religjioze jan\u00eb vet\u00ebm disa nga format m\u00eb\u00a0brutale ku tragjedit\u00eb shfaqen me t\u00ebr\u00eb ashp\u00ebrsin\u00eb e tyre.<\/p>\n<p>Historia ka d\u00ebshmuar se sa m\u00eb pak q\u00eb njer\u00ebzit e kan\u00eb parandier mund\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb tragjedie, aq m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha kan\u00eb qen\u00eb gjasat p\u00ebr erupsionin e tyre. Andaj, ky \u201cmallkim\u201d thuajse nuk u \u00ebsht\u00eb shqitur njer\u00ebzve q\u00eb nga antikiteti deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme. T\u00eb pushtuar nga optimizmi, \u201cnaiviteti\u201d, shpresa dhe besimi historik p\u00ebr koh\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn qen\u00ebsojn\u00eb, shoq\u00ebrit\u00eb ka gjasa q\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi t\u2019i kushtojn\u00eb pak v\u00ebmendje dimensionit tragjik t\u00eb jet\u00ebs njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb sens t\u00eb jetuarit n\u00eb \u201cfundin e koh\u00ebrave\u201d askush nuk e kishte deshifruar m\u00eb mir\u00eb se sa shkrimtari i njohur austriak, me origjin\u00eb hebraike,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.britannica.com\/biography\/Stefan-Zweig\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Stefan Cvajg<\/a>\u00a0[Stefan Zweig]. N\u00eb librin e tij sa autobiografik po ashtu edhe historik \u201c<a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/World-Yesterday-Stefan-Zweig\/dp\/0803226616\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bota e Djeshme<\/a>\u201d ai tregon p\u00ebr falsitetin e nj\u00eb optimizmi t\u00eb till\u00eb dhe rreziqet e tij. Duke e p\u00ebrshkruar atmosfer\u00ebn psikologjike, sociale e politike n\u00eb kontinentin evropian para Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, ky shkrimtar nuk nguron ta quaj\u00eb k\u00ebt\u00eb model si \u201cepoka e art\u00eb e siguris\u00eb\u201d. Si\u00e7 dihet k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr rendin nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb inauguruar dhe administruar nga \u201c<a href=\"https:\/\/www.britannica.com\/event\/Concert-of-Europe\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Koncerti i Evrop\u00ebs<\/a>\u201d. E kjo ndjenj\u00eb sigurie, pohon Cvajgu, u b\u00eb thesari m\u00eb i \u00e7muar i miliona njer\u00ebzve \u2013 ideali i p\u00ebrbashk\u00ebt i jet\u00ebs s\u00eb tyre. Pra, pas nj\u00eb paqe relativisht t\u00eb gjat\u00eb dhe progresi konstant t\u00eb njer\u00ebzimit, \u201caskush nuk besonte n\u00eb luft\u00ebra, n\u00eb revolucione n\u00eb p\u00ebrmbysje. \u00c7do gj\u00eb e skajshme, \u00e7do veprim i dhunsh\u00ebm dukej si di\u00e7ka thuajse e pamundur n\u00eb nj\u00eb epok\u00eb ku sundonte arsyeja\u201d, shprehej me kok\u00ebfort\u00ebsi ky autor.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, shp\u00ebrthimi i \u201cbeft\u00eb\u201d i Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore dhe tragjedit\u00eb e panum\u00ebrta q\u00eb solli ajo, duke shkat\u00ebrruar jet\u00ebn e miliona njer\u00ebzve, tregoi se sa t\u00eb pabaza ishin iluzione t\u00eb tilla. Pik\u00ebrisht n\u00eb koh\u00ebn kur as q\u00eb mund t\u00eb imagjinohej nj\u00eb katrahur\u00eb e till\u00eb p\u00ebr bot\u00ebn, me nj\u00eb leht\u00ebsi t\u00eb padurueshme \u201ckuajt e murr\u00ebtyer t\u00eb apokalipsit\u201d u v\u00ebrsulen kund\u00ebr njer\u00ebzimit. Paradoksalisht rr\u00ebnimi i nj\u00eb bote q\u00eb kishte ekzistuar deri at\u00ebher\u00eb, u b\u00eb me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb luft\u00eb, q\u00eb mendohej se \u201cdo t\u2019i p\u00ebrfundonte t\u00eb gjitha luft\u00ebrat\u201d. Nj\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrvijim i vagullt ky q\u00eb nuk do t\u00eb kalonte shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u2019u v\u00ebrtetuar se sa naiv ishte.<\/p>\n<p>Mjerisht, kjo neglizhenc\u00eb mbi tragjedit\u00eb e kaluara, nuk ka l\u00ebn\u00eb pa \u201cinfektuar\u201d as sot qytetar\u00ebt dhe shtetet e rendit demokratik liberal. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, doktrina filozofike e teoricienit t\u00eb njohur amerikan Francis Fukujama [<a title=\"Home\" href=\"https:\/\/fukuyama.stanford.edu\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Francis Fukuyama<\/a>], mbi \u201c<a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/End-History-Last-Man\/dp\/0743284550\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Fundin e Historis\u00eb dhe Njeriun e Fundit<\/a>\u201d, u shnd\u00ebrrua n\u00eb burim t\u00eb k\u00ebtij optimizmi historik. Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, ky mendimtar do ta anticipoi tez\u00ebn e tij famoze mbi finalizimin e evolucionit historik dhe ideologjik t\u00eb njer\u00ebzimit, sipas s\u00eb cil\u00ebs, demokracia liberale kumtohej si forma p\u00ebrfundimtare e k\u00ebtij rrug\u00ebtimi historik dhe teleologjik. K\u00ebshtu me triumfin e k\u00ebtij modeli teorik dhe politik plot\u00ebsohej edhe k\u00ebrkesa e \u201cagjencit antropogjentik\u201d hegelian p\u00ebr barazi nd\u00ebrnjer\u00ebzore. E sipas k\u00ebsaj teze, ky shtyt\u00ebs \u201cpsiko-politik\u201d, kishte qen\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr nxitjen e luft\u00ebrave t\u00eb p\u00ebrgjakshme dhe tragjedive t\u00eb panum\u00ebrta n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb pranimit universal human. Mir\u00ebpo, me paqtimin e tij jet\u00ebsohej vizoni i pajtimit racionalist dhe k\u00ebshtu merrnin fund ankthet e gjata t\u00eb historis\u00eb.Masivizimi i k\u00ebtij bot\u00ebkuptimi, sipas\u00a0<a href=\"https:\/\/www.kettering.org\/people\/derek-barker-program-officer\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Derek Barker<\/a>\u00a0n\u00eb librin e tij \u201cTragjedia dhe Shtet\u00ebsia: Konflikti, Pajtimi dhe Demokracia nga Haemon-itek Hegeli\u201d(<a href=\"http:\/\/www.sunypress.edu\/p-4702-tragedy-and-citizenship.aspx\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Tragedy and Citizenship: Conflict, Reconcilation, and Democracy from Haemon to Hegel<\/a>), do t\u00eb konsiderohet \u201cp\u00ebrgjegj\u00ebs\u201d p\u00ebr triumfin e sensit kolektiv post-historik, q\u00eb e k\u00ebrkon sh\u00ebmb\u00ebllimin n\u00eb domenin e \u201cliris\u00eb dhe siguris\u00eb private borgjeze\u201d. Rrjedhimisht strehimi n\u00ebn \u00e7atin\u00eb e k\u00ebsaj ngrehine i pasivizon edhe potencialet e aktivizimit qytetar publik. Prandaj, n\u00eb antinomi me k\u00ebt\u00eb ngurosje personale, Breker e afirmon pik\u00ebpamjen se pik\u00ebrisht gjall\u00ebrimi i asaj fryme publike q\u00eb pulson nga dimensioni tragjik i jet\u00ebs politike mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si mund\u00ebsi p\u00ebr rienergjizim e kultur\u00ebs aktive qytetare, me q\u00ebllim mir\u00ebmbajtjen e dinamizmit t\u00eb demokracis\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo tradit\u00eb e g\u00ebrshetimit t\u00eb kultur\u00ebs dramaturgjike tragjike dhe realiteteve sociale dhe politike daton q\u00eb nga koha e Arsitotelit. Kurse, filozofi i njohur gjerman\u00a0<a href=\"https:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/habermas\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Jurgen Haberams<\/a>\u00a0[J\u00fcrgen Habermas] n\u00eb librin e tij \u201cKriza e Legjitimimit\u201d (<a href=\"http:\/\/amazon.com\/Legitimation-Crisis-Juergen-Habermas\/dp\/0807015210\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Legitimation Crisis<\/a>) konstaton se kjo nd\u00ebrthurje ka karakter inherent n\u00eb estetik\u00ebn klasike. Nd\u00ebrkaq, p\u00ebrsiatje t\u00eb tilla mbi raportin nd\u00ebrmjet ndjeshm\u00ebrive artistike dhe jet\u00ebs politike, n\u00eb bot\u00ebn shqiptare, i ka artikuluar teoricieni i njohur i kultur\u00ebs shqiptare\u00a0<a href=\"https:\/\/www.notablebiographies.com\/newsmakers2\/2007-Pu-Z\/Rugova-Ibrahim.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ibrahim Rugova<\/a>\u00a0n\u00eb librin e tij \u201c<a href=\"https:\/\/books.google.com\/books\/about\/Refuzimi_estetik.html?id=Hf7ftwAACAAJ\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Refuzimi Estetik<\/a>\u201d. Sipas k\u00ebtij kritiku letrar, pik\u00ebrisht sarkazma, satira, grotesku, apo ironia do t\u00eb mund t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si \u201carm\u00eb shpirt\u00ebrore\u201d n\u00eb afirmimin e potencialeve t\u00eb liris\u00eb njer\u00ebzore dhe refuzimin kulturor ndaj sistemeve represive. Por, pse Rugova nuk ishte fokusuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr edhe n\u00eb kategorin\u00eb e tragjedis\u00eb sikur se n\u00eb gjinit\u00eb tjera artistike t\u00eb sip\u00ebrcekura dhe \u00e7far\u00eb implikime politike mund t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb p\u00ebrcaktim i till\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pyetje q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb trajtohet n\u00eb nj\u00eb shkrim tjet\u00ebr, sepse i tejkalon caqet e k\u00ebtij elaborimi.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tragjedit\u00eb mund t\u00eb na shoq\u00ebrojn\u00eb n\u00eb vazhdim\u00ebsi. Nga to ka gjasa t\u00eb shkallmohen r\u00ebnd\u00eb t\u00eb t\u00ebra politika, entitete kulturore dhe struktura sociale t\u00eb cilat njer\u00ebzit mund t\u2019i marrin si t\u00eb mir\u00ebqena dhe t\u00eb p\u00ebrbotshme. Nga pasojat q\u00eb ato krijojn\u00eb shpesh her\u00eb ndryshon kahja dhe trajektorja e historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzve dhe njer\u00ebzimit. Potencialet rr\u00ebnuese t\u00eb tragjedive [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":402,"featured_media":12173,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[2378],"ppma_author":[688,371],"class_list":["post-4628","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-tragjedia"],"authors":[{"term_id":688,"user_id":402,"is_guest":0,"slug":"alfred-marleku","display_name":"Alfred Marleku","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg"},"user_url":"","last_name":"Marleku","first_name":"Alfred","description":"Alfred Marleku ka p\u00ebrfunduar studimet bachelor, master dhe ato t\u00eb doktorat\u00ebs n\u00eb shkenca politike. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, Fakultetin e Shkencave Politike.\r\n\r\nP\u00ebr shum\u00eb vjet ka punuar si menaxher i projekteve t\u00eb ndryshme t\u00eb financuara nga Komisioni Evropian, USAID-i, Ambasada Amerikane etj., t\u00eb cilat fokusohen, kryesisht, n\u00eb reformat e arsimit t\u00eb lart\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebrkim dhe zhvillim (R&amp;D); kthimin e trurit; zhvillimin e plan-programeve n\u00eb harmoni me nevojat e tregut etj. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb ka qen\u00eb i angazhuar edhe n\u00eb sektorin publik si k\u00ebshilltar politik n\u00eb fush\u00ebn e bashk\u00ebpunimit juridik nd\u00ebrkomb\u00ebtar."},{"term_id":371,"user_id":377,"is_guest":0,"slug":"afrim-kasolli","display_name":"Afrim Kasolli","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/download-e1699361476685.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/download-e1699361476685.jpg"},"user_url":"","last_name":"Kasolli","first_name":"Afrim","description":"Afrim Kasolli ka studiuar Filozofi-Sociologji. Nj\u00eb koh\u00eb ka ligj\u00ebruar l\u00ebnd\u00ebn \u201cHyrje n\u00eb Shkencat Politike n\u00eb Kolegjin Victory\u201d. Ka qen\u00eb deputet i Kuvendit t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs. Merret me shkrime dhe ese filozofike. Sfer\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb e interesit t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb filozofia politike."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4628","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/402"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4628"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4628\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12170,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4628\/revisions\/12170"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12173"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4628"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4628"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4628"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4628"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}