{"id":4854,"date":"2020-12-24T12:11:31","date_gmt":"2020-12-24T10:11:31","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4854"},"modified":"2024-10-11T12:42:45","modified_gmt":"2024-10-11T10:42:45","slug":"kthimi-ne-te-shkuaren-rendi-liberal-dhe-struktura-e-sistemit-nderkombetar-pjesa-iii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/kthimi-ne-te-shkuaren-rendi-liberal-dhe-struktura-e-sistemit-nderkombetar-pjesa-iii\/","title":{"rendered":"Kthimi n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn: rendi liberal dhe struktura e sistemit nd\u00ebrkomb\u00ebtar &#8211; Pjesa III"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p><em>Kthimi n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn dhe Joseph Biden<\/em><\/p>\n<p>Konsiderohet se me ardhjen e Joseph Biden n\u00eb pushtet, qysh n\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb pun\u00ebs, ai do t\u00eb shfuqizoj\u00eb shum\u00eb vendime dhe t\u00eb stopoj\u00eb disa procese me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb rikthej\u00eb jo pak trende q\u00eb jan\u00eb rezultat i politik\u00ebs dhe i metodave jokonvencionale t\u00eb \u201cbilateralizmit transaksional\u201d t\u00eb aplikuar nga Presidenti Trump. Pik\u00ebpamjet e tij n\u00eb politik\u00ebn e jashtme Biden i ka shprehur qart\u00eb dhe z\u00ebsh\u00ebm n\u00eb nj\u00eb artikull autorial t\u00eb botuar n\u00eb edicionin mars\/prill 2020 t\u00eb revist\u00ebs \u201c<a href=\"https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/united-states\/2020-01-23\/why-america-must-lead-again\">Foreign Affairs<\/a>\u201d. Ai konstaton se \u2013 gati n\u00eb t\u00eb gjitha parametrat \u2013 kredibiliteti dhe ndikimi i ShBA-s\u00eb n\u00eb nivel global \u00ebsht\u00eb shk\u00ebrmoqur keqazi qyshkur Presidenti Obama liroi zyr\u00ebn. Ai akuzon Presidentin Trump se i ka kthyer shpin\u00ebn aleat\u00ebve tradicional\u00eb duke i sulmuar ata pa takt dhe, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, ka abdikuar nga lidershipi global p\u00ebr t\u00eb mobilizuar shtetet mike p\u00ebr veprime kolektive me q\u00ebllim t\u00eb ballafaqimit m\u00eb t\u00eb leht\u00eb me sfidat dhe k\u00ebrc\u00ebnimet e k\u00ebsaj epoke. Biden premton se me ardhjen n\u00eb pushtet do ta rinovoj\u00eb demokracin\u00eb amerikane dhe aleancat e d\u00ebmtuara me partner\u00ebt strategjik\u00eb, do mbroj\u00eb t\u00eb ardhmen ekonomike t\u00eb vendit dhe k\u00ebshtu do b\u00ebj\u00eb t\u00eb mundur q\u00eb ShBA-t\u00eb, sipas tij, t\u00eb udh\u00ebheqin s\u00ebrish me bot\u00ebn. Ai premton se ShBA-ja do t\u2019i rikthehet multilateralizmit dhe raporteve t\u00eb ngushta transatlantike dhe se administrata e tij do lart\u00ebsoj\u00eb diplomacin\u00eb p\u00ebr t\u2019i mund\u00ebsuar atij dhe shtetit q\u00eb t\u00eb drejtoj\u00eb p\u00ebrmes \u201cfuqis\u00eb s\u00eb shembullit\u201d n\u00eb vend t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.wral.com\/joe-biden-lead-not-by-example-of-power-but-power-of-our-example\/19375665\/\">\u201cshembullit t\u00eb fuqis\u00eb\u201d.<\/a>\u00a0Nd\u00ebr zotimet e tij m\u00eb t\u00eb z\u00ebshme gjat\u00eb fushat\u00ebs ishin edhe rikthimi i menj\u00ebhersh\u00ebm i ShBA-s\u00eb n\u00eb shum\u00eb institucione dhe organizata multilaterale si:\u00a0<a href=\"https:\/\/unfccc.int\/process-and-meetings\/the-paris-agreement\/the-paris-agreement\">Marr\u00ebveshja e Parisit p\u00ebr Klim\u00ebn<\/a>, apo edhe rian\u00ebtar\u00ebsimi i ShBA-s\u00eb n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.vox.com\/2020\/11\/9\/21556172\/trump-biden-transition-team-covid-19-who-join\">Organizat\u00ebn Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb<\/a>.<\/p>\n<p>K\u00ebto ide politike filluan t\u00eb marrin form\u00eb dhe t\u00eb konkretizohen vet\u00ebm nj\u00eb jav\u00eb pas zgjedhjeve presidenciale. Shumica e ekipit t\u00eb ngusht\u00eb t\u00eb propozuar nga Biden jan\u00eb persona q\u00eb kan\u00eb bashk\u00ebpunuar me t\u00eb nd\u00ebr vite, sidomos gjat\u00eb administrat\u00ebs t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.npr.org\/sections\/biden-transition-updates\/2020\/12\/12\/945627799\/what-most-biden-picks-have-in-common-time-in-obama-administration\">Presidentit Obama<\/a>. Duke qen\u00eb t\u00eb till\u00eb, kjo administrat\u00eb pritet t\u00eb propozoj\u00eb politika dhe koncepte t\u00eb ngjashme kund\u00ebr t\u00eb cilave Trump kishte garuar. Kthimi i njer\u00ebzve t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb n\u00ebnkupton se edhe pik\u00ebpamja e nj\u00ebjt\u00eb e politik\u00ebs s\u00eb jashtme do t\u00eb rikthehet. Megjithat\u00eb, p\u00ebrkund\u00ebr premtimeve elektorale, deklarimeve publike dhe planeve qeveris\u00ebse, konsideroj se Joseph Biden e ka pothuajse t\u00eb pamundur t\u00eb ndjek\u00eb nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb jashtme\u00a0<em>transformuese<\/em>, si\u00e7 mund t\u00eb pritet nga dikush. E shumta q\u00eb do t\u00eb b\u00ebj\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb fokusohet n\u00eb nj\u00eb politik\u00eb\u00a0<em>restauruese<\/em>. Kjo do t\u00eb ndodh\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb ndryshimeve strukturore n\u00eb sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar q\u00eb jan\u00eb pasoj\u00eb e modifikimeve n\u00eb balancin e fuqis\u00eb.<\/p>\n<p>Edhe pse, n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb, krijohet p\u00ebrshtypja se Trump dhe Biden jan\u00eb krejt t\u00eb ndrysh\u00ebm sa i p\u00ebrket konceptit p\u00ebr bot\u00ebn dhe sfidat me t\u00eb cilat p\u00ebrballet ShBA-ja n\u00eb nivel global, megjithat\u00eb k\u00ebto k\u00ebndv\u00ebshtrime pik\u00eb-prek\u00ebn n\u00eb nj\u00eb element t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm.\u00a0<a href=\"https:\/\/blogs.lse.ac.uk\/usappblog\/2020\/11\/27\/joe-bidens-approach-to-china-will-not-differ-greatly-from-donald-trumps\/\">Biden<\/a>, ashtu si edhe Trump, e konsideron Kin\u00ebn si rivalin kryesor me t\u00eb cil\u00ebn ShBA-ja do t\u00eb garoj\u00eb dhe konkurroj\u00eb n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb k\u00ebtij shekulli. N\u00eb fakt, \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht rritja e Kin\u00ebs q\u00eb e b\u00ebn\u00eb t\u00eb pamundur ruajtjen e rendit liberal nd\u00ebrkomb\u00ebtar, ashtu si\u00e7 e kemi njohur, le t\u00eb themi, deri m\u00eb vitin 2016. Kjo ndodh p\u00ebr shkak t\u00eb efekteve strukturore q\u00eb ka n\u00eb sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar ngritja e nj\u00eb shteti m\u00eb fuqi t\u00eb madhe ekonomike dhe zot\u00ebsia e projektimit t\u00eb k\u00ebtij potenciali ekonomik n\u00eb fuqi ushtarake, diplomatike dhe kulturore, q\u00eb \u00ebsht\u00eb e p\u00ebraf\u00ebrt me at\u00eb t\u00eb shtetit q\u00eb e ka dominuar sistemin deri n\u00eb at\u00eb moment. Kjo situat\u00eb automatikisht e riformaton polaritetin nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Si rezultat, ShBA-t\u00eb obligohen, pa marr\u00eb parasysh se kush \u00ebsht\u00eb n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb, q\u00eb t\u00eb fokusohet n\u00eb politik\u00ebn e balancimit t\u00eb fuqis\u00eb kineze. Sepse me alternimin e polaritetit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, nga ai unipolar n\u00eb at\u00eb bipolar apo edhe multipolar, ekzistenca e rendit liberal nd\u00ebrkomb\u00ebtar v\u00ebshtir\u00ebsohet deri n\u00eb plasaritje. Ky rend b\u00ebhet i mundur vet\u00ebm kur sistemi udh\u00ebhiqet nga nj\u00eb pol dominues, me q\u00ebllim ky pol t\u00eb jet\u00eb edhe\u00a0<a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Great-Delusion-Liberal-International-Realities\/dp\/0300234198\">fuqi liberale<\/a>. Prandaj \u00ebsht\u00eb iluzore t\u00eb mendohet se gjendja n\u00eb sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar do t\u00eb kthehet n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn. Rritja e Kin\u00ebs shp\u00ebrfaq shtr\u00ebngesat strukturore n\u00eb sistem. N\u00eb k\u00ebt\u00eb konstelacion forcash vlerat e rendit liberal nd\u00ebrkomb\u00ebtar do t\u00eb konsiderohen sekondare, sepse gara n\u00eb mes t\u00eb shteteve \u2013 si postulat kryesor i raporteve nd\u00ebrshtet\u00ebrore \u2013 do rikthehet t\u00eb marr\u00eb primatin.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"time\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kthimi n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn dhe Joseph Biden Konsiderohet se me ardhjen e Joseph Biden n\u00eb pushtet, qysh n\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb pun\u00ebs, ai do t\u00eb shfuqizoj\u00eb shum\u00eb vendime dhe t\u00eb stopoj\u00eb disa procese me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb rikthej\u00eb jo pak trende q\u00eb jan\u00eb rezultat i politik\u00ebs dhe i metodave jokonvencionale t\u00eb \u201cbilateralizmit transaksional\u201d t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":402,"featured_media":7972,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[656],"ppma_author":[688],"class_list":["post-4854","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-usa"],"authors":[{"term_id":688,"user_id":402,"is_guest":0,"slug":"alfred-marleku","display_name":"Alfred Marleku","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg"},"user_url":"","last_name":"Marleku","first_name":"Alfred","description":"Alfred Marleku ka p\u00ebrfunduar studimet bachelor, master dhe ato t\u00eb doktorat\u00ebs n\u00eb shkenca politike. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, Fakultetin e Shkencave Politike.\r\n\r\nP\u00ebr shum\u00eb vjet ka punuar si menaxher i projekteve t\u00eb ndryshme t\u00eb financuara nga Komisioni Evropian, USAID-i, Ambasada Amerikane etj., t\u00eb cilat fokusohen, kryesisht, n\u00eb reformat e arsimit t\u00eb lart\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebrkim dhe zhvillim (R&amp;D); kthimin e trurit; zhvillimin e plan-programeve n\u00eb harmoni me nevojat e tregut etj. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb ka qen\u00eb i angazhuar edhe n\u00eb sektorin publik si k\u00ebshilltar politik n\u00eb fush\u00ebn e bashk\u00ebpunimit juridik nd\u00ebrkomb\u00ebtar."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4854","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/402"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4854"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4854\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8242,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4854\/revisions\/8242"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4854"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}