{"id":4886,"date":"2020-11-25T16:37:27","date_gmt":"2020-11-25T14:37:27","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4886"},"modified":"2024-12-13T17:04:00","modified_gmt":"2024-12-13T15:04:00","slug":"te-vete-mashtruarit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/te-vete-mashtruarit\/","title":{"rendered":"T\u00eb (vet\u00eb) mashtruarit"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p><em>\u201cLiria ekziston vet\u00ebm n\u00eb iluzionin e saj.\u201d<\/em><br \/>\nFernando Pessoa<\/p>\n<p>Kishte pranuar meritat m\u00eb t\u00eb larta nga shteti dhe respektin m\u00eb t\u00eb madh nga shoq\u00ebria, sepse konsiderohej si nj\u00eb kund\u00ebrshtar i\u00a0<em>frankizmit<\/em>, dhe si i mbijetuar i kampeve naziste p\u00ebr tri vjet ishte kryetar i shoqat\u00ebs s\u00eb t\u00eb mbijetuarve t\u00eb Holokaustit\u00a0<em>Amical de Mathausen<\/em>, ku m\u00eb 2005, si i mbijetuari i fundit mbajti nj\u00eb fjalim n\u00eb parlamentin spanjoll. Ky ishte Enric Marco, i cili p\u00ebr \u2018b\u00ebmat\u2019 e tij kishte dh\u00ebn\u00eb me qindra intervista e prononcime, p\u00ebr t\u00eb ishin b\u00ebr\u00eb filma, i ishin shp\u00ebrndar\u00eb mir\u00ebnjohje dhe dekorata, mir\u00ebpo, m\u00eb 2005, pak koh\u00eb para se te kremtohej, n\u00eb ish kampin e\u00a0<em>Mathausen<\/em>-it gjasht\u00ebdhjet\u00ebvjetori i \u00e7lirimit t\u00eb kampeve naziste, nj\u00eb historian i ri (Benito Bermeho) e zbulon se e t\u00ebr\u00eb historia e Enric Marco-s \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mashtrim. Kjo ngjarje sikur e p\u00ebrmbysi jo vet\u00ebm historin\u00eb e k\u00ebtij\u00a0<em>mashtruesi gjenial<\/em>, por edhe e shp\u00ebrfaqi nevoj\u00ebn q\u00eb kishte Spanja dhe shoq\u00ebria spanjolle p\u00ebr vet\u00ebmashtrim. Mb\u00ebshtetja q\u00eb Spanja i kishte dh\u00ebn\u00eb Hitlerit dhe, n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre, dor\u00ebzimi i shoq\u00ebris\u00eb spanjolle para pushtetit t\u00eb diktatorit Franko, sikur kishte krijuar nj\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb pashpjegueshme p\u00ebr nj\u00eb\u00a0<em>demenc\u00eb kolektive<\/em>\u00a0p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn (n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb keq), ose mb\u00ebshtetja e nj\u00eb historie (nuk ka lidhje v\u00ebrtet\u00ebsia), ku spanjoll\u00ebt i nxjerr edhe si luft\u00ebtar\u00eb ndaj nazizmit dhe kryengrit\u00ebs ndaj diktatur\u00ebs. Dhe historia e Enric Marco-s e p\u00ebrmbushte mjaft mir\u00eb k\u00ebt\u00eb boshll\u00ebk moral e shpirt\u00ebror q\u00eb e kishte shoq\u00ebria spanjolle. Mir\u00ebpo, m\u00eb 2005 rr\u00ebfimi i Enric Marco-s faktohet se \u00ebsht\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebr dhe k\u00ebt\u00eb m\u00eb s\u00eb miri na e paraqet shkrimtari\u00a0<a href=\"https:\/\/www.goodreads.com\/author\/show\/13424.Javier_Cercas\">Javier Cercas<\/a>, n\u00eb romanin e tij dokumentar\u00a0<em>Mashtruesi<\/em>. Nj\u00eb element q\u00eb e prek\u00eb edhe thelbin e gjith\u00eb rr\u00ebfimit t\u00eb Enric Marco-s n\u00eb raport me shoq\u00ebrin\u00eb spanjolle, sipas Cercas \u00ebsht\u00eb se; n\u00eb fakt Enric Marco kishte b\u00ebr\u00eb at\u00eb q\u00eb shoq\u00ebria spanjolle (Spanja) d\u00ebshironte ta kishte dhe ai me t\u00ebr\u00eb gjenialitetin e tij ia ofroi. Spanja d\u00ebshironte ta harronte historin\u00eb (e turpshme) reale t\u00eb saj, madje mund\u00ebsisht ta fshinte dhe si z\u00ebvend\u00ebsim ishte Enric Marco me historin\u00eb e tij t\u00eb lavdishme, historin\u00eb q\u00eb do t\u00eb duhej ta kishte Spanja dhe t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsohej nga ajo.<\/p>\n<p>E p\u00ebrbashk\u00ebta jon\u00eb ka lidhje (n\u00eb parim) edhe me historin\u00eb e Enric Marco-s, por edhe me shoq\u00ebrin\u00eb spanjolle. Sikurse \u201cheroi\u201d spanjoll q\u00eb kishte shpifur duke shpikur historin\u00eb e tij, edhe tek ne shum\u00eb individ\u00eb e shpik\u00ebn historin\u00eb e tyre, kinse ishin pjes\u00eb e luft\u00ebs (madje kontribut n\u00eb k\u00ebt\u00eb historin\u00eb e g\u00ebnjesht\u00ebrt t\u00eb tyre kan\u00eb edhe ata q\u00eb ishin v\u00ebrtet n\u00eb luft\u00eb dhe madje ishin edhe udh\u00ebheq\u00ebs t\u00eb saj), ku edhe k\u00ebta q\u00eb njihen n\u00eb publik si\u00a0<em>veteran\u00eb t\u00eb rrejsh\u00ebm<\/em>, i shp\u00ebrbleu shteti, sepse ua njohu statusin e veteranit dhe ua dha benefitet q\u00eb bart ky status (sic!). Mendoj se kjo shpjegohet disi n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb: duke marr\u00eb parasysh se pjes\u00eb e Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs ishte nj\u00eb num\u00ebr jasht\u00ebzakonisht i vog\u00ebl, duket se edhe ne si shoq\u00ebri kishim nevoj\u00eb q\u00eb disi k\u00ebt\u00eb num\u00ebr t\u00eb mos e pranonim, sepse sikur ky num\u00ebr na e nxirrte n\u00eb pah frik\u00ebn kolektive q\u00eb kishim p\u00ebr t\u00eb luftuar, e q\u00eb pas luft\u00ebs kjo p\u00ebrjetohej si e met\u00eb. Duke qen\u00eb nj\u00eb disproporcion kaq i madh n\u00eb pjes\u00ebmarrje kjo pastaj pas luft\u00ebs krijoi nj\u00eb narracion tjet\u00ebr mbi t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e \u00e7lirimit t\u00eb vendit. Ata q\u00eb kishin luftuar (disa, sidomos protagonist\u00ebt politik\u00eb) thon\u00eb se ne p\u00ebrmes pushk\u00ebs e \u00e7liruam vendin, dometh\u00ebn\u00eb, ju ik\u00ebt. Kurse refugjat\u00ebt (ikanak\u00ebt \u2013 e q\u00eb k\u00ebtu futen edhe t\u00eb ashtuquajturit krahu i paqes), si ekstremi tjet\u00ebr, thon\u00eb se po t\u00eb mos ishte NATO (Amerika) ne nuk do t\u00eb \u00e7liroheshim kurr\u00eb. N\u00eb t\u00eb dyja q\u00ebndrimet ka nj\u00eb mashtrim. Mashtrimi \u00ebsht\u00eb ky: \u00e7lirimi i Kosov\u00ebs nga aparati shtet\u00ebror serb nuk mund t\u00eb shihet si rast i izoluar prej asaj se \u00e7far\u00eb kishte ndodh\u00eb m\u00eb her\u00ebt n\u00eb luft\u00ebrat n\u00eb ish Jugosllavi. Serbia e Milloshevi\u00e7it te bashk\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb forme\u00a0<em>e kishte mbushur kup\u00ebn<\/em>, n\u00eb luft\u00ebn me kroat\u00ebt, e sidomos me boshnjak\u00ebt, e ve\u00e7an\u00ebrisht me rastin e gjenocidit q\u00eb u shkaktua n\u00eb Srebrenic\u00eb. Srebrenica i shkakton dy probleme p\u00ebr nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00ebt; e para: se aty ushtrohet gjenocid n\u00eb civil\u00eb dhe e dyta: se aty gjithashtu p\u00ebrdhoset dinjiteti i siguris\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare (ju kujtohen forcat paqeruajt\u00ebse t\u00eb lidhura p\u00ebr shtylla elektrike nga forcat serbe). K\u00ebto dy elemente e kishin futur Per\u00ebndimin thell\u00ebsisht n\u00eb nj\u00eb antagoniz\u00ebm t\u00eb brendsh\u00ebm. Midis Europe, p\u00ebrpara syve t\u00eb bot\u00ebs dhe n\u00ebn mbrojtjen e forcave paqeruajt\u00ebse u vran\u00eb, masakruan dhe zhduk\u00ebn 8372 boshnjak\u00eb t\u00eb pafajsh\u00ebm p\u00ebr pak dit\u00eb. Ky ishte nj\u00eb posht\u00ebrim i madh p\u00ebr bot\u00ebn per\u00ebndimore. Ishte kafshat\u00eb e madhe q\u00eb nuk mund ta kap\u00ebrdinte. Prandaj, nd\u00ebrhyrja e NATO-s n\u00eb Kosov\u00eb nuk mund t\u00eb shihet ve\u00e7as k\u00ebsaj ngjarje. Po ashtu, masakrat q\u00eb filluan n\u00ebp\u00ebr territorin e Kosov\u00ebs, p\u00ebr Per\u00ebndimin shiheshin si nj\u00eb zgjatim i masakrave n\u00eb Bosnje dhe mbi t\u00eb gjitha spastrimi etnik q\u00eb serb\u00ebt po kryenin ndaj shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs ishte vula e nd\u00ebrhyrjes.<\/p>\n<p>Pra, \u00e7lirimi i Kosov\u00ebs dhe liria e saj, deri edhe shtet\u00ebsia nuk mund t\u00eb shihet jasht\u00eb nj\u00eb konteksti nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe ideologjik madje. Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, sepse n\u00eb shp\u00ebrb\u00ebrje t\u00eb Jugosllavis\u00eb nuk ishin faktor\u00ebt e vet\u00ebm ato nj\u00ebsi q\u00eb e p\u00ebrb\u00ebnin at\u00eb, por ishin t\u00eb p\u00ebrfshira direkt dhe indirekt edhe vende t\u00eb ndryshme dhe q\u00eb kjo implikonte p\u00ebrplasjen ideologjike, ku i ashtuquajturi Blloku Lindor kishte filluar t\u00eb binte sikur gur\u00ebt e\u00a0<em>dominos<\/em>. Ne ishim aty, madje p\u00ebr shkak t\u00eb shum\u00eb shkaqeve q\u00eb u cek\u00ebn k\u00ebtu dhe shum\u00eb t\u00eb tjerave, ishim n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes, si asnj\u00ebher\u00eb m\u00eb par\u00eb dhe si askund n\u00eb bot\u00eb q\u00eb pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Fundi i shekullit XX p\u00ebrmbyllet me r\u00ebnien e komunizmit dhe m\u00eb \u00e7lirimin ton\u00eb fillon shekulli XXI.<\/p>\n<p>Arsyeja se pse nd\u00ebr ne debati se\u00a0<em>kush e solli lirin\u00eb\u00a0<\/em>ka qen\u00eb p\u00ebrher\u00eb i pranish\u00ebm, \u00ebsht\u00eb p\u00ebr faktin se nuk kemi pasur nj\u00eb \u00e7lirim t\u00eb tipit klasik, ku ne do t\u00eb organizoheshim masovikisht edhe do t\u00eb luftonim dhe do ta largonim Serbin\u00eb nga vendi yn\u00eb. Madje, kjo nuk duhet par\u00eb si lig\u00ebsi, sepse n\u00eb bot\u00ebn moderne pothuajse nuk ka popull e shtet q\u00eb \u00ebsht\u00eb \u00e7liruar vet\u00ebm me forcat e veta; as Franca dhe vendet e tjera nuk u \u00e7liruan pa ndihm\u00ebn e aleat\u00ebve nga Gjermania naziste, e as kroat\u00ebt dhe boshnjak\u00ebt nuk u \u00e7liruan vet\u00eb. Pra, ajo q\u00eb na b\u00ebri ne t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb karshi nd\u00ebrhyrjes nd\u00ebrkomb\u00ebtare ishin viktimat, madje t\u00eb gjith\u00eb q\u00eb jetonim n\u00eb ish Jugosllavi ishim viktima t\u00eb nj\u00eb makinerie vrastare q\u00eb udh\u00ebhiqej nga regjimi i Milloshevi\u00e7it. T\u00eb gjith\u00eb, si refugjati, si ai\/ajo q\u00eb ra n\u00eb betej\u00eb, si ai\/ajo p\u00ebr fatin e t\u00eb cilit nuk dim\u00eb gj\u00eb, si ai\/ajo sh\u00ebmb\u00eblltyra e t\u00eb cilit shkrihet tani n\u00eb bronz, e ai\/ajo me pushk\u00eb n\u00eb dor\u00eb, si i\/e dhunuara, si ushtari e komandanti i tij, e f\u00ebmija dhe i moshuari, si i burgosuri p\u00ebr politik\u00eb ose jo; ishim dhe do t\u00eb mbetemi p\u00ebrgjithmon\u00eb viktima t\u00eb nj\u00eb lufte t\u00eb tmerrshme. Prandaj, n\u00ebse ve\u00e7se na k\u00ebrkohet ta themi se\u00a0<em>kush e solli lirin\u00eb<\/em>, at\u00ebher\u00eb, q\u00eb t\u00eb mos vet\u00ebmashtrohemi dhe t\u2019i mashtrojm\u00eb ata q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb pas nesh, na duhet pak modesti e shum\u00eb sinqeritet, se\u00a0<em>lirin\u00eb na e soll\u00ebn ata q\u00eb sot nuk jan\u00eb mes nesh dhe ne q\u00eb s\u2019do t\u00eb jemi nes\u00ebr mes atyre q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb<\/em>.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cLiria ekziston vet\u00ebm n\u00eb iluzionin e saj.\u201d Fernando Pessoa Kishte pranuar meritat m\u00eb t\u00eb larta nga shteti dhe respektin m\u00eb t\u00eb madh nga shoq\u00ebria, sepse konsiderohej si nj\u00eb kund\u00ebrshtar i\u00a0frankizmit, dhe si i mbijetuar i kampeve naziste p\u00ebr tri vjet ishte kryetar i shoqat\u00ebs s\u00eb t\u00eb mbijetuarve t\u00eb Holokaustit\u00a0Amical de Mathausen, ku m\u00eb 2005, si [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":266,"featured_media":11139,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[972,1635,991],"ppma_author":[733],"class_list":["post-4886","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kosove","tag-liria","tag-shoqeria"],"authors":[{"term_id":733,"user_id":266,"is_guest":0,"slug":"dritan-dragusha","display_name":"Dritan Dragusha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp"},"user_url":"","last_name":"Dragusha","first_name":"Dritan","description":"Dritan Dragusha \u00ebsht\u00eb i diplomuar n\u00eb filozofi, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. Dritani \u00ebsht\u00eb i fokusuar n\u00eb teori t\u00eb kultur\u00ebs dhe gjithashtu n\u00eb let\u00ebrsi, kinema dhe muzik\u00eb. Po ashtu, merret edhe me gazetari. \u00cbsht\u00eb kolumnist i rregullt n\u00eb platform\u00ebn online \"sbunker.net\". Ka qen\u00eb edhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs i filozofis\u00eb dhe etik\u00ebs n\u00eb \"The British School Kosova\". Bashkautor n\u00eb projektin kulturor televiziv \"Filozofema\", n\u00eb Radio Televizionin e Kosov\u00ebs. Aktualisht Dritani \u00ebsht\u00eb autor dhe moderator i emisionit \"Prizma\", n\u00eb televizionin T7."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4886","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/266"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4886"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4886\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11123,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4886\/revisions\/11123"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4886"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4886"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4886"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4886"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}