{"id":4980,"date":"2016-09-01T18:08:26","date_gmt":"2016-09-01T16:08:26","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4980"},"modified":"2024-10-29T18:16:24","modified_gmt":"2024-10-29T16:16:24","slug":"gjinia-dhe-feminizmi-ne-planifikimin-urban","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/gjinia-dhe-feminizmi-ne-planifikimin-urban\/","title":{"rendered":"Gjinia dhe feminizmi n\u00eb planifikimin urban"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p>Sektori i planifikimit dhe i nd\u00ebrtimit karakterizohet nga kultura e burrave, q\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit e ka ndikuar fuqish\u00ebm planifikimin e qyteteve. Kjo kultur\u00eb ka krijuar struktura t\u00eb ngurta q\u00eb si pasoj\u00eb kan\u00eb p\u00ebrforcimin e stereotipeve, n\u00eb vend t\u00eb shp\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb tyre dhe hapjes s\u00eb perspektivave tjera gjithp\u00ebrfshir\u00ebse.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p><strong><em>N\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre jan\u00eb t\u00eb shprehura k\u00ebto struktura n\u00eb qytet?<\/em><\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, ka qen\u00eb nj\u00eb perceptim i gabuar paragjykues se bart\u00ebsit e gjinis\u00eb s\u00eb caktuar do t\u00eb shprehen n\u00eb forma t\u00eb ndryshme n\u00eb arkitektur\u00eb. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se grat\u00eb arkitekte do t\u00eb projektojn\u00eb forma gjeometrike t\u00eb rrumbullak\u00ebta dhe forma t\u00eb buta &#8211; e \u00a0burrat do t\u00eb projektojn\u00eb kryesisht forma katrore. Mir\u00ebpo, historia dhe p\u00ebrvoja na tregon se ky perceptim, natyrisht, nuk q\u00ebndron. Krejt\u00ebsisht varet se kush ka qen\u00eb projektues, \u00e7far\u00eb dhe p\u00ebr k\u00eb ka projektuar.<\/p>\n<p>Ngjyrimet gjinore jan\u00eb t\u00eb shprehura n\u00eb gjith\u00eb sfer\u00ebn publike. Statujat, jan\u00eb nj\u00eb shembull. Shihet qart\u00eb se n\u00eb hap\u00ebsirat publike, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi grat\u00eb jan\u00eb paraqitur n\u00eb figura nudo dhe pa emra, me f\u00ebmij\u00eb si n\u00ebna t\u00eb devotshme q\u00eb \u00ebsht\u00eb prezentuar si vler\u00eb universale. Nga ana tjet\u00ebr burrat paraqiten si figura historike, figura muskuloze t\u00eb vendosura n\u00eb piedestal dhe me arm\u00eb. Gjithashtu, tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb evidente se pjesa d\u00ebrrmuese e rrug\u00ebve, e shesheve dhe e hap\u00ebsirave t\u00eb tjera publike jan\u00eb t\u00eb em\u00ebrtuara me emra burrash. T\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn kultur\u00eb e v\u00ebrejm\u00eb edhe n\u00eb shfryt\u00ebzimin e fondeve publike &#8211; si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti me fushat e futbollit q\u00eb p\u00ebrdoren kryesisht nga burrat.<\/p>\n<p><strong>Metoda p\u00ebr thyerjen e strukturave<\/strong><\/p>\n<p><em>Shembuj model nga vendet me tradit\u00eb demokratike<\/em><\/p>\n<p>Shteti i Suedis\u00eb njihet si vend lider sa i p\u00ebrket respektimit t\u00eb vlerave demokratike e n\u00eb ve\u00e7anti n\u00eb respektimin e t\u00eb drejtave t\u00eb grave. N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb qeveris\u00eb suedeze \u00ebsht\u00eb edhe Ministria e Barazis\u00eb Gjinore, e cila merret ekskluzivisht p\u00ebr forcimin e pozit\u00ebs s\u00eb gruas n\u00eb shoqni. Suedia gjithashtu ka Strategjin\u00eb Nacionale p\u00ebr Barazin\u00eb Gjinore. Si derivat i k\u00ebsaj strategjie edhe Ligji i Planifikimit dhe i Nd\u00ebrtimit (2011) p\u00ebrcakton qart\u00eb detyrat e institucioneve sesi grat\u00eb dhe burrat kan\u00eb fuqin\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb n\u00eb procesin e planifikimit dhe t\u00eb nd\u00ebrtimit. Kjo b\u00ebhet kryesisht nep\u00ebrmjet pjes\u00ebmarrjes direkte t\u00eb gruas n\u00eb procesin e planifikimit. Shumica e komunave n\u00eb Suedi krijojn\u00eb grupe punuese t\u00eb p\u00ebrb\u00ebra vet\u00ebm nga grat\u00eb, q\u00eb ato m\u00eb lirsh\u00ebm t\u00eb japin idet\u00eb e tyre rreth planifikimit n\u00eb zonat ku banojn\u00eb. Pastaj ato ide inkorporohen me idet\u00eb e mbledhura nga gjith\u00eb procesi i dialogut me qytetar\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Finland\u00eb, p\u00ebr t\u00eb sensibilizuar problemin e dhun\u00ebs ndaj gruas n\u00eb shoq\u00ebri, qevera ka lansuar nj\u00eb projekt q\u00eb quhet \u201dTransparenc\u00eb\u201d. Objektet ku strehohen grat\u00eb q\u00eb jan\u00eb viktim\u00eb e dhun\u00ebs, nd\u00ebrtohen n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb qyteteve dhe nuk fshihen n\u00eb periferi, ku nuk mund t\u00eb shihen nga qytetar\u00ebt. K\u00ebto strehimore jan\u00eb t\u00eb hapura p\u00ebr vizita t\u00eb qytetar\u00ebve me orar t\u00eb caktuara, nd\u00ebrsa dhunuesit (burrat) mbahen n\u00ebn kontroll t\u00eb rrept\u00eb nga institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse. Si rezultat i k\u00ebsaj, grat\u00eb e viktimizuara n\u00eb k\u00ebto qendra strehimore nuk stigmatizohen, objektet n\u00eb fjal\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb ambient t\u00eb sigurt\u00eb dhe ndihmojn\u00eb q\u00eb viktimat t\u00eb riintegrohen prap\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri. Ky koncept ndihmon n\u00eb vet\u00ebdij\u00ebsimin e shoqnis\u00eb se problemi i dhun\u00ebs ndaj gruas ekziston dhe se transparenca \u00ebsht\u00eb luftimi m\u00eb efektiv i k\u00ebsaj dukurie negative.<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb objektet e tilla edhe pse jan\u00eb t\u00eb pakta, ato nd\u00ebrtohen zakonisht n\u00eb periferi, dhe e kan\u00eb p\u00ebr synim fshehjen nga syt\u00eb e qytetar\u00ebve.<\/p>\n<p>Nj\u00eb shembull i mir\u00eb \u00ebsht\u00eb poashtu Austria. Qyteti i Vjen\u00ebs n\u00eb vitin 2000 ka filluar nj\u00eb projekt q\u00eb quhet Gender mainstreaming (Vienna- a model city for Gender Mainstreaming), i cili \u00ebsht\u00eb nj\u00eb model i mir\u00eb se si duhet integruar aspektet gjinore n\u00eb planifikimin hap\u00ebsinor. Objektivi kryesor i projektit \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbush\u00eb m\u00eb mir\u00eb nevojat dhe k\u00ebrkesat e t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb saj, me fokus grat\u00eb dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e sh\u00ebrbimeve publike.<\/p>\n<p><strong><em>Pyejte me r\u00ebnd\u00ebsi<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Gjat\u00eb procesit t\u00eb planifikimit n\u00eb vendet si Suedia, shtrohen nj\u00eb varg pyetjesh q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me gjinin\u00eb n\u00eb planifikim.<\/p>\n<p><em>Ku punojn\u00eb grat\u00eb dhe burrat?<\/em><\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb leht\u00ebsimesh krijon planifikimi urban n\u00eb ndarjen e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb dhe pun\u00ebve n\u00eb familje dhe a ka mund\u00ebsi pun\u00ebsimi af\u00ebr banimit? N\u00ebse po, si?<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb efektet pozitive dhe ato negative t\u00eb vendndodhjes s\u00eb shitoreve, qendrave eksterne t\u00eb shopingut nga perspektiva gjinore?<\/p>\n<p>A jan\u00eb leht\u00eb t\u00eb qasshme objektet e sh\u00ebrbimeve publike, p. sh. shkollat, \u00e7erdhet?<\/p>\n<p>Si \u00ebsht\u00eb shtrirja e objekteve t\u00eb banimit kolektiv n\u00eb raport me \u00e7mimin qend\u00ebr-periferi?<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb k\u00ebrkesat e grave n\u00eb dizajnimin e lagjeve ku jetojn\u00eb?<\/p>\n<p>A ka hap\u00ebsira t\u00eb gjelb\u00ebruara dhe rekreative n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb objekteve t\u00eb banimit, ku mund t\u00eb kalohet koha?<\/p>\n<p>Gjithmon\u00eb duhet pasur parasysh se grat\u00eb dhe burrat e p\u00ebrjetojn\u00eb ndryshe arkitektur\u00ebn q\u00eb i rrethon. Nj\u00eb hap drejt nj\u00eb planifikimi t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm urban do t\u00eb ishte q\u00eb n\u00eb organet projektuese t\u00eb jet\u00eb num\u00ebr i barabart\u00eb i grave dhe i burrave. Poashtu \u00ebsht\u00eb m\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi q\u00eb burrat t\u00eb vet\u00ebdij\u00ebsohen dhe t\u00eb shikojn\u00eb proceset nga nj\u00eb perspektiv\u00eb kritike e normave dhe nga nj\u00eb perspektiv\u00eb gjinore. Ndryshimi i strukturave duhet t\u00eb filloj\u00eb me hapa t\u00eb vegj\u00ebl dhe t\u00eb sigurt.<br \/>\n_________________<\/p>\n<p><em>Ky tekst \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur nga United Nation Democracy Fund (UNDF) &#8211; \u00a0Am I equal in Kosovo society<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sektori i planifikimit dhe i nd\u00ebrtimit karakterizohet nga kultura e burrave, q\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit e ka ndikuar fuqish\u00ebm planifikimin e qyteteve. Kjo kultur\u00eb ka krijuar struktura t\u00eb ngurta q\u00eb si pasoj\u00eb kan\u00eb p\u00ebrforcimin e stereotipeve, n\u00eb vend t\u00eb shp\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb tyre dhe hapjes s\u00eb perspektivave tjera gjithp\u00ebrfshir\u00ebse. N\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre jan\u00eb t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":522,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1050,1140,1581],"ppma_author":[1582],"class_list":["post-4980","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-feminizmi","tag-gjinia","tag-planifikimi-urban"],"authors":[{"term_id":1582,"user_id":522,"is_guest":0,"slug":"arben-vojvoda","display_name":"Arben Vojvoda","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/arben-vojvoda-e1730218548954.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/arben-vojvoda-e1730218548954.jpg"},"user_url":"","last_name":"Vojvoda","first_name":"Arben","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4980","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/522"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4980"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4980\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9286,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4980\/revisions\/9286"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4980"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}