{"id":5031,"date":"2016-02-08T11:25:19","date_gmt":"2016-02-08T09:25:19","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5031"},"modified":"2024-10-11T10:25:24","modified_gmt":"2024-10-11T08:25:24","slug":"pabarazia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/pabarazia\/","title":{"rendered":"(Pa)Barazia"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\"><\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"img-wrapper\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sbunker.net\/uploads\/sbunker.net\/images\/2016\/August\/05\/auto_6211653333_b5e2f057e91470389223.jpg\" \/><\/div>\n<div class=\"news-left\">\n<p>Tema mbi barazin\u00eb \u00e7do her\u00eb ka ngjallur debate t\u00eb ashpra, sepse papajtueshm\u00ebria \u00ebsht\u00eb e pranishme q\u00eb n\u00eb fillim. Gjithashtu rrisku i t\u00eb keqkuptuarit (q\u00ebllimsh\u00ebm apo pa q\u00ebllimsh\u00ebm), \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i madh. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj vet\u00eb barazia n\u00eb vetvete nga nj\u00ebra an\u00eb cil\u00ebsohet si \u2018e mira\u2019 a priori, mir\u00ebpo, ata q\u00eb nuk pajtohet me k\u00ebt\u00eb, pjesa tjet\u00ebr pra, mendojn\u00eb se \u00ebsht\u00eb e pamundur q\u00eb t\u00eb jemi t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb barabart\u00eb, ani pse mund t\u00eb ngjajm\u00eb shum\u00eb. Kjo p\u00ebrplasje \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e hershme, si\u00e7 edhe e dim\u00eb barazia \u00ebsht\u00eb koncept biblik dhe si i till\u00eb vazhdimisht ka prodhuar debat. Sipas modelit religjioz ligj\u00ebrimi mbi barazin\u00eb lidhet me Zotin, ku thuhet se para tij t\u00eb gjith\u00eb jemi t\u00eb barabart\u00eb. Mir\u00ebpo, barazia si koncept dhe si substrat i mendimit filozofik ngjan n\u00eb modernitet, konkretisht me Iluminizmin. Pra, \u00ebsht\u00eb Iluminizmi ai i cili barazin\u00eb e b\u00ebri pjes\u00eb t\u00eb diskursit t\u00eb tij dhe ku edhe n\u00ebp\u00ebrmes k\u00ebtij koncepti ai ushtroi tek masat nj\u00eb ndikim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm. Barazia i p\u00ebrket dimensionit historicist dhe si e till\u00eb ka karakter universalist dhe pik\u00ebrisht kjo prerrogativ\u00eb barazin\u00eb e b\u00ebn v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb realizueshme n\u00eb formatin, t\u00eb cilin e k\u00ebrkon vet\u00eb ideja e saj. Thirrja se t\u00eb gjith\u00eb jemi t\u00eb barabart\u00eb p\u00ebr nga natyra dhe si t\u00eb till\u00eb domosdoshm\u00ebrisht duhet t\u00eb ket\u00eb barazi p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb nj\u00eblloj pa dallim, pik\u00ebrisht k\u00ebtu edhe fillon problemi.<\/p>\n<p>T\u00eb k\u00ebrkosh barazi duke u nisur nga premisat natyrore, n\u00eb fakt kjo prodhon pabarazi n\u00eb vetvete, sepse n\u00ebse jemi t\u00eb barabart\u00eb p\u00ebr nga natyra, kjo nuk na lidh p\u00ebrjet\u00ebsisht q\u00eb t\u00eb jemi t\u00eb barabart\u00eb domosdoshm\u00ebrisht n\u00eb \u00e7do gj\u00eb dhe p\u00ebr gjith\u00e7ka. Madje nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e till\u00eb p\u00ebr barazi \u00ebsht\u00eb edhe imorale s\u00eb paku p\u00ebr dy arsye: a) tentohet q\u00eb t\u00eb p\u00ebrligjet di\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb nivelin e d\u00ebshirueshm\u00ebris\u00eb, sepse n\u00ebse jemi t\u00eb barabart\u00eb p\u00ebr nga natyra, at\u00ebher\u00eb d\u00ebshira jon\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb kjo barazi t\u00eb shtrihet n\u00eb t\u00ebr\u00eb horizontin praktik t\u00eb mundsh\u00ebm dhe b) nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb e till\u00eb n\u00eb fakt prodhon mund\u00ebsi pushteti, p\u00ebr shkak se kur dikush tenton q\u00eb k\u00ebt\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb na p\u00ebrkthej\u00eb n\u00eb realitet, at\u00ebher\u00eb ai direkt apo t\u00ebrthorazi do t\u00eb ushtroj\u00eb nj\u00eb lloj pushteti karshi nesh. Gjithashtu edhe Friedrich A. von Hayek kur e shtjellon k\u00ebt\u00eb problematik\u00eb n\u00eb termat ekonomik\u00eb ai vjen n\u00eb p\u00ebrfundimin se: \u201c&#8230;fakti se njer\u00ebzit nuk jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm, ne n\u00eb qoft\u00eb se ata i trajtojm\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb, rezultati do t\u00eb jet\u00eb pabarazia n\u00eb pozit\u00ebn e tyre aktuale, dhe se e vetmja m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr vendin e tyre n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb t\u00eb barabart\u00eb do t\u00eb jet\u00eb p\u00ebr t\u2019i trajtuar ata n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme\u201d. Pra, n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb forme k\u00ebrkesa p\u00ebr barazi, \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkes\u00eb edhe p\u00ebr pushtet, sepse n\u00ebse ne ngjajm\u00eb, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb jemi edhe t\u00eb barabart\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo form\u00eb e till\u00eb e t\u00eb insistuarit n\u00eb barazi \u00ebsht\u00eb e njohur tek grupet e ndryshme sociale. Ato secila n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e vet e shtrojn\u00eb k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr barazi. P.sh., grupet e majta k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb iden\u00eb e marksizmit p\u00ebr barazin\u00eb ta b\u00ebjn\u00eb t\u00eb mundshme, sepse ajo do t\u00eb sillte nj\u00eb gjendje paqeje, materialisht do t\u00eb ishim t\u00eb barabart\u00eb, klasat do t\u00eb zhb\u00ebhen, shteti do t\u00eb shuhet dhe shoq\u00ebria do t\u00eb kalonte n\u00eb nj\u00eb gjendje barazie. Mir\u00ebpo, Hayek-u mendon se: \u201cNj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr barazi t\u00eb pozit\u00ebs materiale mund t\u00eb p\u00ebrmbushet vet\u00ebm nga nj\u00eb qeveri me fuqi totalitare\u201d. Sepse p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb barabart\u00eb duhet edhe t\u2019i n\u00ebnshtrosh dhunsh\u00ebm t\u00eb tjer\u00ebt. Po ashtu edhe feminizmi \u00ebsht\u00eb ai i cili thekson nivelizimin e barazis\u00eb mes gruas dhe burrit, p\u00ebr shkak se gruaja mendohet se \u00ebsht\u00eb e pabarabart\u00eb n\u00eb raport me t\u00eb. Por, shpeshher\u00eb \u00ebsht\u00eb devijuar, ose hequr t\u00ebr\u00ebsisht targeti kur njeriu grua (si\u00e7 shprehet Simone de Beauvoir), k\u00ebrkon barazi. T\u00eb k\u00ebrkosh nga dikush di\u00e7ka, \u00ebsht\u00eb t\u2019i n\u00ebnshtrohesh pushtetit t\u00eb tij, andaj, shpeshher\u00eb grat\u00eb e b\u00ebjn\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb, k\u00ebrkojn\u00eb nga burrat q\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb barabarta me ta. Mir\u00ebpo, Beauvoir pyetjen p\u00ebr k\u00ebt\u00eb fenomen q\u00eb e shtron n\u00eb nj\u00eb format t\u00eb till\u00eb si: \u201c\u00c7ka i ka b\u00ebr\u00eb njeriu njeriut fem\u00ebr?\u201d (sic), e shpjegon komplet fenomenin e problemit. Kjo dilem\u00eb q\u00eb Beauvoir e shtron ng\u00ebrthen edhe nj\u00eb lloj p\u00ebrgjigje, sepse njeriu fem\u00ebr, \u00ebsht\u00eb margjinalizuar nga njeriu, e q\u00eb njer\u00ebz jan\u00eb edhe burri edhe gruja e q\u00eb Beauvoir i b\u00ebn p\u00ebrgjegj\u00ebs. Madje un\u00eb mendoj se margjinalizimi edhe m\u00eb i madh i gruas n\u00eb shumic\u00ebn e rasteve vjen nga vet\u00eb grat\u00eb (sidomos n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb). \u00cbsht\u00eb gruaja ajo e cila duhet ta \u00e7liroj\u00eb veten nga vetja e saj dhe nga shoq\u00ebria n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa shteti liberal si\u00e7 pohon edhe Robert Nozick-u, insiston n\u00eb barazin\u00eb e qytetar\u00ebve para ligjit, por edhe barazi n\u00eb mund\u00ebsi. Sepse Nozick-u mendon q\u00eb shteti liberal \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019ia leht\u00ebsuar jet\u00ebn qytetar\u00ebve, por edhe duke u mund\u00ebsuar atyre kushte sa m\u00eb t\u00eb barabarta dhe pushteti t\u00eb jet\u00eb sa m\u00eb pak i v\u00ebrejtsh\u00ebm. Gjithashtu edhe Hayek-u mendon se: \u201cBarazia para ligjit dhe barazia materiale jan\u00eb jo vet\u00ebm t\u00eb ndryshme, por jan\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me nj\u00ebri-tjetrin; dhe ne mund t\u00eb arrijm\u00eb ose nj\u00ebr\u00ebn ose t\u00eb tjer\u00ebn, por jo t\u00eb dyjat n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb\u201d. Pra insistimi i Hayek-ut \u00ebsht\u00eb pamund\u00ebsia q\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb jen\u00eb t\u00eb barabart. Pik\u00ebrisht kjo \u00ebsht\u00eb pika neuralgjike ku papajtueshm\u00ebria n\u00eb mes t\u00eb shtetit liberal dhe shtetit socialist konsiston. Mbase edhe Tocqueville n\u00eb analizat e tij p\u00ebr demokracin\u00eb n\u00eb Amerik\u00eb vjen n\u00eb konkluzione t\u00eb tilla si: \u201cDemokracia dhe socializmi nuk kan\u00eb asgj\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt n\u00eb raport me barazin\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 si fjal\u00eb. Po ta vini re ndryshimin: nd\u00ebrsa demokracia k\u00ebrkon barazi n\u00eb liri, socializmi k\u00ebrkon barazi n\u00eb vet\u00ebp\u00ebrmbajtje dhe rob\u00ebri\u201d. Me k\u00ebt\u00eb Tocqueville na tregon se sa t\u00eb shp\u00ebrputhshme jan\u00eb q\u00ebndrimet e k\u00ebtyre dy sistemeve politike.<\/p>\n<p>Pra, po t\u00eb shprehemi me gjuh\u00ebn e Fernando Pessoa-s, barazia ekziston vet\u00ebm n\u00eb iluzionin e saj. Apo si\u00e7 satirizonte Kurt Vonnegut-i kur thoshte se: \u201cIshte viti 2081, dhe t\u00eb gjith\u00eb ishin n\u00eb fund t\u00eb barabart\u00eb\u201d.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tema mbi barazin\u00eb \u00e7do her\u00eb ka ngjallur debate t\u00eb ashpra, sepse papajtueshm\u00ebria \u00ebsht\u00eb e pranishme q\u00eb n\u00eb fillim. Gjithashtu rrisku i t\u00eb keqkuptuarit (q\u00ebllimsh\u00ebm apo pa q\u00ebllimsh\u00ebm), \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i madh. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj vet\u00eb barazia n\u00eb vetvete nga nj\u00ebra an\u00eb cil\u00ebsohet si \u2018e mira\u2019 a priori, mir\u00ebpo, ata q\u00eb nuk pajtohet me k\u00ebt\u00eb, pjesa tjet\u00ebr [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":266,"featured_media":7966,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[733],"class_list":["post-5031","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion"],"authors":[{"term_id":733,"user_id":266,"is_guest":0,"slug":"dritan-dragusha","display_name":"Dritan Dragusha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp"},"user_url":"","last_name":"Dragusha","first_name":"Dritan","description":"Dritan Dragusha \u00ebsht\u00eb i diplomuar n\u00eb filozofi, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. Dritani \u00ebsht\u00eb i fokusuar n\u00eb teori t\u00eb kultur\u00ebs dhe gjithashtu n\u00eb let\u00ebrsi, kinema dhe muzik\u00eb. Po ashtu, merret edhe me gazetari. \u00cbsht\u00eb kolumnist i rregullt n\u00eb platform\u00ebn online \"sbunker.net\". Ka qen\u00eb edhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs i filozofis\u00eb dhe etik\u00ebs n\u00eb \"The British School Kosova\". Bashkautor n\u00eb projektin kulturor televiziv \"Filozofema\", n\u00eb Radio Televizionin e Kosov\u00ebs. Aktualisht Dritani \u00ebsht\u00eb autor dhe moderator i emisionit \"Prizma\", n\u00eb televizionin T7."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5031","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/266"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5031"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5031\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8223,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5031\/revisions\/8223"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5031"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}