{"id":5150,"date":"2016-05-06T16:30:22","date_gmt":"2016-05-06T14:30:22","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5150"},"modified":"2024-11-04T16:32:51","modified_gmt":"2024-11-04T14:32:51","slug":"injoranca-e-bekuar-kunder-mendimit-kritik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/kritike\/injoranca-e-bekuar-kunder-mendimit-kritik\/","title":{"rendered":"Injoranca e bekuar kund\u00ebr mendimit kritik"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb mendimi kritik?<\/strong><\/p>\n<p>Mendimi kritik n\u00ebnkupton guximin p\u00ebr t\u00eb mos u pajtu\/konformu me rregullat e t\u00eb menduarit tradicional dhe p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb jasht\u00eb kornizave t\u00eb p\u00ebrcaktuara nga mendimi i zakonsh\u00ebm dominues. Pra, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00ebnkupton mendim jokonformues ndaj asaj q\u00eb thon\u00eb autoritetet morale, pedagogjike e politike me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb \u00e7elen shtigje p\u00ebr ide t\u00eb reja e kreative.<\/p>\n<p>A ka njer\u00ebz n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb q\u00eb mendojn\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb? Natyrisht se po. Por, p\u00ebrshtypja ime \u00ebsht\u00eb se nuk mund t\u00eb flitet p\u00ebr nj\u00eb mas\u00eb kritike, dometh\u00ebn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr minimal t\u00eb nevojsh\u00ebm q\u00eb kishte me e avancu mendimin kritik. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj force, t\u00eb rinjt\u00eb tan\u00eb kryesisht riprodhojn\u00eb modelet e vjetra t\u00eb t\u00eb menduarit q\u00eb i pranojn\u00eb nga autoritetet n\u00eb sht\u00ebpi, shkolla, e media.<\/p>\n<p>Ve\u00e7 k\u00ebsaj, ka edhe nj\u00eb \u201cpor\u201d tjet\u00ebr: shpeshher\u00eb kur pretendojm\u00eb se angazhohemi n\u00eb mendim kritik, ai reduktohet n\u00eb mendim dhe q\u00ebndrim ndryshe nga ai i autoriteteve. N\u00eb saj\u00eb t\u00eb hapjes kulturore dhe revolucionit informativ, t\u00eb rinjt\u00eb u ekspozohen informacioneve t\u00eb shumta dhe ideve nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet. Por, kufizimet kohore dhe kognitive, si pasoj\u00eb e arsimimit t\u00eb pap\u00ebrshtatsh\u00ebm, e pamund\u00ebsojn\u00eb verifikimin e informacionit dhe shqyrtimin ideve. E v\u00ebrtet\u00eb se qasja e leht\u00eb dhe e shpejt\u00eb n\u00eb informacion po jep mund\u00ebsi t\u00eb shumta, por ky informacion \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm mbledhje e fakteve, por jo edhe kuptim i tij, dometh\u00ebn\u00eb dije.<\/p>\n<p>Tejkalimi i mendimit t\u00eb zakonsh\u00ebm tradicional \u00ebsht\u00eb kusht i domosdosh\u00ebm drejt mendimit kritik. Mir\u00ebpo, \u00ebsht\u00eb e pamjaftueshme q\u00eb t\u00eb merren modele t\u00eb gatshme dikah tjet\u00ebr, nga majtas e djathtas, lindja e per\u00ebndimi, e kaluara dhe e tashmja, e t\u00eb mos i asimilojm\u00eb ato n\u00eb nj\u00eb model t\u00eb ri t\u00eb t\u00eb menduarit kreativ e alternativ. Ky integrim i ideve n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb reja mendimi, mund t\u00eb b\u00ebhet vet\u00ebm n\u00ebse mendimi rrjedh nga nj\u00eb q\u00ebndrim e analiz\u00eb kritike ndaj \u00e7do modeli t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb t\u00eb menduarit. Ndryshe, mund t\u00eb flitet ve\u00e7 p\u00ebr mendim dogmatik.<\/p>\n<p>Mendimi kritik, prandaj, \u00ebsht\u00eb origjinal e jokonformist, e joskematik sipas modeleve t\u00eb caktuara.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrse nuk ka mendim kritik?<\/strong><\/p>\n<p>A ka shpres\u00eb q\u00eb shoq\u00ebria jon\u00eb do t\u00eb mendoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kritike e t\u00eb zhvilloj\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb reja t\u00eb mendimit? Mendoj se po. Ka arsye t\u00eb jemi optimist\u00eb p\u00ebrkitazi me k\u00ebt\u00eb n\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme t\u00eb parashikueshme.<\/p>\n<p>N\u00eb shoq\u00ebri po ngjajn\u00eb transformime t\u00eb ndryshme strukturore ose organizative q\u00eb do t\u00eb ken\u00eb ndikim edhe n\u00eb zhvillimin e ideve t\u00eb reja nd\u00ebr brezat e rinj. Brezat e rinj po rriten e formohen n\u00eb rrethana t\u00eb ndryshme nga ato t\u00eb brezave m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr dhe po formojn\u00eb nj\u00eb mend\u00ebsi e kultur\u00eb tjet\u00ebr. T\u00eb rinjt\u00eb po u ekspozohen ideve q\u00eb qarkullojn\u00eb n\u00eb nivel global p\u00ebrmes internetit, udh\u00ebtimeve e njohjeve personale. Ata do t\u00eb ken\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr ide e mendim q\u00eb do t\u2019u p\u00ebrshtaten situatave t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb tyre dhe thyejn\u00eb kufijt\u00eb e provincionalizmit. Trysnia shoq\u00ebrore p\u00ebr z\u00ebvend\u00ebsimin e ideve dhe elitave t\u00eb vjetra me t\u00eb rejat po shtohet. Mir\u00ebpo, duhet t\u00eb pranojm\u00eb se ka faktor\u00eb pengues q\u00eb p\u00ebrderisa ekzistojn\u00eb ato, zhvillimi i kultur\u00ebs dhe shprehive t\u00eb mendimit kritik do t\u00eb vonohet.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb e pengon mendimin kritik n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb? N\u00ebse marrim parasysh faktor\u00ebt kulturor\u00eb, mendimi kritik nuk \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb e promovon struktura e logjik\u00ebs tradicionale q\u00eb mbizot\u00ebron n\u00eb kultur\u00ebn ton\u00eb. Kjo logjik\u00eb \u00ebsht\u00eb formuar p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb kontekste t\u00eb ndryshme politike e ideologjike n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb organizimeve shoq\u00ebroro-politike dhe ideologjit\u00eb e s\u00eb kaluar\u00ebs, si ai kanunor, fetar, nacionalist dhe komunist.<\/p>\n<p>Sistemi jon\u00eb vleror q\u00eb rezulton prej nj\u00eb formimi t\u00eb k\u00ebtill\u00eb t\u00eb krijon autoritete e vlera t\u00eb padiskutueshme, shenjt\u00ebron ngjarje, persona, organizata, q\u00ebndrime e besime. N\u00eb familje kemi t\u2019zotin e shpis\u00eb, bacin, vllaun e madh, etj. Toka jon\u00eb ka bartur mbi shpin\u00eb heronj e shenjtor\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb lar\u00eb me gjak martir\u00ebsh e d\u00ebshmor\u00ebsh. Mbi t\u00eb e n\u00ebn t\u00eb gjejm\u00eb baballar\u00eb t\u00eb kombit, Mek\u00eb e Jerusalem shqiptar, pastaj patriot\u00eb q\u00eb deri dje i njihnim p\u00ebr tradhtar\u00eb, e tradhtar\u00eb q\u00eb deri dje ishin patriot\u00eb. N\u00eb kalendarin ton\u00eb historik kemi sh\u00ebnuar epope, luft\u00ebra t\u00eb shenjta, ngjarje nga m\u00eb t\u00eb zakonshmet q\u00eb i shpallim historike, madje zgjedhje historike, q\u00eb i p\u00ebrkujtojm\u00eb n\u00eb forma si t\u00eb riteve fetare. N\u00eb mend\u00ebsin\u00eb ton\u00eb kolektive kemi filozofi t\u00eb filan politikanit, madje fe t\u00eb shqiptar\u00ebve, si edhe miq\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrhershme e v\u00ebllazni me vendet e tjera, e me do t\u00eb tjera armiq\u00ebsi pereniale, e \u00e7kamos.<\/p>\n<p>P\u00ebrball\u00eb k\u00ebtij aparati totalitar ideologjik, kujt t\u2019i shkoj\u00eb mendja ose kush guxon t\u00eb v\u00ebr\u00eb n\u00eb dyshim krejt k\u00ebto shejtni e k\u00ebt\u00eb histori t\u00eb domosdoshme e t\u00eb pashmangshme t\u00eb kombit?! T\u00eb kund\u00ebrshtosh mendimin dominues q\u00eb \u00ebsht\u00eb i till\u00eb vet\u00ebm pse p\u00ebrs\u00ebritet deri n\u00eb monotoni dhe legjitimohet duke ia veshur mantelin e shenjtnis\u00eb \u00ebsht\u00eb e barabart\u00eb me blasfemi, sepse shenjtnia nuk guxon t\u00eb cenohet. Ata e ato q\u00eb guxojn\u00eb t\u00eb flasin p\u00ebr temat tabu ose t\u00eb shprehin mendime blasfemike d\u00ebnohen si renegat\u00eb.<\/p>\n<p>Aq sa zgjerohen tabut\u00eb, dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtetat e padiskutueshme e t\u00eb padyshimta, ngushtohen \u00e7\u00ebshtjet n\u00eb t\u00eb cilat mund t\u00eb mendohet, dometh\u00ebn\u00eb vet\u00eb fusha ku lejohet diskutimi, arsyetimi logjik, opinioni, mospajtimi, debati e dallimet n\u00eb opinione. K\u00ebshtu, temat e \u00e7\u00ebshtjet mbi t\u00eb cilat mund t\u00eb mendohet shkojn\u00eb duke u rrudhur, nd\u00ebrsa thell\u00ebsia e t\u00eb menduarit mbi to cekt\u00ebsohet.<\/p>\n<p><strong>Injoranca e bekuar<\/strong><\/p>\n<p>Ishte dasht\u00eb q\u00eb sistemi arsimor me i tejkalu e rr\u00ebnu pengesat e v\u00ebna nga mendimi dogmatik tradicional e bashk\u00ebkohor. Por, edhe ai \u00ebsht\u00eb thell\u00eb i ideologjizuar. Arsimtar\u00ebt vijn\u00eb n\u00eb klasa me librat e t\u00eb v\u00ebrtetave t\u00eb pakontestueshme p\u00ebr t\u2019ia kumtuar ato nx\u00ebn\u00ebsve e student\u00ebve, bash si profeti me shkrimet e gdhendura n\u00eb rrasa guri nga vet\u00eb Per\u00ebndia. Shkollat e universitetet tona, u m\u00ebsojn\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve dhe student\u00ebve t\u00eb v\u00ebrtetat e gatshme dhe kan\u00eb vet\u00ebm nga nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb pakontestueshme p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje e pyetje t\u00eb komplikuara.<\/p>\n<p>Sistemi yn\u00eb shkollor mbjell dhe e kultivon nj\u00eb kultur\u00eb dembelie intelektuale, pasi q\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit pranojn\u00eb dijet kategorike dhe fitojn\u00eb ndjenj\u00ebn se nuk mbetet gj\u00eb e re p\u00ebr t\u2019u m\u00ebsuar ose p\u00ebr t\u2019u th\u00ebn\u00eb. Natyrisht q\u00eb nj\u00eb arsimim i till\u00eb nuk nxit e as ndihmon t\u00eb rinjt\u00eb t\u00eb mendojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyra alternative; t\u00eb provojn\u00eb at\u00eb q\u00eb thuhet nga autoritetet pedagogjike duke i krahasuar ato n\u00ebse jan\u00eb n\u00eb pajtim me faktet dhe t\u00eb ekzaminojn\u00eb n\u00ebse v\u00ebrtet ka logjik\u00eb n\u00eb at\u00eb q\u00eb thuhet. K\u00ebshtu, shkolla t\u00eb rinjve ua jep rehatin\u00eb e t\u00eb nx\u00ebnit t\u00eb t\u2019v\u00ebrtetave t\u00eb gatshme, t\u00eb pajtuarit me at\u00eb q\u00eb thuhet dhe pranimit t\u00eb zgjidhjeve t\u00eb gatshme p\u00ebr \u00e7do problem, n\u00eb vend t\u00eb mundit t\u00eb dyshimit, shqyrtimit dhe mendimit ndryshe.<\/p>\n<p>Arsimimi degjeneron n\u00eb indoktrinim q\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb i m\u00ebson t\u00eb mendojn\u00eb me kategori dyjare p\u00ebrjashtuese: \u201ce mira\u201d\/\u201de liga\u201d, \u201cne\u201d\/\u201data\u201d, \u201ce jona\u201d\/\u201de huaja\u201d, \u201cmik\u201d\/\u201darmik\u201d, \u201cpatriot\u201d\/\u201dtradhtar\u201d, sipas modelit \u201cbardh\u201d\/\u201dzi\u201d t\u00eb t\u00eb menduarit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, b\u00ebhet dallim nd\u00ebrmjet dijes s\u00eb gabuar dhe dijes s\u00eb sakt\u00eb, por jo duke u bazuar n\u00eb kritere e standarde objektive shkencore, por duke n\u00eb shkall\u00ebn e p\u00ebrputhshm\u00ebris\u00eb s\u00eb dijes s\u00eb prodhuar me ideologjin\u00eb dominuese. Kategoria \u201ce jona\u201d\/\u201de huaja\u201d sh\u00ebrben p\u00ebr t\u00eb zhvler\u00ebsuar apriori \u00e7do ide a argument q\u00eb bie ndesh me postulatet e shenjta \u201ctonat\u201d si \u201ct\u00eb p\u00ebrgatitura n\u00eb kuzhinat e huaja\u201d. Me an\u00eb t\u00eb nocionit \u201ctradhtar\u201d refuzohen apriori opinionet e argumentet q\u00eb kund\u00ebrshtojn\u00eb at\u00eb ideologji duke e damkosur protagonistin e mendimit ndryshe si \u201cdor\u00eb e zgjatur \u00a0e k\u00ebtij e atij armiku\u201d, \u201cmbeturin\u00eb e k\u00ebtij e atij sistemi\u201d, etj.<\/p>\n<p>Pastaj, kultura jon\u00eb provinciale k\u00ebt\u00eb e quan \u201carsye\u201d ose \u201cmendim shkencor\u201d, por q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb i till\u00eb, pasi q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb mendim i lir\u00eb dhe kritik, por ide q\u00eb nuk u jan\u00eb n\u00ebnshtruar prov\u00ebs s\u00eb rrept\u00eb shkencore e logjike.<\/p>\n<p>Ky sistem i arsimit rezulton n\u00eb nj\u00eb kultur\u00eb ku mendimi kritik \u00ebsht\u00eb i mundimsh\u00ebm dhe i pavler\u00ebsuar, nd\u00ebrsa pajtimi me autoritetet dhe injoranca jan\u00eb bekim dhe vler\u00eb. Bindja e verb\u00ebr dhe injoranca tashm\u00eb jan\u00eb patriotiz\u00ebm, men\u00e7uri, zot\u00ebsi, e besnik\u00ebri. Strehimi tek emrat e p\u00ebrve\u00e7\u00ebm t\u00eb d\u00ebshmor\u00ebve t\u00eb luft\u00ebs, bart\u00ebsve t\u00eb filozofive politike t\u00eb paqes e miqve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb \u00ebsht\u00eb mask\u00eb p\u00ebr t\u00eb legjitimuar paaft\u00ebsin\u00eb e injoranc\u00ebn dhe fshehur mashtrimin e t\u00eb lig\u00ebn.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; &nbsp; \u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb mendimi kritik? Mendimi kritik n\u00ebnkupton guximin p\u00ebr t\u00eb mos u pajtu\/konformu me rregullat e t\u00eb menduarit tradicional dhe p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb jasht\u00eb kornizave t\u00eb p\u00ebrcaktuara nga mendimi i zakonsh\u00ebm dominues. Pra, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00ebnkupton mendim jokonformues ndaj asaj q\u00eb thon\u00eb autoritetet morale, pedagogjike e politike me [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":196,"featured_media":9550,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[1634],"ppma_author":[700],"class_list":["post-5150","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-mendimi-kritik"],"authors":[{"term_id":700,"user_id":196,"is_guest":0,"slug":"gezim-selaci","display_name":"G\u00ebzim Selaci","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1-1-e1728652765257.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1-1-e1728652765257.jpg"},"user_url":"","last_name":"Selaci","first_name":"G\u00ebzim","description":"G\u00ebzimi Selaci \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Departamentin e Sociologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. Ka studiuar Sociologji dhe Teori politike n\u00eb Prishtin\u00eb, Lond\u00ebr dhe Budapest. Specializimi i tij ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me legjitimimin e pushtetit dhe nd\u00ebrtimin e shtetit. Interesimi i tij p\u00ebrq\u00ebndrohet tek politika dhe pushteti n\u00eb shoq\u00ebri nga perspektiva nd\u00ebrdisiplinore dhe shtrihet tek t\u00eb kuptuarit e pranimit\/mospranimit t\u00eb autoritetit, dinamik\u00ebs s\u00eb identiteteve kolektive, si dhe aktivizmit politik."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5150","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/196"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5150"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5150\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9551,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5150\/revisions\/9551"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9550"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5150"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}