{"id":5209,"date":"2016-01-20T11:53:04","date_gmt":"2016-01-20T09:53:04","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5209"},"modified":"2024-10-09T14:46:13","modified_gmt":"2024-10-09T12:46:13","slug":"grafiti-si-subverzion-eshte-shembelltyra-e-pushteteve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/grafiti-si-subverzion-eshte-shembelltyra-e-pushteteve\/","title":{"rendered":"Grafiti si subverzion \u00ebsht\u00eb sh\u00ebmb\u00eblltyra e pushteteve"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3>Grafiti si subverzion \u00ebsht\u00eb sh\u00ebmb\u00eblltyra e pushteteve<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Grafiti nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e realizimit teknik n\u00eb vete sa \u00ebsht\u00eb mesazh thumbues politik. Artisti i grafiteve &#8211; si\u00e7 \u00ebsht\u00eb vet\u00eb thelbi i artit &#8211; nuk e sheh veten brenda konjukturave t\u00eb rehatis\u00eb komerciale apo edhe n\u00eb vet\u00eb koordinatat e nj\u00eb rregullimi shtyp\u00ebs social. Rebelimi i tij \u00ebsht\u00eb nxitje nga realiteti nd\u00ebrsa mohimi \u00ebsht\u00eb thirrje p\u00ebr realitet t\u00eb ri. Ai del p\u00ebrtej pedanteris\u00eb s\u00eb ekspozitave \u00e0 la grand p\u00ebr t\u2019u mish\u00ebruar me masat e p\u00ebrjashtuara t\u00eb rrug\u00ebs, p\u00ebrmes grafiteve n\u00eb rrug\u00eb poashtu. P\u00ebr dallim prej grafitist\u00ebve tjer\u00eb, Banksy n\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb bot\u00ebs, nj\u00ebjt\u00eb dhe Tehran Ratz n\u00eb Iran, jan\u00eb model i konsistenc\u00ebs s\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb grafiteve si p\u00ebr\u00e7ues t\u00eb mesazheve politike. T\u00eb dy, p\u00ebrmes krijimtaris\u00eb s\u00eb tyre universale, synojn\u00eb shkundjen e rendeve sociale ekzistuese. I pari godet fenomenet shoq\u00ebrore t\u00eb prodhuara nga politikat liberale, t\u00eb dyt\u00ebt luftonin kund\u00ebr regjimit autoritar t\u00eb Ahmadinejad-it.<\/p>\n<p>Meq\u00eb akti i par\u00eb i liris\u00eb ka ardhur dhunsh\u00ebm si kund\u00ebrp\u00ebrgjigjje e nj\u00eb dhune m\u00eb t\u00eb madhe \u2013 \u00e7lirimit nga prangat i duhej goditja e \u00e7ekanit \u2013 grafiti si thirrje p\u00ebr liri vjen si irritim, ofendim dhe p\u00ebrqeshje p\u00ebr klas\u00ebn shtyp\u00ebse n\u00eb pushtet. \u00a0Padyshim q\u00eb partikularitetet nuk luftohen me sojin e vet: seksizmi me seksiz\u00ebm, racizmi me raciz\u00ebm, nacionalizmi me nacionaliz\u00ebm. Atyre u p\u00ebrgjigjet universalja: liri, barazi, drejt\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb.<\/p>\n<p>Ahmadinejad-i apo politikb\u00ebr\u00ebsit e BE-s\u00eb nuk mund t\u00eb ofendohen, p\u00ebrqeshen apo irritohen nga nd\u00ebrhyrja subverizive e grafitit, p\u00ebr shkak se ekzistenca e tyre politike p\u00ebrb\u00ebn ofendim (shfryt\u00ebzim) dhe p\u00ebrqeshje (pabarazi). Liria e shprehjes (ashtu si e zgjedhjes) nuk \u00ebsht\u00eb liri derisa liria paracaktohet brenda konditave t\u00eb shtres\u00ebzimit shoq\u00ebror. Me lirin\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb sipas filozofit slloven Slavoj ?i?ek, \u201cn\u00ebnkuptojm\u00eb vrojtimin dhe dyshimin e \u00e7do gj\u00ebje q\u00eb na \u00ebsht\u00eb servuar nga ideologjia dominuese\u201d. Pra, liria e shprehjes, p\u00ebrqeshja dhe ofendimi duhet t\u00eb vrojtohen sepse mbahen ngusht\u00eb pas toleranc\u00ebs liberale q\u00eb m\u00eb pas kthehen n\u00eb intoleranc\u00eb.<\/p>\n<p>Shp\u00ebrfaqje e k\u00ebtij fenomeni ideologjik \u00ebsht\u00eb fshirja e dy grafiteve t\u00eb realizuara n\u00eb Prishtin\u00eb dhe Pej\u00eb. Nj\u00ebri nga t\u00eb cil\u00ebt e paraqet Atifete Jahjag\u00ebn gjysm\u00eb t\u00eb zhveshur dhe me uniform\u00eb policie nd\u00ebrsa tjetri Hashim Tha\u00e7in totalisht t\u00eb zhveshur. Si\u00e7 e dim\u00eb, ekzistenca politike e tyre karakterizohet me politika shfyt\u00ebzuese dhe jobarazimtare, th\u00ebn\u00eb figurativisht, me p\u00ebrqeshje dhe ofendime. Sipas p\u00ebrceptimit ideologjik aktual, tolerohet fuqia e tyre prodhuese p\u00ebr ofendime dhe p\u00ebrqeshje, nd\u00ebrsa intolerohet pafuqia ofenduese dhe p\u00ebrqesh\u00ebse e nj\u00eb grafiti thuaja se \u00ebsht\u00eb i barabart\u00eb n\u00eb politik\u00ebb\u00ebrje. Sa p\u00ebr debatin se a ishte grafiti seksist apo jo, derisa injorohet bazamenti teorik feminist i Simone de Beauvoir, se seksi \u00ebsht\u00eb epitet shoq\u00ebror dhe Atifete Jahjaga trajtohet si grua dhe jo si subjekt me p\u00ebrgjegj\u00ebsi shoq\u00ebrore, me fjal\u00ebt e publicistit Herman Mellville, \u201cnuk do t\u00eb preferoja\u201d, nuk do t\u00eb preferoja t\u00eb hyj n\u00eb nj\u00eb debat t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n<p>Filozofi francez Gilles Deluze me shum\u00eb t\u00eb drejt\u00eb thot\u00eb se: \u201cNuk ka vet\u00ebm zgjidhje t\u00eb sakta apo t\u00eb gabuara p\u00ebr problemet, por edhe vet\u00eb problemet mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb sakta apo t\u00eb gabuara\u201d.<\/p>\n<p>Grafiti vjen edhe si traum\u00eb. N\u00eb 2005 grafisti i njohur Bansky, sa p\u00ebr t\u2019a kthyer n\u00eb debat publik torturat \u00e7njer\u00ebzore t\u00eb \u201cGuantanamo Bay\u201d, kishte vendosur nj\u00eb instalacion n\u00eb \u201cDisneyland\u201d ku paraqitej nj\u00eb kukull me veshje burgu, e prangosur dhe me kok\u00ebn e mbuluar me nj\u00eb thes t\u00eb zi. M\u00eb pas ai kishte realizuar grafite n\u00eb Lond\u00ebr q\u00eb personifikonin t\u00eb burgosurin e k\u00ebtij burgu. Piccaso gjersa punonte \u201cGuernicen\u201d, ishte pyetur nga ushtar\u00ebt gjerman\u00eb \u201c ti e ke b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb?\u201d. Ai ishte p\u00ebrgjigjur \u201c Jo, ju e keni b\u00ebr\u00eb!\u201d. Grafiti si subverzion \u00ebsht\u00eb sh\u00ebmb\u00eblltyra e pushtetit. Mesazhi i tij p\u00ebrb\u00ebn goditje ndaj rendit shoq\u00ebror.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Grafiti si subverzion \u00ebsht\u00eb sh\u00ebmb\u00eblltyra e pushteteve Grafiti nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e realizimit teknik n\u00eb vete sa \u00ebsht\u00eb mesazh thumbues politik. Artisti i grafiteve &#8211; si\u00e7 \u00ebsht\u00eb vet\u00eb thelbi i artit &#8211; nuk e sheh veten brenda konjukturave t\u00eb rehatis\u00eb komerciale apo edhe n\u00eb vet\u00eb koordinatat e nj\u00eb rregullimi shtyp\u00ebs social. Rebelimi i tij \u00ebsht\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":326,"featured_media":7966,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[664],"ppma_author":[338],"class_list":["post-5209","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-kosovo"],"authors":[{"term_id":338,"user_id":326,"is_guest":0,"slug":"vatlon-marku","display_name":"Valton Marku","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/VAAAKA-1024x683-1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/VAAAKA-1024x683-1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Marku","first_name":"Valton","description":"Valton Marku \u00ebsht\u00eb politolog dhe hulumtues n\u00eb \u201cInstitutin p\u00ebr Kritik\u00eb dhe Emancipim\u201d (IKE). Ai ka diplomuar p\u00ebr Shkenca Politike n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs si dhe vazhdon studimet tjera p\u00ebr Komunikim Masiv n\u00eb Kolegjin \u201cAAB\u201d. Ka kontribuar me hulumtime, shkrime, analiza, raporte dhe aktivitete n\u00eb disa \u00e7\u00ebshtje kulturore, sociale dhe politike, p\u00ebrmes organizatave t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Aktualisht ai \u00ebsht\u00eb i fokusuar tek t\u00eb drejtat e pun\u00ebtor\u00ebve, politikat sociale, arsimi i lart\u00eb, mediat dhe teoria kritike kulturore."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5209","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/326"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5209"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5209\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8135,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5209\/revisions\/8135"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5209"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5209"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5209"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5209"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}