{"id":5292,"date":"2020-04-13T15:15:28","date_gmt":"2020-04-13T13:15:28","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5292"},"modified":"2024-11-04T15:19:06","modified_gmt":"2024-11-04T13:19:06","slug":"nje-molle-e-ndare-pergjysme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/nje-molle-e-ndare-pergjysme\/","title":{"rendered":"Nj\u00eb moll\u00eb e ndar\u00eb p\u00ebrgjysm\u00eb"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\"><\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"img-wrapper\"><\/div>\n<div class=\"news-left\">\n<p>Fragment nga filmi &#8220;Outbreak&#8221;,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.google.com\/search?client=safari&amp;rls=en&amp;sxsrf=ALeKk03UqzojcOpn_FBc2dhwKQJIHyE4fw:1586631458339&amp;q=Wolfgang+Petersen&amp;stick=H4sIAAAAAAAAAOPgE-LUz9U3MDYrMk5T4gAxLYxK4rXEspOt9NMyc3LBhFVKZlFqckl-0SJWwfD8nLT0xLx0hYDUktSi4tS8HayMAC4LtWlGAAAA&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwidt9rjhuHoAhWD-aQKHY6AAEgQmxMoATAregQIEhAD\">Wolfgang Petersen<\/a>, USA\u00a02005.<\/p>\n<p>Diku nga fundi i viteve \u201990, n\u00eb nj\u00eb nga televizionet italiane mbaj mend t\u00eb kem par\u00eb t\u00eb dubluar n\u00eb gjuh\u00ebn prit\u00ebse filmin amerikan \u2018Outbreak\u2019 me regji t\u00eb Wolfgang Petersen-it. Filmi pasqyronte mjek\u00ebt e ushtris\u00eb amerikane q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb gjejn\u00eb nj\u00eb kur\u00eb p\u00ebr nj\u00eb virus vdekjeprur\u00ebs q\u00eb p\u00ebrhapet n\u00eb nj\u00eb qytet t\u00eb Kalifornis\u00eb dhe q\u00eb u \u201cimportua\u201d nga nj\u00eb majmun afrikan n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb anijeje mallrash. E th\u00ebn\u00eb ndryshe, majmuni afrikan transportoi nj\u00eb \u201ckontaminim organik\u201d q\u00eb kishte fuqin\u00eb t\u00eb infektonte t\u00eb gjitha llojet e formave t\u00eb jet\u00ebs. Padyshim q\u00eb skenari i filmit nuk mund t\u00eb dep\u00ebrtonte mentalitetin kolektiv t\u00eb atyre viteve dhe t\u00eb dilte nga kornizat e fiksionit kinematografik n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb ku njer\u00ebzimi po mb\u00ebshteste gjith\u00eb kapitalin e vet n\u00eb zhvillimin e teknologjis\u00eb dhe industria po prodhonte pafund materiale joorganike.<\/p>\n<p>Brisht\u00ebsia e marr\u00ebdh\u00ebnieve organike po precipitohej, duke nxjerr\u00eb n\u00eb sip\u00ebrfaqe veprimtari tjet\u00ebrsuese\u00a0<em>(Marx&#8217;s Theory of Alienation, 1970)<\/em>\u00a0brenda vullnetit t\u00eb prodhimit kapitalist, ku n\u00eb fund t\u00eb nj\u00eb &#8220;nj\u00eb pune t\u00eb b\u00ebr\u00eb mir\u00eb&#8221; njeriu merr pak k\u00ebnaq\u00ebsi psikologjike p\u00ebr shkak t\u00eb ep\u00ebrsis\u00eb s\u00eb makinerive dhe funksioneve digjitale. Tjet\u00ebrsimi\u00a0<em>(Alienation)<\/em>\u00a0ka fuqizuar mentalitetin q\u00eb ne nuk duhet t\u00eb respektojm\u00eb natyr\u00ebn dhe p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb ne nuk jemi pjes\u00eb e saj, duke harruar se sa\u00a0<em>mikroorganizma<\/em>\u00a0ka dheu i p\u00ebrdorur p\u00ebr strukturimin e nj\u00eb tulle t\u00eb vetme p\u00ebr t\u00eb strehuar civilizimet tona.<\/p>\n<p>Ekosistemi me gjith\u00eb komplesitetin e vet nuk mund t\u00eb marr\u00eb devijime apo forma tjet\u00ebrsuese nga inovacioni dhe shkenca. K\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmoj fare mir\u00eb COVID-19, t\u00eb cilin, edhe pse n\u00eb mosh\u00ebn e bioteknologjis\u00eb, po e konsiderojm\u00eb si nj\u00eb trup qiellor q\u00eb papritur ka goditur planetin ton\u00eb. Pushtetet politike po e em\u00ebrojn\u00eb si armik i njer\u00ebzimit, i cili i ka hapur luft\u00eb k\u00ebtij t\u00eb fundit. Kam p\u00ebrshtypjen q\u00eb ne gabojm\u00eb, n\u00ebse aktivizojm\u00eb fjalor me terma gjykues kund\u00ebr viruseve, t\u00ebrmeteve apo p\u00ebrmbytjeve si organizma t\u00eb gjalla. Shpresoj q\u00eb kjo periudh\u00eb izolimi dhe reflektimi t\u00eb p\u00ebrthith\u00eb poteciale\u00a0<em>dometh\u00ebn\u00ebse<\/em>\u00a0n\u00eb psikoz\u00ebn ton\u00eb dhe t\u00eb fillojm\u00eb procesimin e mendimeve ekologjike n\u00eb aspektin psikologjik dhe politik. At\u00eb \u00e7far\u00eb ne mund t\u00eb gjykojm\u00eb me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb jan\u00eb sistemet e krijuara po nga ne.<\/p>\n<p>Disa burime informacioni d\u00ebshmojn\u00eb se COVID-19 fillimisht \u00ebsht\u00eb transmetuar nga nj\u00eb pangolin te nj\u00eb komunitet margjinal n\u00eb Kin\u00eb. Ajo qe m\u00eb shtyn m\u00eb shum\u00eb t\u00eb reflektoj \u00ebsht\u00eb brisht\u00ebsia e marr\u00ebdh\u00ebnieve njer\u00ebzore n\u00eb raport me strukturat hierarkike sociale. Pak jav\u00eb m\u00eb von\u00eb, COVID-19 prek familjen mbret\u00ebrore t\u00eb\u00a0Britanis\u00eb s\u00eb Madhe. Ky fenomen m\u00eb shum\u00eb se \u201clufta\u201d me virusin duhet t\u00eb na orientoj\u00eb drejt luft\u00ebs me pabarazin\u00eb ekonomike dhe k\u00ebrc\u00ebnimin e pafiltruar q\u00eb vjen prej saj.<\/p>\n<p>T\u00eb p\u00ebrdorim k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb izolimi p\u00ebr t\u00eb reflektuar mbi at\u00eb q\u00eb \u00e7far\u00eb ndodhi me bot\u00ebn ton\u00eb pas Revolucionit Industrial, aty ku shp\u00ebrthyen diferencat, aty ku disa vende pat\u00ebn ep\u00ebrsi t\u00eb menj\u00ebhershme n\u00eb raport me pasurin\u00eb globale, nd\u00ebrsa t\u00eb tjerat q\u00ebndruan po aty ku kan\u00eb qen\u00eb p\u00ebr mij\u00ebvje\u00e7ar\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebse i hedhim nj\u00eb sy statistikave t\u00eb pasuris\u00eb globale sot, e cila \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar me 260 trilion\u00eb dollar\u00eb, pa shum\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi do t\u00eb kuptojm\u00eb q\u00eb kjo shum\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb te barabart\u00eb. Amerika Veriore dhe Europa q\u00eb p\u00ebrbejn\u00eb 20% t\u00eb popullsis\u00eb zot\u00ebrojn\u00eb 67% t\u00eb pasuris\u00eb; Kina q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn 20% t\u00eb popullsis\u00eb zot\u00ebron vet\u00ebm 6% apo India dhe Afrika s\u00eb bashku q\u00eb p\u00ebrbejn\u00eb 30% t\u00eb popullsis\u00eb zot\u00ebrojn\u00eb 2% t\u00eb pasuris\u00eb. K\u00ebto statistika akumulojn\u00eb shum\u00ebllojshm\u00ebri pabarazish, si ajo gjinore, aksesi n\u00eb sistemin e edukimit dhe, \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, pamund\u00ebsi aksesi n\u00eb sistemin sh\u00ebndet\u00ebsor. COVID-19 vitalizoi n\u00eb nd\u00ebrgjegjen ton\u00eb ndjenj\u00ebn e shqet\u00ebsimit p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb pastreh\u00eb q\u00eb ndodhet diku larg, mbase n\u00eb nj\u00eb kontinent tjet\u00ebr. Edhe pse n\u00ebp\u00ebrmjet interesit personal, duke imunizuar apo mbrojtur veten pik\u00ebs\u00ebpari, mbase kjo \u00ebsht\u00eb e vetmja m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr krijimin e nj\u00eb kulture t\u00eb re solidariteti.<\/p>\n<p>Edhe pse me doza t\u00eb larta skepticizmi, dua v\u00ebrtet\u00eb t\u2019i besoj euforis\u00eb aktuale q\u00eb pas k\u00ebsaj ngjarjeje planeti yn\u00eb do t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb re, postkapitaliste. Kapitalizmi \u00ebsht\u00eb akoma \u201cdjal\u00eb i ri\u201d me kapacitete zhvillimore, ka pak a shum\u00eb mosh\u00ebn time, por duhet th\u00ebn\u00eb se fal\u00eb COVID-19, mbase p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb jet\u00eb pata mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb vrojtoj nga dritarja p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb s\u00eb nj\u00eb jav\u00eb rresht ciklin e rrotullimit t\u00eb Tok\u00ebs rreth Diellit\u00a0 duke e konsideruar k\u00ebt\u00eb mund\u00ebsi, fat.<\/p>\n<p>N\u00eb nivel psikologjik \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb mos konsiderosh intensitetin e monumenteve heroike t\u00eb rr\u00ebnj\u00ebzuara n\u00ebp\u00ebr qytete apo fshatra n\u00eb mend\u00ebsin\u00eb e gjenerat\u00ebs t\u00eb sip\u00ebrmarr\u00ebsve gjat\u00eb periudh\u00ebs kapitaliste\u00a0<em>(globalizimi dhe tregtia nd\u00ebrkomb\u00ebtare)<\/em>. Ekonomia kthehet n\u00eb mjet efektiv p\u00ebr t\u00eb pasur n\u00ebn zot\u00ebrim nj\u00eb ushtri skllev\u00ebrish apo p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsuar territore t\u00eb larg\u00ebta. Th\u00ebn\u00eb kjo nga nj\u00eb djal\u00eb q\u00eb ka kaluar f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb duke luajtur n\u00ebn hijen e monumentit t\u00eb Isa Boletinit n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs.<\/p>\n<p>Paradoklsale m\u00eb duket fraza q\u00eb shoq\u00ebron biografine e nj\u00eb nga ikonave t\u00eb sistemit kapitalist, Bill Gates:<\/p>\n<p><strong>Po, disa nivele t\u00eb pabarazis\u00eb ekonomike u nd\u00ebrtuan n\u00eb kapitaliz\u00ebm. \u00cbsht\u00eb e natyrshme p\u00ebr k\u00ebt\u00eb lloj sistemi. Shtrohet pyetja, cili nivel i pabarazis\u00eb ekonomike \u00ebsht\u00eb i pranuesh\u00ebm?<\/strong><\/p>\n<p>Jam i bindur q\u00eb, sapo t\u00eb dalim nga sht\u00ebpit\u00eb tona pas gjith\u00eb k\u00ebsaj historie, t\u00eb gjitha sistemet do t\u00eb jen\u00eb aty, duke na pritur\u2026<br \/>\nShoq\u00ebrit\u00eb per\u00ebndimore do t\u00eb nxitojn\u00eb p\u00ebrs\u00ebri drejt metros\u00eb s\u00eb lagjes dhe n\u00eb makineri teknologjike do t\u00eb blejn\u00eb bilet\u00ebn p\u00ebr kalimin e traut. T\u00eb rinjt\u00eb do t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb shesin gjenetik\u00ebn e tyre si imazhe publicitare p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar studimet. Qielli do t\u00eb mbushet me vija t\u00eb bardha, sepse aeroportet kan\u00eb filluar t\u00eb funksionojn\u00eb. Te miturit n\u00eb Indi do t\u00eb dalin nat\u00ebn p\u00ebr h\u00ebn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbushur anijet e mallrave t\u00eb ankoruara n\u00eb porte me banane, ananas apo mango, sepse bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tyre n\u00eb per\u00ebndim i duan ato t\u00eb fresk\u00ebta n\u00eb shport\u00ebn e frutave. Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe izolimi pam\u00eb personalitete t\u00eb politik\u00ebs apo \u201cyje\u201d t\u00eb muzik\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare duke komunikuar me ne n\u00ebp\u00ebrmjet teknologjis\u00eb me nj\u00eb estetik\u00eb \u2018domestike\u2019, si p\u00ebr ti dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb ri-vler\u00ebsim filozofis\u00eb moderniste n\u00ebp\u00ebrmejt shprehjes \u2018Less is more\u2019 t\u00eb arkitektit Ludwig Mies Van Der Rohe\u00a0<em>(1886-1969)<\/em>, por kam pershtypjen se t\u00eb gjith\u00eb ato personazhe mezi presin t\u00eb ngjiten n\u00eb skena n\u00eb nivele deri sensoriale fuksionimi apo t\u00eb flasin nga tribunat e tempujve t\u00eb politik\u00ebs me fasada t\u00eb ornamentalizuara.<\/p>\n<p>Por t\u00eb pakt\u00ebn, ajo q\u00eb n\u00eb nd\u00ebrgjegjen kolektive do t\u00eb mbetet nga kjo histori \u00ebsht\u00eb priorizimi i diskursit mbi kompleksitetin e ekosistemit dhe brisht\u00ebsia e bot\u00ebs natyrale, ku \u00e7do element i saj ka potenciale fertilteti dhe propabilitetesh. Th\u00ebn\u00eb ndryshe,\u00a0<em>shpluh\u00ebrosje<\/em>\u00a0e koncepteve esenciale te jet\u00ebs.<\/p>\n<p>Do ta mbyll k\u00ebt\u00eb shkrim me nj\u00eb varg te k\u00ebng\u00ebs \u201cFragile\u201d nga Sting, si nj\u00eb nga tekstet me brisht\u00ebsi t\u00eb theksuar.<\/p>\n<p>Patjet\u00ebr q\u00eb nuk marr guximin p\u00ebr ta p\u00ebrkthyer n\u00eb shqip!<\/p>\n<p><em>\u00a0Perhaps this final act was meant<br \/>\nTo clinch a lifetime&#8217;s argument<br \/>\nThat nothing comes from violence and nothing ever could<br \/>\nFor all those born beneath an angry star<br \/>\nLest we forget how fragile we are<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fragment nga filmi &#8220;Outbreak&#8221;,\u00a0Wolfgang Petersen, USA\u00a02005. Diku nga fundi i viteve \u201990, n\u00eb nj\u00eb nga televizionet italiane mbaj mend t\u00eb kem par\u00eb t\u00eb dubluar n\u00eb gjuh\u00ebn prit\u00ebse filmin amerikan \u2018Outbreak\u2019 me regji t\u00eb Wolfgang Petersen-it. Filmi pasqyronte mjek\u00ebt e ushtris\u00eb amerikane q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb gjejn\u00eb nj\u00eb kur\u00eb p\u00ebr nj\u00eb virus vdekjeprur\u00ebs q\u00eb p\u00ebrhapet n\u00eb nj\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":9485,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[646,1621,1622],"ppma_author":[256],"class_list":["post-5292","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-covid-19","tag-ekosistemi","tag-kolektive"],"authors":[{"term_id":256,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"endri-dani","display_name":"Endri Dani","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Dani-Endri.jpeg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Dani-Endri.jpeg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5292","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5292"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5292\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9486,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5292\/revisions\/9486"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5292"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}