{"id":5359,"date":"2020-01-30T10:39:37","date_gmt":"2020-01-30T08:39:37","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5359"},"modified":"2024-10-21T14:07:28","modified_gmt":"2024-10-21T12:07:28","slug":"dy-gogole-po-pershkojne-boten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/dy-gogole-po-pershkojne-boten\/","title":{"rendered":"Dy gogol\u00eb po p\u00ebrshkojn\u00eb bot\u00ebn"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Jav\u00ebn e kaluar, n\u00eb Davos , u mbajt \u201cpanairi\u201d i pes\u00ebdhjet\u00eb me pjes\u00ebmarrje t\u00eb m\u00eb se tremij\u00eb zyrtar\u00ebve m\u00eb t\u00eb lart\u00eb bot\u00ebror\u00eb. President\u00eb, Kryeministra, drejtor\u00eb t\u00eb institucioneve m\u00eb t\u00eb larta n\u00eb bot\u00eb, bankier\u00eb, ekonomist\u00eb dhe biznesmen\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt mbroheshin nga forca t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb siguris\u00eb, helikopter\u00eb e agjent\u00eb civil\u00eb. Nd\u00ebrsa n\u00eb forume diskutohej, n\u00eb rrug\u00eb protestohej. N\u00eb krye t\u00eb protest\u00ebs ishte tashm\u00eb e njohura gjimnaziste, aktivistja suedeze, Greta. Grupi i par\u00eb diskutonte e i dyti protestonte p\u00ebr ta shp\u00ebtuar planetin. Nuk ishin t\u00eb k\u00ebnaqur me njeri \u2013 tjetrin. T\u00eb par\u00ebt sepse po pengoheshin nga t\u00eb dyt\u00ebt n\u00eb pun\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi. T\u00eb dyt\u00ebt sepse t\u00eb par\u00ebt nuk po merren seriozisht me pun\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Dikur, Marksi pati shkruar p\u00ebr \u201cgogolin e komunizmit q\u00eb po rrethonte Evrop\u00ebn\u201d. Marksi d\u00ebshtoi. Gogoli shp\u00ebrtheu. Fitoi tregu dhe kapitalizmi. Me gjas\u00eb edhe fituesi civilizues \u00ebsht\u00eb \u201cmbivler\u00ebsuar\u201d duke qen\u00eb se tashm\u00eb po sulmohet nga dy gogol\u00eb t\u00eb rreziksh\u00ebm. I pari \u00ebsht\u00eb ndryshimi i klim\u00ebs p\u00ebr shkak t\u00eb ngrohjes globale. Temperatura mesatare tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb rritur p\u00ebr nj\u00eb grad\u00eb si rezultat i mosrespektimit dhe posht\u00ebrimit q\u00eb po i b\u00ebn njeriu natyr\u00ebs. Sidomos prej fillimit t\u00eb shekullit XX. Si zakonisht, natyra e kthen goditjen. Dhe at\u00eb p\u00ebrmes p\u00ebrmbytjeve, zjarreve, that\u00ebsirave, erozionit t\u00eb tok\u00ebs, er\u00ebrave dhe val\u00ebve. N\u00eb zjarrin e tmerrsh\u00ebm q\u00eb goditi Australin\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb, jan\u00eb vrar\u00eb mbi nj\u00eb miliard\u00eb kafsh\u00eb. \u00c7do dit\u00eb e m\u00eb r\u00ebnd\u00eb po frymohet. Maskat n\u00eb fytyrat e njer\u00ebzve jan\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebri t\u00eb trisht\u00eb. Edhe m\u00eb her\u00ebt ka pas\u00eb nxeht\u00ebsi po dielli kurr\u00eb nuk ka \u201c kafshuar\u201d sikur vitet e fundit. Protokollet e Kjotos dhe ligjet mjedisore duksh\u00ebm jan\u00eb vonuar. Ndryshimi i klim\u00ebs parashikohet t\u00eb shkaktoj\u00eb miliona m\u00eb shum\u00eb refugjat\u00eb n\u00eb dekadat e ardhshme, t\u00eb cil\u00ebt dikush duhet t\u2019i strehoj\u00eb e ushqej\u00eb. \u00c7ka mund t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb rast se deri n\u00eb fund t\u00eb k\u00ebtij shekulli, temperatura mesatare rritet edhe p\u00ebr dy grad\u00eb? As ekspert\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar mjedisor\u00eb nuk kan\u00eb guxim t\u00eb parashohin situat\u00ebn e till\u00eb. E sigurt \u00ebsht\u00eb se me mij\u00ebra specie kafsh\u00ebsh nuk do t\u00eb arrijn\u00eb t\u00eb mbijetojn\u00eb. P\u00ebr ta shp\u00ebtuar planetin duhen shum\u00eb para, t\u00eb cilat t\u00eb varf\u00ebrit\u00eb nuk i kan\u00eb e se a do ta hapin \u201c thesin\u201d t\u00eb pasurit nuk dihet. Lakmia p\u00ebr p\u00ebrfitime ka ngr\u00ebn\u00eb kaq shum\u00eb jet\u00eb. A thua ka fund kjo?!<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht, p\u00ebr shkak t\u00eb lakmis\u00eb s\u00eb bab\u00ebzitur dhe t\u00eb pakontrolluar p\u00ebr p\u00ebrfitime, planeti po sulmohet nga gogoli i dyt\u00eb. Pabarazia e padurueshme rajonale dhe sociale. Nj\u00eb pun\u00ebtor n\u00eb Amerik\u00eb ka 93 her\u00eb t\u00eb ardhura m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se kolegu i tij nga Kongo. Kategoria e \u201ckequshqyer\u201d num\u00ebron 800 milion\u00eb njer\u00ebz. Nj\u00ebzetmij\u00eb njer\u00ebz (16.000 f\u00ebmij\u00eb) vdesin nga uria \u00e7do dit\u00eb. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, 1.3 miliard\u00eb ton ushqim hidhen \u00e7do vit n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, vlera e t\u00eb cilit arrin n\u00eb 300 miliard\u00eb dollar\u00eb. Pasoj\u00eb e \u201crent\u00ebs shtet\u00ebrore\u201d \u00ebsht\u00eb migrimi i p\u00ebrvitsh\u00ebm ekonomik i cili edhe ka marr\u00eb shum\u00eb jet\u00eb. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, 2,400 miliarder\u00eb posedojn\u00eb kat\u00ebr p\u00ebr qind t\u00eb pasuris\u00eb totale bot\u00ebrore, p\u00ebrkat\u00ebsisht 7.7 miliard\u00eb dollar\u00eb. Apo aq sa dy PBB vjetore t\u00eb Gjermanis\u00eb dhe Japonis\u00eb, fuqis\u00eb s\u00eb tret\u00eb dhe t\u00eb kat\u00ebrt ekonomike t\u00eb planetit.<\/p>\n<p>N\u00eb kapitalizmin e zhvilluar ndryshimet sociale vazhdimisht jan\u00eb n\u00eb rritje. Pagat e pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb prodhimit dhe klas\u00ebs s\u00eb mesme (mjek\u00eb, inxhinier\u00eb, pun\u00ebtor\u00eb t\u00eb administrat\u00ebs) rriten shum\u00eb m\u00eb ngadal\u00eb se pagat e drejtuesve dhe p\u00ebrfitimet (dividenta). Kjo si pasoj\u00eb e faktit t\u00eb thjesht\u00eb se normat mesatare t\u00eb rritjes s\u00eb fitimit jan\u00eb m\u00eb t\u00eb larta se rritja e BPV-s\u00eb (t\u00eb ardhurave t\u00eb disponueshme). P\u00ebr t`i dh\u00ebn\u00eb dikujt m\u00eb shum\u00eb, diku duhet marr\u00eb. M\u00eb s\u00eb lehti &#8211; pun\u00ebtor\u00ebve.<\/p>\n<p>U b\u00eb koh\u00eb q\u00eb kjo po ndodh andaj si e till\u00eb nuk do t\u00eb mund t\u00eb vazhdoj\u00eb edhe gjat\u00eb. Gogoli i diferenc\u00ebs sociale tashm\u00eb po k\u00ebrc\u00ebnon seriozisht. Edhe i famshmi Thomas Pikett ( Kapitali n\u00eb shekullin XXI) gjithashtu \u201c k\u00ebrc\u00ebnon\u201d. N\u00ebse kapitalizmi i tregut, n\u00eb 30 deri 50 vitet e ardhshme, nuk arrin t\u00eb gjej\u00eb nj\u00eb model t\u00eb shp\u00ebrndarjes m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, ekziston rreziku i trazirave dhe e revolucionit. P\u00ebrpjekjet e deritanishme rezultuan pa sukses. Tatimimi progresiv i t\u00eb ardhurave dhe fitimeve t\u00eb larta duket i mundur vet\u00ebm n\u00eb plane afatgjata dhe n\u00ebn kushtin e arritjes s\u00eb nj\u00eb konsensusi n\u00eb bot\u00eb, p\u00ebrndryshe kapitali dhe fitimi do t\u00eb zhvendosen n\u00eb \u201cparajs\u00ebn tatimore\u201d dhe of-shore kompani. Efektet do t\u00eb jen\u00eb katastrofale. Nj\u00ebsoj sikur se edhe te ngrohja globale, pas Pranver\u00ebs Arabe, Evropiane dhe Amerikane.<\/p>\n<p>Se bota \u00ebsht\u00eb n\u00eb rrezik u pranua edhe n\u00eb \u201cpanairin\u201d e Davosit, ku dy temat kryesore t\u00eb tij ishin pik\u00ebrisht k\u00ebta dy gogol\u00eb: Si t\u00eb shp\u00ebtohet planeti dhe Ekonomia e drejt\u00eb. Se \u00e7ka \u00ebsht\u00eb arritur do t\u00eb na tregoj koha. P\u00ebrfundimet duken idilike. E r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb se \u00e7ka u dakorduan \u201ct\u00eb m\u00ebdhenjt\u00eb\u201d prapa sken\u00ebs. A e pranuan p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e tyre historike, q\u00eb brenda disa dekadave ta shnd\u00ebrrojn\u00eb rendin aktual (kapitalizmin per\u00ebndimor) n\u00eb \u201c kapitaliz\u00ebm me karakter njer\u00ebzor\u201d, ngjash\u00ebm me Suedin\u00eb.<\/p>\n<p>S\u00eb fundi, le t\u00eb kujtojm\u00eb q\u00eb edhe ne po kemi kopje t\u00eb vogla t\u00eb \u201c panairit\u2019\u2019 t\u00eb Davosit. Forume t\u00eb bizneseve. Pak ekonomi e m\u00eb shum\u00eb reklam\u00eb, ku pjes\u00ebmarr\u00ebsit vijn\u00eb t\u00eb \u201cparap\u00ebrgatitur\u201d p\u00ebr heshtje ose lavd\u00ebrim. Pakkush guxon t\u00eb flas\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn \u201c e zhveshur\u201d p\u00ebr ekonomin\u00eb ton\u00eb. Krejt n\u00eb fund ky shkrim sugjeron t\u00eb shtrohet nj\u00eb pyetje: Pse Prishtina po mban vendin lider n\u00eb list\u00ebn e ndotjes? \u00c7ka po na helmon kaq shum\u00eb?!<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jav\u00ebn e kaluar, n\u00eb Davos , u mbajt \u201cpanairi\u201d i pes\u00ebdhjet\u00eb me pjes\u00ebmarrje t\u00eb m\u00eb se tremij\u00eb zyrtar\u00ebve m\u00eb t\u00eb lart\u00eb bot\u00ebror\u00eb. President\u00eb, Kryeministra, drejtor\u00eb t\u00eb institucioneve m\u00eb t\u00eb larta n\u00eb bot\u00eb, bankier\u00eb, ekonomist\u00eb dhe biznesmen\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt mbroheshin nga forca t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb siguris\u00eb, helikopter\u00eb e agjent\u00eb civil\u00eb. Nd\u00ebrsa n\u00eb forume diskutohej, n\u00eb rrug\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":503,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[1327],"class_list":["post-5359","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion"],"authors":[{"term_id":1327,"user_id":503,"is_guest":0,"slug":"ardita-dushi","display_name":"Ardita Dushi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1d4b8e432bf1446028f09c22e055718369d0f60936b8129cd14ae40b8135c1ab?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Dushi","first_name":"Ardita","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/503"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5359"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5359\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8805,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5359\/revisions\/8805"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5359"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}