{"id":5362,"date":"2020-01-28T14:45:53","date_gmt":"2020-01-28T12:45:53","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5362"},"modified":"2024-11-04T14:47:39","modified_gmt":"2024-11-04T12:47:39","slug":"truqet-sekrete-te-kadarese","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/kritike\/truqet-sekrete-te-kadarese\/","title":{"rendered":"Truqet sekrete t\u00eb Kadares\u00eb"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\"><\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"img-wrapper\"><\/div>\n<div class=\"news-left\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Shum\u00eb nga lexuesit e rregullt t\u00eb krijimtaris\u00eb letrare t\u00eb Ismail Kadares\u00eb, shkrimtarit m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkthyer shqiptar, mund ta hasin at\u00eb n\u00eb veprat e tij t\u00eb para 1990-s si nj\u00eb Kadare ndryshe nga ai pas r\u00ebnies s\u00eb regjimit socialist n\u00eb Shqip\u00ebri. Dikush \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb e kujton Kadaren\u00eb e \u201cDimrit t\u00eb vetmis\u00eb s\u00eb madhe\u201d ku i thurr elozhe Enver Hoxh\u00ebs, \u201cparimorit puritan t\u00eb marksiz\u00ebm-leninizmit\u201d q\u00eb mu n\u00eb mes t\u00eb Mosk\u00ebs ia ngrit gishtin e akuz\u00ebs Nikita Hrushovit, mu si n\u00eb piktur\u00ebn propagandistike t\u00eb Guri Madhit.<\/p>\n<p>Mbase dikush e kujton Kadaren\u00eb e poezis\u00eb \u201cPartia ime\u201d ku ai, p\u00ebrul\u00ebsisht, me adhurim gati se religjioz, i thurr lavde Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs. Dikush mbase ka t\u00eb drejt\u00eb ta kujtoj\u00eb edhe nga poezia \u201cPashallar\u00ebt e kuq\u201d, ku ai rend ta mbroj\u00eb Partin\u00eb e Pun\u00ebs nga burokrat\u00ebt e vegj\u00ebl q\u00eb po e kalbin s\u00eb brendshmi Partin\u00eb, por ja q\u00eb aty \u00ebsht\u00eb faraoni, Enveri i tij, p\u00ebr ta mbajur at\u00eb, si kurdoher\u00eb, t\u00eb past\u00ebr.<\/p>\n<p>Por, nj\u00eb Kadare tjet\u00ebr, pothuajse krejt i kund\u00ebrt me at\u00eb t\u00eb lartp\u00ebrmendurin dhe n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre i penduar p\u00ebr t\u00eb parin, na shfaqet n\u00eb nj\u00eb novel\u00eb t\u00eb tij mjaft t\u00eb arrir\u00eb artistikisht, tek \u201cLamtumira e s\u00eb keqes\u201d, me t\u00eb cil\u00ebn, si\u00e7 thot\u00eb vet\u00eb Helena Kadare, \u00ebsht\u00eb marr\u00eb shum\u00eb pak kritika, me p\u00ebrjashtim t\u00eb ca zhbirimeve t\u00eb Arb\u00ebn Xhaferit, por i cili m\u00eb shum\u00eb u mor me mesazhin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb k\u00ebsaj novele.<\/p>\n<p>Pakashum\u00eb, epitoma e k\u00ebtij tregimi \u00ebsht\u00eb kjo: nj\u00eb zyrtar i Perandoris\u00eb Osmane, pak vite para largimit t\u00eb saj nga Shqip\u00ebria, viziton k\u00ebt\u00eb trev\u00eb, por me nj\u00eb mision special dhe sekret. Atij i b\u00ebn konak Beqir Aliu, nj\u00eb qeveritar lokal plot panik e paranoj\u00eb dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht smir\u00eb e zili ndaj zyrtar\u00ebve t\u00eb rangut t\u00eb lart\u00eb si\u00e7 ishte bujt\u00ebsi i tij. Pas shum\u00eb p\u00ebrshkrimeve misterioze, ku padyshim Kadareja \u00ebsht\u00eb mjesht\u00ebr i v\u00ebrtet\u00eb, bujt\u00ebsi, zyrtari i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm perandorak, vendos t\u2019ia thot\u00eb sekretin e misionit t\u00eb tij n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Zyrtari misterioz kishte ardhur ta gatiste Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb rast ndarjeje nga Perandoria Osmane, gj\u00eb q\u00eb nuk dukej se do shkonte larg t\u00eb ndodhte. Ai do ta shtronte terrenin q\u00eb Shqip\u00ebria, edhe pasi t\u00eb jet\u00eb ndar\u00eb\u00a0<em>de jure<\/em>\u00a0nga Perandoria, t\u00eb mos ndahej kurr\u00eb nga mentaliteti \u201ci kalbur\u201d i saj: korrupsioni moral e material, ajo q\u00eb Kadareja, me nuanca proto-raciste, e quan ndarje nga \u201cqytet\u00ebrimi per\u00ebndimor\u201d dhe rikthim nga \u201cbarbaria lindore\u201d, ngulfatje e Shqip\u00ebris\u00eb prej nj\u00eb tirani shqiptar, e k\u00ebshtu me radh\u00eb.<\/p>\n<p>Por, gjer k\u00ebtu s\u2019kemi asgj\u00eb t\u00eb re n\u00eb stilin kadarean. Ajo \u00e7far\u00eb m\u00eb pati l\u00ebn\u00eb p\u00ebrshtypje n\u00eb k\u00ebt\u00eb novel\u00eb t\u00eb tij ishte hermeneutika dhe dykuptim\u00ebsia e rrezikshme e k\u00ebsaj trajtese t\u00eb tij letrare. S\u00eb paku n\u00eb nj\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb raste, Kadareja, me n\u00ebntekst, i referohet n\u00eb fakt Enver Hoxh\u00ebs kur flet p\u00ebr tiranin, p\u00ebr demonin, q\u00eb zyrtari osman kishte ardhur ta gatiste q\u00eb nes\u00ebr t\u2019ia shtypte kok\u00ebn shqiptar\u00ebve dhe Shqip\u00ebris\u00eb. Esenca e aluzionit t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb se kjo novel\u00eb \u00ebsht\u00eb shkruar n\u00eb koh\u00ebn e regjimit socialist, pa\u00e7ka q\u00eb n\u00eb vitin 1987, kur, tashm\u00eb n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Ramiz Alis\u00eb dhe dy vite e gjysm\u00eb pas vdekjes s\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, Shqip\u00ebria po ndjente nj\u00eb pahitje leht\u00ebsuese n\u00eb frym\u00ebmarrjen e vet shoq\u00ebrore dhe politike. Ama, vrasjet e pushkatimet akoma s\u2019ishin ndalur dhe rreziku i d\u00ebnimit q\u00ebndronte mbi kok\u00ebn e tij si shpat\u00eb Damokleu, edhepse ishte n\u00ebnkryetar i Frontit Demokratik, ku kryetare ishte Nexhmije Hoxha, e veja e Enverit. Por, frika e shpat\u00ebs s\u00eb Damokleut mbi kok\u00eb t\u00eb vet nuk e lejoi Kadaren\u00eb ta b\u00ebnte zemr\u00ebn gur p\u00ebr ta botuar k\u00ebt\u00eb novel\u00eb para vitit 1991. Ndon\u00ebse n\u00eb pushtet akoma ishte Ramiz Alia, regjimit t\u00eb tij i kishte mbetur vet\u00ebm hija e m\u00ebparshme.<\/p>\n<p>Por ku fshihen truqet e fshehta t\u00eb Kadares\u00eb, t\u00eb cilat ai m\u00ebdyshej n\u00ebse do t\u00eb kalonin n\u00eb botim asokohe, duke i ikur censur\u00ebs shtet\u00ebrore (rrjedhimisht dhe d\u00ebnimit t\u00eb shpat\u00ebs s\u00eb Damokleut) njashtu si\u00e7 n\u00eb portat e Troj\u00ebs grek\u00ebt e lasht\u00eb dikur e kalonin kalin e drunjt\u00eb, gjersa mbrojt\u00ebsit e saj po e merrnin thjesht si nj\u00eb lod\u00ebr?<\/p>\n<p>1. \u201cE di si i thon\u00eb kaur\u00ebt koh\u00ebs q\u00eb jetojm\u00eb? \u2013 tha pas pak. \u2013 Shekulli i nj\u00ebzet\u00eb&#8230;\u201d N\u00eb k\u00ebt\u00eb pasazh Kadareja shpjegon se n\u00eb cilin shekull zhvillohet ngjarja ku emisari kryeqytetas ishte nisur n\u00eb Shqip\u00ebri ta gjente njeriun e duhur q\u00eb, edhe kur Perandoria Osmane t\u00eb jet\u00eb larguar, \u201ctirania aziatike\u201d, si\u00e7 i thot\u00eb Kadareja, t\u00eb mos jet\u00eb zhb\u00ebr\u00eb, madje t\u00eb jet\u00eb r\u00ebnduar mbi shqiptar\u00ebt, por k\u00ebsaj here nga nj\u00eb shqiptar.<\/p>\n<p>2. \u201cKa disa vjet q\u00eb, pas tyre, ne jetojm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb shekull&#8230; N\u00eb mos gaboj ka tet\u00eb vjet&#8230;\u201d M\u00eb pas, ai na d\u00ebfton k\u00ebsisoj vitin kur zhvillohet ngjarja \u2013 1908.<\/p>\n<p>3. \u201c\u00cbsht\u00eb mesi i tetorit dhe koha \u00ebsht\u00eb ftohur si n\u00eb dim\u00ebr.\u201d K\u00ebtu, Kadareja na e ngushton rr\u00ebfenj\u00ebn, duke na e sakt\u00ebsuar jo vet\u00ebm muajin e vitit 1908, pra tetorin, por edhe dit\u00ebt e tij, dmth gjysma e tetorit.<\/p>\n<p>4. Pjesa e dialogut, kur Beqir Aliu i drejtohet emisarit kryeqytetas \u201cNat\u00ebn e mir\u00eb, gazi!\u201d dhe pak m\u00eb lart \u201cm\u00eb duket se po gdhin\u201d, le p\u00ebr t\u00eb kuptuar se po per\u00ebndon nata e gjysm\u00ebs s\u00eb tetorit. Pra, po ngrys 15 tetori dhe po agon 16 tetori, 16 tetor 1908.<\/p>\n<p>5. \u201cLarg reg\u00ebtinin ca drit\u00ebza t\u00eb zbehta. Ishin dritare sht\u00ebpish n\u00eb t\u00eb cilat njer\u00ebzit, p\u00ebr nj\u00eb shkak ose nj\u00eb tjet\u00ebr, ishin \u00e7uar her\u00ebt.\u201d Po n\u00eb \u00e7far\u00eb raste njer\u00ebzit e sht\u00ebpis\u00eb, cil\u00ebsdo qoft\u00eb ajo, ngriten q\u00eb pa gdhir\u00eb? Patjet\u00ebr q\u00eb n\u00eb at\u00eb sht\u00ebpi kishte vdekur dikush&#8230;. apo kishte lindur dikush.<\/p>\n<p>6. \u201cBujt\u00ebsi v\u00ebshtroi nj\u00eb cop\u00eb her\u00eb p\u00ebrjashta si t\u00eb shquante di\u00e7ka, q\u00eb rrekej t\u00eb vinte q\u00eb andej e q\u00eb diku pengohej.\u201d Pra, di\u00e7ka po vinte, di\u00e7ka po lindte, p\u00ebrkund\u00ebr pengesave. Ajo \u201cdi\u00e7ka\u201d n\u00eb fakt ishte \u201cdikush\u201d q\u00eb kishte lindur n\u00eb at\u00eb sht\u00ebpi, n\u00eb agun e 16 tetorit t\u00eb vitit 1908, n\u00eb nj\u00eb qytet t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>7. \u201cKur bujt\u00ebsi vjen nat\u00ebn e par\u00eb n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Beqir Alis\u00eb\u201d ai ia b\u00ebn me dije se \u201cve\u00e7 Hanit t\u00eb Vjet\u00ebr, n\u00eb t\u00eb dal\u00eb t\u00eb Janin\u00ebs, dhe nj\u00eb tjetri pran\u00eb Kavall\u00ebs, t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt jan\u00eb p\u00ebr faqe t\u00eb zez\u00eb.\u201d Pra, lokalizohet p\u00ebraf\u00ebrsisht edhe qyteti i Shqip\u00ebris\u00eb. \u00cbsht\u00eb n\u00eb jug t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, af\u00ebr Janin\u00ebs e Kavall\u00ebs. T\u00eb ket\u00eb qytet m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt shqiptar me Janin\u00ebn sesa Gjirokastra? Ishte Gjirokastra qyteti ku m\u00ebngjesin e 16 tetorit 1908 po lindte nj\u00eb foshnj\u00eb q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdorej n\u00eb planet e emisarit osman p\u00ebr despotizimin e Shqip\u00ebris\u00eb?<\/p>\n<p>8. \u201cUrdhri i mbretit Herod p\u00ebr gjetjen e Krishtit foshnj\u00eb&#8230; pavar\u00ebsisht se Herodi kishte k\u00ebrkuar Krishtin p\u00ebr ta zhdukur, e ai do t\u00eb k\u00ebrkonte Atikrishtin p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn&#8230; p\u00ebr ta k\u00ebndellur.\u201d Pretendimi q\u00eb Kadareja indirekt pak rreshta m\u00eb lart na b\u00ebn me dije se n\u00eb at\u00eb sht\u00ebpi po lindte nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb, forcohet nga k\u00ebto rreshta t\u00eb lartsh\u00ebnuar. Por ndon\u00ebse figurativisht e p\u00ebrdor p\u00ebr kamuflazh figur\u00ebn e Krishtit, ai b\u00ebn me dije se e ka fjal\u00ebn p\u00ebr Antikrishtin.<\/p>\n<p>9. Ai e ka fjal\u00ebn p\u00ebr \u201choxh\u00ebn e zi, dashnorin e vog\u00ebl t\u00eb Azis\u00eb\u201d, nj\u00eb \u201choxh\u00eb n\u00eb vend t\u00eb princit\u201d, si\u00e7 e p\u00ebrshkruan n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr vend at\u00eb q\u00eb po e k\u00ebrkonte, q\u00eb sapo kishte lindur, m\u00ebngjesin e 16 tetorit 1908, mbase n\u00eb Gjirokast\u00ebr. Kishte lindur nj\u00eb hoxh\u00eb, por jo me profesion, por me mbiemrin Hoxha.<\/p>\n<p>10. Pra ideja e tij, sikurse e eremitit Haxhi Halil Ruhollakut, po materializohej me lindjen e ekzekutuesit t\u00eb saj. Ai, i sapolindur, vite m\u00eb pas do ta mish\u00ebronte iden\u00eb e emisarit osman, i cili \u201cpo linte tharmin, mull\u00ebz\u00ebn\u201d e tyre, \u201cvetaziatizimin e shqiptar\u00ebve\u201d: \u201cdo t\u00eb d\u00ebnonte p\u00ebshp\u00ebrit\u00ebsit\u201d, \u201ct\u00eb vriste po t\u00eb ishe nevoja\u201d, \u201ct\u2019i zhb\u00ebnte me rr\u00ebnj\u00eb e me farefisni\u201d, \u201cpastaj me krejt rrethin miq\u00ebsor\u201d, \u201csajoheshin p\u00ebrbetimet kund\u00ebr shtetit\u201d, \u201ckrimet nuk reshtin\u201d, \u201cEvropa m\u00eb pak se ne i duron k\u00ebto\u201d, \u201cai do ngrihej vet\u00eb kund\u00ebr saj\u201d, \u201cgrindje e hapur e prij\u00ebsit me Evrop\u00ebn\u201d, \u201ckthimi i syve drejt Azis\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>11. Edhe emri i qeveritarit vendor \u00ebsht\u00eb aludues. Beqir ka qen\u00eb emri i v\u00ebllait t\u00eb madh t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, i cili vdiq shum\u00eb i ri nga tuberkulozi m\u00eb 1921. Atij ia kishin p\u00ebrdyt\u00ebsuar emrin e Mulla Beqir Hoxh\u00ebs, v\u00ebllait t\u00eb gjyshit t\u00eb Enverit, nj\u00eb sundimtari tiran t\u00eb zon\u00ebs ku sundonte. Kurse, kur emisari thot\u00eb se \u00ebsht\u00eb frym\u00ebzuar nga nj\u00eb eremit, nga nj\u00eb far\u00eb Haxhi Halili, kujtojm\u00eb se Halil ishte emri i babait t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs&#8230;<\/p>\n<p>K\u00ebsisoj, Kadareja ngelet i madh, sikurse n\u00eb shum\u00eb aspekte t\u00eb tjera artistike, n\u00eb mbules\u00ebn simbolike q\u00eb ia b\u00ebri asaj q\u00eb rrekej ta thoshte. V\u00ebrtet \u201cLamtumira e s\u00eb keqes\u201d s\u2019iu botua gjer m\u00eb 1991, por ama edhe ta shkruaje nj\u00eb t\u00eb till\u00eb, sidomos q\u00eb gjith\u00eb dor\u00ebshkrimet e tij i ran\u00eb n\u00eb dor\u00eb Sigurimit t\u00eb Shtetit m\u00eb 1990 dhe sidomos q\u00eb ai k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr p\u00ebr botim e nisi para fillimit t\u00eb ndryshimeve t\u00eb m\u00ebdha, nuk ishte pa rrezik. Por, t\u00eb rrezikuarit e Kadares\u00eb shkonte gjer tek t\u00eb shkruarit e k\u00ebsaj novele. Ajo do t\u00eb lindte vet\u00ebm kur regjimi i vjet\u00ebr po vdiste&#8230;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Shum\u00eb nga lexuesit e rregullt t\u00eb krijimtaris\u00eb letrare t\u00eb Ismail Kadares\u00eb, shkrimtarit m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkthyer shqiptar, mund ta hasin at\u00eb n\u00eb veprat e tij t\u00eb para 1990-s si nj\u00eb Kadare ndryshe nga ai pas r\u00ebnies s\u00eb regjimit socialist n\u00eb Shqip\u00ebri. Dikush \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb e kujton Kadaren\u00eb e \u201cDimrit t\u00eb vetmis\u00eb s\u00eb madhe\u201d [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":411,"featured_media":9449,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[901],"ppma_author":[768],"class_list":["post-5362","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-ismail-kadare"],"authors":[{"term_id":768,"user_id":411,"is_guest":0,"slug":"fitim-salihu","display_name":"Fitim Salihu","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Fitim-Salihu-e1701268592693.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Fitim-Salihu-e1701268592693.png"},"user_url":"","last_name":"Salihu","first_name":"Fitim","description":"Fitim Salihu \u00ebsht\u00eb politolog dhe merret kryesisht me studime kulturore e me studime t\u00eb Marr\u00ebdh\u00ebnieve Nd\u00ebrkomb\u00ebtare, me theks t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr Lindjen e Mesme, ShBA-n\u00eb dhe Amerik\u00ebn Latine. P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb ka punuar si redaktor i kultur\u00ebs n\u00eb gazet\u00ebn \"Z\u00ebri\", shkruan si kolumnist p\u00ebr gazet\u00ebn kroate \"Bilten\" dhe punon si hulumtues shkencor p\u00ebr disa institute vendore e t\u00eb jashtme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5362","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/411"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5362"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5362\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9450,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5362\/revisions\/9450"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9449"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5362"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}