{"id":5384,"date":"2020-10-13T10:11:36","date_gmt":"2020-10-13T08:11:36","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5384"},"modified":"2024-10-21T14:14:24","modified_gmt":"2024-10-21T12:14:24","slug":"asimetria-e-theksuar-ne-venien-e-drejtesise-per-krimet-e-luftes-se-kosoves","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/asimetria-e-theksuar-ne-venien-e-drejtesise-per-krimet-e-luftes-se-kosoves\/","title":{"rendered":"Asimetria e theksuar n\u00eb v\u00ebnien e drejt\u00ebsis\u00eb p\u00ebr krimet e luft\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Nj\u00ebzet vjet pas luft\u00ebs, populli n\u00eb Kosov\u00eb po ballafaqohet me nj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb p\u00ebrmbushjes s\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb p\u00ebr krimet e kryera gjat\u00eb luft\u00ebs. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj duket se ka p\u00ebrpjekje gjithnj\u00eb e m\u00eb dinamike p\u00ebr t\u00eb transformuar narrativ\u00ebn p\u00ebr luft\u00ebn e Kosov\u00ebs dhe at\u00eb q\u00eb ndodhi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, nga d\u00ebshmia e shk\u00eblqyer me shkrim e ish-Presidentes s\u00eb Republik\u00ebs, t\u00eb nderuar\u00ebs Atifete Jahjaga para Komitetit t\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme t\u00eb Dhom\u00ebs s\u00eb P\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb Kongresit Amerikan, vihet n\u00eb pah se &#8220;p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u2019i ndryshuar narrativat e luft\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb turbulluar kufirin midis agresorit dhe viktimave, zvog\u00eblojn\u00eb vuajtjet e ndodhura&#8221; dhe nuk tregojn\u00eb nj\u00eb &#8220;interes t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb ardhme t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt n\u00eb paqe.&#8221;\u00a0 Kuptimi moral \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor p\u00ebr narrativat, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim ruajtja e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb proces sh\u00ebrimi dhe nj\u00eb mund\u00ebsues i pajtimit.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb shqyrtohen rezultatet e p\u00ebrpjekjeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe lokale p\u00ebr t\u00eb vendosur drejt\u00ebsi p\u00ebr krimet e kryera gjat\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb. Numrat jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm kur agjendat politike b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrpjekje k\u00ebrkojn\u00eb ta shtremb\u00ebrojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn.<\/p>\n<p>Sipas Qendr\u00ebs p\u00ebr t\u00eb Drejt\u00ebn Humanitare, gjat\u00eb Luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, 13,535 persona u vran\u00eb ose u zhduk\u00ebn. Ky num\u00ebr p\u00ebrfshin 10,812 shqiptar\u00eb, 2,197 serb\u00eb dhe 526 an\u00ebtar\u00eb t\u00eb bashk\u00ebsive t\u00eb tjera etnike (rom\u00eb, ashkali, egjiptian\u00eb, boshnjak\u00eb, etj.). Mekanizimi kryesor nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb drejt\u00ebsin\u00eb p\u00ebr krimet e kryera gjat\u00eb luft\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, ishte Gjykata Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr ish-Jugosllavin\u00eb (ICTY), e cila u krijua me Rezolut\u00ebn 827 t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara, n\u00eb 1993, dhe zyrtarisht pushoi s\u00eb ekzistuari n\u00eb 31 Dhjetor 2017. Krahas k\u00ebsaj edhe gjykatat vendore n\u00eb Kosov\u00eb dhe Serbi kan\u00eb luajtur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. N\u00eb Kosov\u00eb, kjo \u00ebsht\u00eb karakterizuar me dy periudha t\u00eb ndryshme t\u00eb udh\u00ebheqjes s\u00eb procesit p\u00ebr hetimin dhe d\u00ebnimin e krimeve t\u00eb luft\u00ebs, fillimisht nga UNMIK dhe pastaj EULEX.<\/p>\n<p>ICTY paditi gjithsej tet\u00eb persona nga Serbia p\u00ebr krime lufte n\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb Sllobodan Millosheviqin, i cili vdiq n\u00eb Hag\u00eb dhe gjyqi i tij nuk arriti t\u00eb p\u00ebrfundohej. Prandaj, n\u00eb realitet shtat\u00eb zyrtar\u00eb t\u00eb lart\u00eb serb\u00eb dol\u00ebn para gjyqit n\u00eb Hag\u00eb dhe k\u00ebta ishin: Milan Milutinovic, ish-Presidenti i Serbis\u00eb; Nikola Sainovic, ish-n\u00ebnkryeminist\u00ebr i Jugosllavis\u00eb; Dragoljub Ojdanic, shefi i Shtabit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Ushtris\u00eb Jugosllave; Nebojsha Pavkovic, Komandant i Ushtris\u00eb s\u00eb Tret\u00eb t\u00eb Ushtris\u00eb Jugosllave; Vladimir Lazarevic, komandant i Korpusit t\u00eb Prishtin\u00ebs t\u00eb Ushtris\u00eb Jugosllave; Sreten Lukic, shef i Policis\u00eb Serbe n\u00eb Kosov\u00eb 1998\u201399 \/ Z\u00ebvend\u00ebs Minist\u00ebr i Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme t\u00eb Serbis\u00eb 2001-2004; dhe Vlastimir Djordjevic, shefi i Sigurimit Publik \/ Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 Milutinovic i cili nuk u gjet fajtor, ICTY d\u00ebnoi gjasht\u00eb individ\u00ebt e tjer\u00eb me gjithsej 127 vjet burg p\u00ebr krime lufte dhe krime kund\u00ebr njer\u00ebzimit n\u00eb Kosov\u00eb. Kjo koh\u00eb u reduktua n\u00eb 107 vjet p\u00ebrmes procesit t\u00eb apelimit. Sidoqoft\u00eb, sot, dhjet\u00eb vjet pasi ICTY dha vendimet e para n\u00eb k\u00ebto raste, n\u00eb vitin 2009, vet\u00ebm tre nga gjasht\u00eb kriminel\u00ebt e luft\u00ebs t\u00eb d\u00ebnuar mbeten n\u00eb burgje; Pavkovic, i cili \u00ebsht\u00eb n\u00eb burg n\u00eb Finland\u00eb, si dhe Lukic dhe Djordjevic. Ojdanic, i cili pranoi krimet e tij kund\u00ebr popullat\u00ebs shqiptare u liria para kohe n\u00eb vitin 2013, nd\u00ebrsa Sainovic n\u00eb vitin 2015. Lazarevic, i cili gjithashtu u la i lir\u00eb n\u00eb vitin 2015, nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 2017 u em\u00ebrua ligj\u00ebrues n\u00eb Akademin\u00eb Ushtarake Serbe. Bashkimi Evropian reagoi ndaj k\u00ebsaj l\u00ebvizje t\u00eb qeveris\u00eb Serbe, mir\u00ebpo nuk kishte ndonj\u00eb efekt dometh\u00ebn\u00ebs. Vendimi p\u00ebrkat\u00ebs u mor personalisht nga Ministri i Mbrojtjes Vulin, i cili deklaroi n\u00eb at\u00eb koh\u00eb se me k\u00ebt\u00eb veprim jan\u00eb duke korrigjuar padrejt\u00ebsit\u00eb e s\u00eb kaluar\u00ebs dhe po nderojn\u00eb komandant\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar nga luft\u00ebrat e shkuara.<\/p>\n<p>Kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr gjykatat lokale, bazuar n\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e disponueshme aktualisht n\u00eb Hart\u00ebn e P\u00ebrdit\u00ebsuar t\u00eb BIRN t\u00eb Vendimeve t\u00eb Ballkanit p\u00ebr Krimet e Luft\u00ebs, n\u00eb Serbi, 15 individ\u00eb jan\u00eb paditur dhe 11 jan\u00eb d\u00ebnuar p\u00ebr krime t\u00eb kryera gjat\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb. K\u00ebto d\u00ebnime u shqiptuan p\u00ebr vrasjen e gjithsej 67 civil\u00ebve shqiptar\u00eb. Sipas t\u00eb nj\u00ebjtit burim, gjykatat lokale n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb paditur gjithsej pes\u00eb serb\u00eb dhe kan\u00eb d\u00ebnuar dy prej tyre p\u00ebr sulm dhe p\u00ebr largimin me forc\u00eb t\u00eb shqiptar\u00ebve etnik\u00eb nga sht\u00ebpit\u00eb e tyre.<\/p>\n<p>Gjykata Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr ish-Jugosllavin\u00eb (ICTY) paditi gjasht\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr krime t\u00eb kryera gjat\u00eb luft\u00ebs dhe d\u00ebnoi dy prej tyre, ish-an\u00ebtar\u00ebt e U\u00c7K-s\u00eb Lahi Brahimaj dhe Haradin Bala. Bazuar n\u00eb nj\u00eb raport statistikor nga Fondi p\u00ebr t\u00eb Drejt\u00ebn Humanitare-Kosov\u00eb n\u00eb lidhje me rastet e krimeve t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb nga viti 1999 deri n\u00eb vitin 2018, ka pasur gjithsej 111 t\u00eb paditur, nga t\u00eb cil\u00ebt 61 shqiptar\u00eb, 44 serb\u00eb, pes\u00eb malazez\u00eb dhe nj\u00eb nga komuniteti RAE. Midis viteve 2009 dhe 2018, prokuror\u00ebt e EULEX-it ngrit\u00ebn 22 raste p\u00ebr krime lufte, t\u00eb cilat p\u00ebrfshinin 11 serb\u00eb dhe 39 shqiptar\u00eb. Gjykatat lokale n\u00eb Kosov\u00eb (kryesisht UNMIK dhe EULEX) d\u00ebnuan gjithsej 34 shqiptar\u00eb dhe kat\u00ebr serb\u00eb p\u00ebr krime lufte.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat n\u00eb dispozicion duket se sugjerojn\u00eb se n\u00eb total 21 serb\u00eb dhe 38 shqiptar\u00eb jan\u00eb d\u00ebnuar p\u00ebr krime lufte t\u00eb kryera n\u00eb Kosov\u00eb. Kjo p\u00ebrfshin vendimet nga Gjykata Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr ish-Jugosllavin\u00eb (ICTY), si dhe gjykatat n\u00eb Kosov\u00eb (kryesisht UNMIK dhe EULEX) dhe Serbi.\u00a0 Kur merret parasysh se Gjykata Speciale tani ka filluar nj\u00eb proces t\u00eb ri dhe t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb, at\u00ebher\u00eb numri i shqiptar\u00ebve q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb d\u00ebnohen p\u00ebr krime lufte do t\u00eb rritet m\u00eb tej.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna duket se sugjerojn\u00eb ose nxjerrin n\u00eb pah \u00ebsht\u00eb asimetria e theksuar n\u00eb administrimin dhe vendosjen e drejt\u00ebsis\u00eb p\u00ebr 10,812 shqiptar\u00ebt e vrar\u00eb ose t\u00eb zhdukur gjat\u00eb luft\u00ebs. \u00a0Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, n\u00eb Kosov\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb perceptim q\u00eb mekanizmat nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb nuk arrit\u00ebn t\u00eb sjellin drejt\u00ebsi p\u00ebr krimet e tmerrshme q\u00eb jan\u00eb kryer, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistematike nga aparati shtet\u00ebror p\u00ebrgjat\u00eb viteve t\u00eb \u201990-ta. Sentimeti publik p\u00ebr mosangazhimin e mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare duket se mb\u00ebshteten edhe nga t\u00eb dh\u00ebnat aktuale. N\u00eb Kosov\u00eb kishte dy mekanizma nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb (UNMIK dhe EULEX) brenda vendit q\u00eb kishin kompetenca autonome por edhe mbanin presion t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr gjyq\u00ebsorin p\u00ebr t\u00eb ndjekur penalisht dhe nd\u00ebshkuar krimet e luft\u00ebs. Krahas k\u00ebsaj, tani \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb gjykat\u00eb e specializuar dhe autonome jasht\u00eb territorit t\u00eb Kosov\u00ebs q\u00eb po vazhdon ndjekjen dhe gjykimin e krimeve t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Ka t\u00eb pakt\u00ebn 74 raste t\u00eb vrasjeve masive n\u00eb Kosov\u00eb, t\u00eb regjistruara nga organizata t\u00eb pavarura, dhe shumica absolute e tyre mbeten t\u00eb pazgjidhura, p\u00ebr sa i p\u00ebrket drejt\u00ebsis\u00eb dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb p\u00ebr autor\u00ebt e krimeve. \u00a0Edhe pse udh\u00ebheq\u00ebsi kryesor politik n\u00eb Serbi dhe Ministri i Jasht\u00ebm Da\u00e7iq, k\u00ebrc\u00ebnuan serb\u00ebt q\u00eb zbulojn\u00eb vendet e varreve masive t\u00eb shqiptar\u00ebve, nuk duket se ka gatishm\u00ebri p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb shum\u00eb presion mbi Serbin\u00eb p\u00ebr t\u00eb trajtuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb serioze rastet e krimeve t\u00eb luft\u00ebs. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, asimetria n\u00eb sasi p\u00ebr numrin e individ\u00ebve t\u00eb d\u00ebnuar p\u00ebr krime lufte t\u00eb kryera n\u00eb Kosov\u00eb, me sa duket \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u201cpasoj\u00eb e domosdoshme q\u00eb vendi duhet ta kaloj\u00eb,\u201d sepse bashk\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare beson se ka p\u00ebrfunduar detyrimet e saj ndaj shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, p\u00ebr sa i p\u00ebrket drejt\u00ebsis\u00eb n\u00eb vitin 1999. Me k\u00ebt\u00eb veprim mbase d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb shfaj\u00ebsojn\u00eb veten p\u00ebr faktin se jan\u00eb perceptuar t\u00eb nj\u00ebansh\u00ebm n\u00eb vendimin p\u00ebr bombardimin e Jugosllavis\u00eb dhe Serbis\u00eb.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00ebzet vjet pas luft\u00ebs, populli n\u00eb Kosov\u00eb po ballafaqohet me nj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb p\u00ebrmbushjes s\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb p\u00ebr krimet e kryera gjat\u00eb luft\u00ebs. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj duket se ka p\u00ebrpjekje gjithnj\u00eb e m\u00eb dinamike p\u00ebr t\u00eb transformuar narrativ\u00ebn p\u00ebr luft\u00ebn e Kosov\u00ebs dhe at\u00eb q\u00eb ndodhi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, nga d\u00ebshmia e shk\u00eblqyer [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":164,"featured_media":8807,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[655,1466,725,664,1465],"ppma_author":[193],"class_list":["post-5384","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-eulex","tag-icty","tag-kla","tag-kosovo","tag-unmik"],"authors":[{"term_id":193,"user_id":164,"is_guest":0,"slug":"ramadan-ilazi","display_name":"Ramadan Ilazi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-2-9.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-2-9.jpg"},"user_url":"","last_name":"Ilazi","first_name":"Ramadan","description":"Kandidat p\u00ebr PhD p\u00ebr Politik\u00eb dhe Marr\u00ebdh\u00ebnie Nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Universitetin e Qytetit t\u00eb Dablinit (DCU) dhe studiues i lart\u00eb n\u00eb Qendr\u00ebn Kosovare P\u00ebr Studime t\u00eb Siguris\u00eb (KCSS)"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5384","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/164"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5384"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5384\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8811,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5384\/revisions\/8811"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8807"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5384"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5384"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5384"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5384"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}