{"id":5497,"date":"2019-06-14T16:26:50","date_gmt":"2019-06-14T14:26:50","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5497"},"modified":"2024-12-18T16:30:06","modified_gmt":"2024-12-18T14:30:06","slug":"gjuha-seshte-vetem-tul","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/gjuha-seshte-vetem-tul\/","title":{"rendered":"Gjuha s&#8217;\u00ebsht\u00eb vet\u00ebm tul"},"content":{"rendered":"<p class=\"news-up\">Artikull origjinal i shkruar nga Maksut Shehu p\u00ebr Rilindjen.<\/p>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p><strong>Shum\u00eb kombe, nj\u00eb gjuh\u00eb, vet\u00ebm iluzion q\u00eb nuk mund t\u00eb \u201cmarr\u00eb frym\u00eb\u201d n\u00eb Jugosllavin\u00eb e Titos. \u2013 A ishte balon provues, urdhri i delegatit Ka\u00e7anski, n\u00eb ndeshje boksi, ku zakonisht mbizot\u00ebron fryma sportive. \u2013 \u00c7ka do t\u00eb thot\u00eb k\u00ebrkesa q\u00eb shkollar\u00ebt e nj\u00eb populli t\u00eb shtyhen n\u00eb mbyllje, brenda kufijve krahinor\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>D\u00ebgjuam q\u00ebmoti k\u00ebrkes\u00ebn: p\u00ebr nj\u00eb gjuh\u00eb shtet\u00ebrore brenda RS t\u00eb Serbis\u00eb. Edhe atje ku gjuha e komb\u00ebsive n\u00eb koh\u00ebn e krijimit t\u00eb Jugosllavis\u00eb s\u00eb Titos, ka fituar t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebrdorimi, krahas t\u00eb gjitha gjuh\u00ebve t\u00eb kombeve, n\u00eb vendin ton\u00eb. Ja, tani, gjysm\u00eb shekulli, s\u00eb shpejti, mbushet, n\u00eb k\u00ebt\u00eb truall ku shqipja e folur dhe e shkruar n\u00eb shkolla n\u00eb administrata, n\u00eb shoq\u00ebri e n\u00eb marr\u00ebveshje e p\u00ebrditshme, pa urdh\u00ebra e urdh\u00ebresa, \u00ebsht\u00eb gjuha e barabart\u00eb me t\u00eb gjitha gjuh\u00ebt tkera. K\u00ebt\u00eb e dim\u00eb q\u00ebmoti. Asnj\u00ebher\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb s\u2019e kemi num\u00ebruar n\u00eb vargun e fitoreve, p\u00ebrkundrazi si nj\u00ebrin prej fryteve t\u00eb revolucionit ton\u00eb socialist, n\u00eb bashk\u00ebsin\u00eb v\u00ebllez\u00ebrore t\u00eb kombeve e t\u00eb komb\u00ebsive, n\u00eb Jugosllavin\u00eb e Titos. Ne q\u00eb me asnj\u00eb f\u00ebrkem\u00eb s\u2019e luajt\u00ebm pozit\u00ebn ton\u00eb nga ky truall, p\u00ebrkundrazi luftuam p\u00ebr ngelje t\u00eb gjithmonshme n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb k\u00ebtill\u00eb, sepse k\u00ebtu m\u00ebsuam\u00eb abetaren e liris\u00eb, t\u00eb barazis\u00eb, duke harruar se me asnj\u00eb nuanc\u00eb s\u2019mund t\u00eb kthehet e vjetra, ajo koh\u00eb kur p\u00ebr shum\u00eb kombe aplikohej vet\u00ebm nj\u00eb gjuh\u00eb, zyrtyre, e imonuar, posa q\u00eb kalohej pragu i der\u00ebs s\u00eb sht\u00ebpis\u00eb. Dhe ishim t\u00eb bindur, se \u00ebnd\u00ebrralla, shum\u00eb kombe: nj\u00eb gjuh\u00eb, \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm iluzion q\u00eb nuk mund t\u00eb \u201cmarr\u00eb frym\u00eb\u201d pik\u00ebrisht n\u00eb Jugosllavin\u00eb e Titos. N\u00eb koh\u00ebn e krijimit t\u00eb jugosllavis\u00eb s\u00eb Titos, ka fituar t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebrdorimi, krahas t\u00eb gjitha gjuh\u00ebve t\u00eb kombeve n\u00eb vendin ton\u00eb. Ja, tani, gjysm\u00eb shekulli, s\u00eb shpejti, mbushet, n\u00eb k\u00ebt\u00eb truall ku shqipja e folur dhe e shkruar n\u00eb shkolla n\u00eb administrata, n\u00eb shoq\u00ebri e n\u00eb marr\u00ebveshje e p\u00ebrditshme pa urdhra e urdh\u00ebresa, \u00ebsht\u00eb gjuha e barabrat\u00eb me t\u00eb gjitha gjuh\u00ebt tjera. K\u00ebt\u00eb e dim\u00eb q\u00ebmoti. Asnj\u00ebher\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb s\u2019e kemi num\u00ebruar n\u00eb vargun e fitoreve, p\u00ebrkundrazi si nj\u00ebrin prej fryteve t\u00eb revolucionit ton\u00eb socialist, n\u00eb bashk\u00ebsin\u00eb v\u00ebllez\u00ebrore t\u00eb kombeve e t\u00eb komb\u00ebsive, n\u00eb Jugosllavin\u00eb e Titos. Ne q\u00eb me asnj\u00eb f\u00ebrkem\u00eb s\u2019e luajt\u00ebm pozit\u00ebn ton\u00eb nga ky truall, p\u00ebrkundrazi luftuam p\u00ebr ngelje t\u00eb gjithmonshme n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb k\u00ebtill\u00eb, sepse k\u00ebtu m\u00ebsuam\u00eb abetaren e liris\u00eb, t\u00eb barazis\u00eb, duke harruar se me asnj\u00eb nuanc\u00eb s\u2019mund t\u00eb kthehet e vjetra, ajo koh\u00eb kur p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb kombe aplikohej vet\u00ebm nj\u00eb gjuh\u00eb, zyrtare, e imponuar, posa q\u00eb kalohej pragu i der\u00ebs s\u00eb sht\u00ebpis\u00eb. Dhe ishim t\u00eb bindur se \u00ebnd\u00ebrralla, shum\u00eb kombe: nj\u00eb gjuh\u00eb, \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm iluzion q\u00eb nuk mund t\u00eb \u201cmarr\u00eb frym\u00eb\u201d pik\u00ebrisht n\u00eb Jugosllavin\u00eb e Titos.<\/p>\n<p>Askush prej nesh, armiqt\u00eb t\u2019i m\u00ebnjanojm\u00eb, s\u2019ka ngritur as nj\u00eb gjysm\u00eb fryme z\u00ebrin, q\u00eb t\u00eb m\u00ebsohet, konkretisht, gjuha serbokroate, madje edhe prej dit\u00ebve kur filloi shfletimi i abetares, por \u00e7\u2019lumturi do t\u2019ishte, pa imponim, pa urdh\u00ebresa, pa domosdoshm\u00ebri, t\u00eb m\u00ebsojm\u00eb me sinqeritet gjuh\u00ebn e nj\u00ebri-tjetrit, medoemos, k\u00ebtu ne n\u00eb Kosov\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb e p\u00ebrhershme: as \u00ebnd\u00ebrrall\u00eb, as iluzion.<\/p>\n<p>Dhe, k\u00ebto dit\u00eb po ndodh e kund\u00ebrta: hyrje e nj\u00eb praktike, q\u00eb ende s\u2019ka as forc\u00eb ligjore, n\u00ebp\u00ebr deri\u00e7k\u00eb, n\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. Dhe menj\u00ebher\u00eb shtrohet pyetja: athua ishte balon provues urdhri i delegatit Ka\u00e7anski, q\u00eb boksier\u00ebt, t\u00eb dy ekipeve (Radni\u00e7ki i Beogradit dhe Prishtina), t\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetin publikun vet\u00ebm n\u00eb gjuh\u00ebn serbokroate. Del n\u00eb shesh politizim i nj\u00eb ndeshjeje, ku zakonisht mbizot\u00ebron fryma sportive, plus imponimi i nj\u00eb gjuhe t\u00eb vetme, pik\u00ebrisht n\u00eb nj\u00eb rreth, ku n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb, me ligje ekzistuese e nene kushtetuese, jan\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorim disa gjuh\u00eb. At\u00eb dit\u00eb ndodhi ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb ndodh\u00eb: boksier\u00ebt e Prishtin\u00ebs nderuan publikun e vet, si gjithmon\u00eb \u201cUrra, urra urra\u201d. K\u00ebrc\u00ebnimi i Ka\u00e7anskit ngeli fjal\u00eb boshe.<\/p>\n<p>A thua jan\u00eb fjal\u00eb boshe konkluzionet e Shoqat\u00ebs s\u00eb m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsve universitar\u00eb dhe t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb shkencor\u00eb t\u00eb RS t\u00eb Serbis\u00eb q\u00eb i d\u00ebrguan Komisionit p\u00ebr \u00c7\u00ebshtje Kushtetutare t\u00eb RS t\u00eb Serbis\u00eb, ku pos k\u00ebrkesave q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb kompetenc\u00ebn e tyre, e hedhin hapin hej larg, ashtu q\u00eb pjesa m\u00eb humane e intelegjencis\u00eb serbe q\u00eb \u00ebsht\u00eb tubuar rreth k\u00ebsaj Shoqate, flet me \u201cgjuh\u00eb t\u00eb ujkut\u201d, assesi ndryshe. Ja pse the se flasin me \u201cgjuh\u00eb t\u00eb ujkut\u201d. Po citoj nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb atyre konkluzioneve:\u00a0<em>\u201c\u00c7\u00ebshtje m\u00eb vete \u00ebsht\u00eb gjuha. M\u00ebsimi mund t\u00eb zhvillojet n\u00eb gjuh\u00ebn serbokroate, si gjuh\u00eb shtet\u00ebrore, dhe n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, si gjuh\u00eb komb\u00ebtare, me kusht q\u00eb student\u00ebt q\u00eb i kryejn\u00eb studimet n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe duhet t\u00eb ken\u00eb dijeni edhe t\u00eb gjuh\u00ebs serbokroate, si gjuh\u00eb zyrtare n\u00eb RS t\u00eb Serbis\u00eb, me kusht q\u00eb mund t\u00eb inkuadrohen vet\u00ebm n\u00eb territorin e Kosov\u00ebs e Metohis\u00eb n\u00eb rast se studimet i kan\u00eb kryer vet\u00ebm n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe&#8230; \u201c<\/em><\/p>\n<p>Komenti yn\u00eb: njer\u00ebzit q\u00eb duhet t\u2019thyejn\u00eb gardhiqet e ndasive, pjesa m\u00eb humane e nj\u00eb intelegjencie, me vendime t\u00eb pakuptimta, shkollar\u00ebt e nj\u00eb populli i shtyjn\u00eb n\u00eb mbyllje, brenda kufijve krahinor, duke ua rr\u00ebmbyer t\u00eb drejt\u00ebn me elementare t\u00eb \u00e7do qytetari t\u00eb k\u00ebtij vendi p\u00ebr pun\u00eb, kudo n\u00eb RSFJ. Prej nj\u00eb konkluzioni t\u00eb k\u00ebtill\u00eb del n\u00eb shesh se gjuha s\u2019\u00ebsht\u00eb vet\u00ebm tul, p\u00ebrkundrazi e p\u00ebrdorur gabimisht, ashtu si ka dal\u00eb n\u00eb faqet e t\u00eb s\u00eb p\u00ebrditshmes \u201cPolitika\u201d (3 n\u00ebntor 1988), shnd\u00ebrroet n\u00eb \u201cparmend\u00eb t\u00eb mpreht\u00eb q\u00eb largon hendeqe ndasish\u201d. As qysh ndryshe. Plus, kjo pjes\u00eb e intelegjencis\u00eb q\u00eb deklarohen se numerikisht jan\u00eb 6.000, laton \u00e7el\u00ebsin q\u00eb do ta mbyllte, n\u00eb mes t\u00eb tjerash, edhe Institutin Albanlologjik, k\u00ebt\u00eb institucion t\u00eb lart\u00eb shkencor. T\u00eb d\u00ebgjuar s\u2019e kam, q\u00eb shkenctar\u00ebt t\u00eb iniciojn\u00eb mbylljen e nj\u00eb vatre shkencore. Jo, gjuha s\u2019\u00ebsht\u00eb vet\u00ebm tul.<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;&#8211;<\/p>\n<p><em>Ky tekst \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nism\u00ebs RI-RILINDJA &#8211; nj\u00eb shfletim digjital i historis\u00eb p\u00ebrmes faqeve t\u00eb Rilindjes, gazet\u00ebs kryesore t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb shekullin e kaluar.\u00a0Faza pilot e k\u00ebtij projekti \u00ebsht\u00eb zbatuar nga Free Libre Open Source Software Kosova n\u00eb bashk\u00ebpunim me Sbunker dhe Bibliotek\u00ebn Hivzi Sulejmani, si dhe me mb\u00ebshtetje nga Ipko Foundation dhe Presidenca e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs.<\/em><\/p>\n<p><em>Fillimisht e kemi digjitalizuar vitin e par\u00eb t\u00eb s\u00eb p\u00ebrjavshmes \u2018Rilindja e Jav\u00ebs\u2019, q\u00eb \u00ebsht\u00eb botuar \u00e7do t\u00eb diel\u00eb nga 14 shkurti i vitit 1988. 30 vjet m\u00eb von\u00eb, Sbunker sjell artikuj t\u00eb p\u00ebrzgjedhur nga kjo periudh\u00eb me synim t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb urave lidh\u00ebse mes diskursit t\u00eb sot\u00ebm dhe atij t\u00eb dikursh\u00ebm.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Artikull origjinal i shkruar nga Maksut Shehu p\u00ebr Rilindjen. Shum\u00eb kombe, nj\u00eb gjuh\u00eb, vet\u00ebm iluzion q\u00eb nuk mund t\u00eb \u201cmarr\u00eb frym\u00eb\u201d n\u00eb Jugosllavin\u00eb e Titos. \u2013 A ishte balon provues, urdhri i delegatit Ka\u00e7anski, n\u00eb ndeshje boksi, ku zakonisht mbizot\u00ebron fryma sportive. \u2013 \u00c7ka do t\u00eb thot\u00eb k\u00ebrkesa q\u00eb shkollar\u00ebt e nj\u00eb populli t\u00eb shtyhen [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":547,"featured_media":11367,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1875,2108],"ppma_author":[2110],"class_list":["post-5497","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-gjuha","tag-jugosllavia"],"authors":[{"term_id":2110,"user_id":547,"is_guest":0,"slug":"ri-rilindja","display_name":"Ri-rilindja","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/ririlindja-e1734531608656.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/ririlindja-e1734531608656.jpg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"Ri-rilindja","description":"RI-RILINDJA \u00ebsht\u00eb projekt i FLOSSK n\u00eb partneritet medial me Sbunker, q\u00eb synon t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb komunitetin e te rinj\u00ebve n\u00eb digjitalizimin e gazet\u00ebs RILINDJA p\u00ebrmes skaner\u00ebve bone-vet dhe m\u00eb pas t'i b\u00ebj\u00eb ato t\u00eb qasshme online p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5497","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/547"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5497"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11369,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5497\/revisions\/11369"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11367"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5497"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}