{"id":5526,"date":"2020-08-06T13:35:40","date_gmt":"2020-08-06T11:35:40","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5526"},"modified":"2024-10-24T13:43:16","modified_gmt":"2024-10-24T11:43:16","slug":"sfida-e-pandemise-covid-19-si-mjet-vetedijesus-per-ceshtjet-ekonomike-tek-komunitetet-e-margjinalizuara","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/sfida-e-pandemise-covid-19-si-mjet-vetedijesus-per-ceshtjet-ekonomike-tek-komunitetet-e-margjinalizuara\/","title":{"rendered":"Sfida e pandemis\u00eb COVID -19 si mjet vet\u00ebdijesus p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet ekonomike tek komunitetet e margjinalizuara"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Shoq\u00ebria kosovare sh\u00ebnon nj\u00eb nivel t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb konsensusit p\u00ebr t\u00eb kaluar paragjykimet ndaj komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian. \u00cbsht\u00eb m\u00eb se e nevojshme q\u00eb p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe demokratike t\u00eb rriten kampanjat e vet\u00ebdijesimit dhe sensibilizimit ndaj komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian, si dhe t\u00eb rriten urat e bashk\u00ebpunimit, integrimit dhe p\u00ebrkrahjes s\u00eb k\u00ebtyre komuniteteve. Si rezultat i qasjes s\u00eb pamjaftueshme gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse, mund t\u00eb thuhet q\u00eb investimet p\u00ebr t\u00eb integruar komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian n\u00eb shoq\u00ebri dhe treg t\u00eb pun\u00ebs jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb vogla apo nuk ekzistojn\u00eb fare, q\u00eb shton perceptimin q\u00eb komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian jan\u00eb harruar nga institucionet dhe shoq\u00ebria kosovare.<\/p>\n<p>Ballafaqimi me pandemin\u00eb COVID-19 p\u00ebr komunitetet rom, ashkali dhe egjiptjan n\u00eb Kosov\u00eb e ka r\u00ebnduar m\u00eb tej gjendjen e tyre duke pasur parasysh situat\u00ebn e k\u00ebtyre komuniteteve para pandemis\u00eb- gjendje e r\u00ebnd\u00eb me munges\u00eb t\u00eb kushteve elementare t\u00eb jetes\u00ebs, duke prodhuar nj\u00eb situat\u00eb q\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb alarmante. Situata e r\u00ebnd\u00eb socio-ekonomike dhe pjes\u00ebmarrja shum\u00eb e ult\u00eb n\u00eb tregun e pun\u00ebs vjen n\u00eb munges\u00eb t\u00eb nxitjes si pasoj\u00eb e paragjykimeve duke l\u00ebn\u00eb jasht\u00eb integrimit shoq\u00ebror dhe privuar ato nga t\u00eb qenit pjes\u00eb e pun\u00ebsimit n\u00eb sektorin privat dhe at\u00eb t\u00eb vet\u00ebpun\u00ebsimit.<\/p>\n<p>Kosova ka nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb fort\u00eb ligjore e cila garanton barazin\u00eb e komuniteteve n\u00eb shoq\u00ebri, megjithat\u00eb, t\u00eb rinjt\u00eb rom\u00eb, ashkalinj dhe egjiptian\u00eb kan\u00eb shkall\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb, jo-aktivitetit dhe p\u00ebrfshirjess\u00eb ul\u00ebt n\u00eb shkoll\u00eb, pun\u00eb dhe aft\u00ebsim profesional. Me fjal\u00eb tjera, komuniteti rom, ashkali dhe egjiptian ballafaqohet me nivele t\u00eb larta t\u00eb varf\u00ebris\u00eb, arritje t\u00eb ul\u00ebt arsimore dhe qasje t\u00eb ul\u00ebt n\u00eb sh\u00ebrbime t\u00eb tjera publike n\u00eb krahasim me pjes\u00ebn tjet\u00ebr \u00a0t\u00eb popullat\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Hulumtimi i fundit nxjerr se 82 p\u00ebrqind e respodent\u00ebve t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr pun\u00eb jan\u00eb deklaruar se nuk jan\u00eb n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie pune, t\u00eb cil\u00ebt tregojn\u00eb se kan\u00eb kualifikimet e duhura ose jan\u00eb duke ndjekur kualifikimet e nevojshme q\u00eb do mund\u00ebsojn\u00eb p\u00ebrfshirjen e tyre n\u00eb tregun e pun\u00ebs.(RROGRAEK, 2019)<\/p>\n<p>Komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian si pjes\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb kosovare kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr p\u00ebrkrahje drejt integrimit n\u00eb shoq\u00ebri.\u00a0 Gjendja n\u00eb terren d\u00ebshmon p\u00ebr kushtet e v\u00ebshtira socio-ekonomike, varf\u00ebris\u00eb dhe pa pun\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre.<\/p>\n<p>K\u00ebto komunitete, pa dallim moshe, gjinie, e n\u00eb ve\u00e7anti t\u00eb rinjt\u00eb, kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr p\u00ebrkrahje drejt promovimit t\u00eb tyre n\u00eb tregun e pun\u00ebs. K\u00ebto komunitete krahasuar me popullsin\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebrballen me nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb dhe nivelet m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb pun\u00ebsimit si n\u00eb sektorin publik ashtu edhe n\u00eb at\u00eb privat. Rreth 95 p\u00ebrqind t\u00eb grup mosh\u00ebs 18-24 vje\u00e7 nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian jan\u00eb t\u00eb papun\u00eb, pavar\u00ebsisht arsimitt\u00eb lart\u00eb t\u00eb arritur, dhe vende t\u00eb lira t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb sektor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm(Organizata Nd\u00ebrkomb\u00ebtare e Pun\u00ebs, 2019). Ajo \u00e7ka vlen t\u00eb p\u00ebrmendet \u00ebsht\u00eb fakti i munges\u00ebs s\u00eb komunikimit nd\u00ebrmjet akter\u00ebve- sektorit publik, privat dhe komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian &#8211; dhe prezenca e paragjykimeve q\u00eb kan\u00eb kontribuar n\u00eb nj\u00eb hendek m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb p\u00ebrfshirjes n\u00eb tregun e pun\u00ebs. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, edhe pse n\u00eb munges\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave, sipas bashk\u00ebbisedimeve me an\u00ebtar\u00ebt e k\u00ebtyre komuniteteve, shkalla e papun\u00ebsis\u00eb dhe varf\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb rritur edhe m\u00eb tej gjat\u00eb pandemis\u00eb COVID-19. Besimi n\u00eb k\u00ebt\u00eb hipotez\u00eb rritet kur kemi parasysh se kjo kategori ka qen\u00eb e p\u00ebrfshir\u00eb kryesisht n\u00eb tregun joformal t\u00eb pun\u00ebs.<\/p>\n<p>Si n\u00eb gjith\u00eb Kosov\u00ebn, grat\u00eb kan\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb t\u00eb pafavorshme n\u00eb tregun e pun\u00ebs, me gjendje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe me nj\u00eb pjes\u00ebmarrje shum\u00eb t\u00eb ul\u00ebt n\u00eb tregun e pun\u00ebs. Ky trend i papun\u00ebsis\u00eb se gruas \u00ebsht\u00eb valid edhe p\u00ebr komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian. Se gjendja e grave t\u00eb k\u00ebtyre komuniteteve \u00ebsht\u00eb e pa lakmuar flet fakti se vet\u00ebm gjat\u00eb pandemis\u00eb rreth 60 p\u00ebrqind e numrit te t\u00eb gjith\u00eb pun\u00ebk\u00ebrkuesve jan\u00eb gra (Instituti GAP, 2020).<\/p>\n<p>Arsyet p\u00ebr nj\u00eb gjendje t\u00eb till\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb ndryshme. Nj\u00eb nd\u00ebr to \u00ebsht\u00eb q\u00eb komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian n\u00eb Kosov\u00eb ballafaqohen m\u00eb r\u00ebnd\u00eb si rezultat i munges\u00ebs s\u00eb trajnimeve, gj\u00eb q\u00eb privon t\u00eb rinjt\u00eb e k\u00ebtij komuniteti, dhe jo vet\u00ebm, t\u00eb mos jen\u00eb n\u00eb trend me zhvillimet e teknologjis\u00eb p\u00ebrkund\u00ebr pjes\u00ebmarrja dhe aplikimet p\u00ebr pun\u00eb n\u00eb sektorin publik dhe privat. Pavar\u00ebsisht ideve t\u00eb mira, t\u00eb rinjt\u00eb rom, ashkali dhe egjiptian deri m\u00eb tani nuk kan\u00eb gjetur mb\u00ebshtetjen p\u00ebr\u00a0<em>start-up-a\u00a0<\/em>nga institucionet e Kosov\u00ebs, dhe kishin nj\u00eb p\u00ebrkrahje simbolike nga organizatat dhe agjensionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Arsye tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb q\u00eb bizneset e pakta t\u00eb k\u00ebtyre komuniteteve ballafaqohen me munges\u00eb t\u00eb bashk\u00ebpunimit me kompanit\u00eb tjera vendore n\u00eb Kosov\u00eb. Hezitimi i popullat\u00ebs tjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb produktet apo sh\u00ebrbimet e bizneseve t\u00eb komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian vet\u00ebm p\u00ebr arsye paragjykimi r\u00ebndon edhe m\u00eb tej situat\u00ebn.<\/p>\n<p>Pakoja Emergjente Fiskale e Qeveris\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs nuk ka p\u00ebrfshir\u00eb sa duhet nevojat e komuniteteve n\u00eb koh\u00ebn e r\u00ebnd\u00eb t\u00eb krijuar gjat\u00eb pandemis\u00eb. Kjo ka ardhur si pasoj\u00eb e munges\u00ebs s\u00eb informacionit dhe udh\u00ebzimeve t\u00eb pamjaftueshme dhe burokracis\u00eb s\u00eb tep\u00ebrt duke ndikuar q\u00eb nj\u00eb num\u00ebr i madh i tyre mos t\u00eb arrij\u00eb t\u00eb aplikoj\u00eb p\u00ebr k\u00ebto p\u00ebrfitime, edhe pse t\u00eb realizuara n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb gjysmake p\u00ebr shkak t\u00eb kriz\u00ebs politike.<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;<\/p>\n<p><em>Ky editorial \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e projektit \u201cP\u00ebrgjigje e shpejt\u00eb ndaj pandemis\u00eb COVID-19 \u2013 mb\u00ebshtetja e grupeve m\u00eb t\u00eb cenueshme te grave\u201d i iniciuar dhe financuar nga Fondacioni i Kosov\u00ebs p\u00ebr Shoq\u00ebri t\u00eb Hapur, q\u00eb implementohet nga Forumi Ekonomik i Grave.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shoq\u00ebria kosovare sh\u00ebnon nj\u00eb nivel t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb konsensusit p\u00ebr t\u00eb kaluar paragjykimet ndaj komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian. \u00cbsht\u00eb m\u00eb se e nevojshme q\u00eb p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe demokratike t\u00eb rriten kampanjat e vet\u00ebdijesimit dhe sensibilizimit ndaj komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian, si dhe t\u00eb rriten urat e bashk\u00ebpunimit, integrimit [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":518,"featured_media":8935,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[646,1366],"ppma_author":[1534],"class_list":["post-5526","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-covid-19","tag-ekonomia"],"authors":[{"term_id":1534,"user_id":518,"is_guest":0,"slug":"shpresa-agushi","display_name":"Shpresa Agushi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b04e8377334eaf62dd3413ed494a1f499b37d2a8971659d739642e1bcc770d45?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Agushi","first_name":"Shpresa","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/518"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5526"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9090,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5526\/revisions\/9090"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8935"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5526"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}