{"id":5558,"date":"2020-07-27T14:08:33","date_gmt":"2020-07-27T12:08:33","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5558"},"modified":"2024-10-08T11:11:43","modified_gmt":"2024-10-08T09:11:43","slug":"covid-19-nje-sfide-shtese-per-punesimin-e-grave","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/covid-19-nje-sfide-shtese-per-punesimin-e-grave\/","title":{"rendered":"Covid-19, nj\u00eb sfid\u00eb shtes\u00eb p\u00ebr pun\u00ebsimin e grave"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Edhe n\u00eb Kosov\u00eb, si n\u00eb \u00e7do shtet tjet\u00ebr, viti 2020 po karakterizohet me luft\u00ebn kund\u00ebr pandemis\u00eb COVID-19. P\u00ebrve\u00e7 d\u00ebmeve sh\u00ebndet\u00ebsore, kjo pandemi padyshim q\u00eb ka ndikuar shum\u00eb edhe n\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsimin e \u00e7\u00ebshtjeve \u00a0ekonomike dhe sociale n\u00eb Kosov\u00eb, si shkak i masave t\u00eb nd\u00ebrmarra p\u00ebr mbylljen totale e m\u00eb pas edhe t\u00eb pjesshme t\u00eb vendit, me q\u00ebllim t\u00eb mosp\u00ebrhapjes s\u00eb virusit fam\u00ebkeq.<\/p>\n<p>Mbyllja e pothuajse t\u00eb gjith\u00eb sektor\u00ebve, si dhe fazat e karantinimit kan\u00eb ndikuar n\u00eb paq\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e shum\u00eb bizneseve e nd\u00ebrmarrjeve, pa marr\u00eb parasysh n\u00ebse kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb vogla apo t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr nga kapaciteti dhe kapitali i tyre. Si pasoj\u00eb e k\u00ebsaj, shum\u00eb qytetar\u00eb kan\u00eb mbetur pa pag\u00eb mujore p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb, e n\u00eb rastet m\u00eb k\u00ebqija edhe deri tek nd\u00ebrprerja e kontrat\u00ebs s\u00eb pun\u00ebs. P\u00ebrve\u00e7 t\u00eb pun\u00ebsuarve, d\u00ebme t\u00eb m\u00ebdha po vazhdojn\u00eb t\u00eb ken\u00eb edhe pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit t\u00eb cil\u00ebt tashm\u00eb i kan\u00eb jostabile bizneset e tyre dhe gjenden n\u00eb nj\u00eb kolaps financiar, q\u00eb mund t\u2019i shpjer\u00eb deri tek falimentimi.<\/p>\n<p>Si kategori m\u00eb e cenueshme n\u00eb tregun e pun\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb konstante vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb grat\u00eb, andaj edhe kjo kriz\u00eb ekonomike padyshim q\u00eb do e thelloj\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsin\u00eb p\u00ebr q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb n\u00eb pun\u00ebt ekzistente por edhe mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr rritje t\u00eb pun\u00ebsimit. Disa nga faktor\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt tradicionalisht i mban peng grat\u00eb dhe i len ato larg tregut t\u00eb pun\u00ebs jan\u00eb kujdesi p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb e t\u00eb moshuar si dhe kujdesi p\u00ebr pun\u00ebt e sht\u00ebpis\u00eb. Nj\u00eb faktor tjet\u00ebr tejet i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb edhe informaliteti n\u00eb treg t\u00eb pun\u00ebs, ku nj\u00eb nga tri gra punojn\u00eb pa kontrat\u00eb. \u00a0Andaj, COVID-19 mund t\u00eb themi se \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb sfid\u00eb shtes\u00eb p\u00ebr pun\u00ebsimin e grave dhe q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e tyre n\u00eb tregun e pun\u00ebs. Indikator shtes\u00eb q\u00eb e v\u00ebrteton nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb jan\u00eb edhe masat e fundit nga Qeveria e Kosov\u00ebs me vendimin p\u00ebr mbylljen e kopshteve p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb, vendim ky i cili aspak nuk u prit mir\u00eb nga asociacioni i \u00e7erdheve por edhe prind\u00ebrit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Kjo mas\u00eb ka prekur direkt rreth 2000 gra, t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuara n\u00eb kopshtet private t\u00eb licencuara si dhe rrezikojn\u00eb humbjen e vendeve t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb n\u00ebnave, t\u00eb cilat punojn\u00eb me orar t\u00eb plot\u00eb dhe nuk kan\u00eb ndonj\u00eb alternativ\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebr kujdesin e f\u00ebmij\u00ebve, p\u00ebrve\u00e7 kopshteve.<\/p>\n<p>Joaktiviteti i grave n\u00eb tregun e pun\u00ebs vazhdimisht sh\u00ebnon p\u00ebrqindje alarmante, t\u00eb dh\u00ebna k\u00ebto t\u00eb cilat publikohen nga Agjencia e Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb raportet tremujore dhe ato p\u00ebrfundimtare t\u00eb \u00e7do viti. N\u00eb vitin 2019 nga 59.5 % sa ka qen\u00eb joaktiviteti n\u00eb tregun e pun\u00ebs, 78.9 % e tyre ishin gra joaktive, nd\u00ebrsa n\u00ebse e krahasojm\u00eb k\u00ebt\u00eb nd\u00ebr vite, n\u00eb vitin 2015 ishte shkalla m\u00eb e lart\u00eb e joaktivitetit t\u00eb grave me gjithsej 81.9%. Duke marr\u00eb parasysh d\u00ebmet e sektor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm, hamend\u00ebsojm\u00eb se p\u00ebrqindja e joaktivitetit t\u00eb grave mund t\u00eb p\u00ebsoj\u00eb rritje edhe m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb trajektore si shkak i pandemis\u00eb, megjith\u00ebse t\u00eb dh\u00ebnat zyrtare nga institucionet shtet\u00ebrore ende mungojn\u00eb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb till\u00eb se numri i t\u00eb papun\u00ebve \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i madh n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb se sa n\u00eb vitin paraprak, mund ta kemi edhe nga t\u00eb dh\u00ebnat e fundit nga Agjencia e Pun\u00ebsimit t\u00eb Kosov\u00ebs ku nga data 13 Mars 2020 deri me 13 Maj 2020 jan\u00eb regjistruar gjithsej 120 mij\u00eb t\u00eb papun\u00eb \u2013 mesatarisht 5000 pun\u00ebk\u00ebrkues t\u00eb regjistruar n\u00eb baza ditore. Prej tyre, rreth 45% jan\u00eb pun\u00ebk\u00ebrkuese gra. Nd\u00ebrsa kuptohet, numri i t\u00eb pun\u00ebsuarve gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe kohore ka qen\u00eb tejet i vog\u00ebl duke qen\u00eb se shum\u00eb sektor\u00eb kan\u00eb qen\u00eb \u00a0t\u00eb mbyllur andaj nuk kan\u00eb pasur k\u00ebrkesa p\u00ebr pun\u00ebtor\u00eb, gj\u00eb q\u00eb e ka pamund\u00ebsuar nd\u00ebrmjet\u00ebsimin e Agjencis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebsimit.<\/p>\n<p>Padyshim se sh\u00ebndeti i qytetar\u00ebve \u00ebsht\u00eb primar, por asnj\u00ebher\u00eb nuk duhet t\u00eb zbehet r\u00ebnd\u00ebsia e ndikimit socio-ekonomik q\u00eb pandemia ka te qytetar\u00ebt, e sidomos te grupet e cenueshme. Nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb do duhej ta kishin parasysh t\u00eb dy qeverit\u00eb brenda k\u00ebtij viti kur mor\u00ebn masat e p\u00ebrkohshme p\u00ebr izolim dhe krijuan pakot emergjente p\u00ebr rim\u00ebk\u00ebmbje ekonomike, t\u00eb cilat nuk ishin gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse dhe nuk p\u00ebrb\u00ebnin analiz\u00eb t\u00eb thell\u00eb gjinore n\u00eb vete.<\/p>\n<p>Shpresat p\u00ebr rritje t\u00eb pun\u00ebsimit n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb jan\u00eb pothuajse t\u00eb shuara, andaj institucionet shtet\u00ebrore duhet t\u00eb analizojn\u00eb me p\u00ebrpik\u00ebri \u00e7do sektor dhe klas\u00eb shoq\u00ebrore t\u00eb prekur, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrkrah\u00eb dhe t\u00eb leht\u00ebsoj\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbjen ekonomike. N\u00eb k\u00ebt\u00eb logjik\u00eb duhet q\u00eb edhe bizneset e grave t\u00eb p\u00ebrkrahen n\u00eb mas\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe, dhe n\u00eb fondin kosovar p\u00ebr Garanci Kreditore, i cili \u00ebsht\u00eb i parapar\u00eb me projekt ligjin p\u00ebr rim\u00ebk\u00ebmbje ekonomike, t\u00eb ken\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsi sipas masave afirmative t\u00eb p\u00ebrcaktuara n\u00eb baz\u00eb t\u00eb ligjit p\u00ebr barazi gjinore.<\/p>\n<p>Situata e krijuar nga Covid-19 nuk po duket e leht\u00eb p\u00ebr t\u2019u tejkaluar dhe pasojat mund t\u00eb jen\u00eb afatgjata, andaj sa m\u00eb par\u00eb q\u00eb veprohet, d\u00ebmet mund t\u00eb jen\u00eb m\u00eb leht\u00eb t\u00eb rikuperueshme. Nj\u00eb situate t\u00eb till\u00eb, do t\u2019i ndihmonte stabiliteti politik e institucional si dhe zbehja e hendekut t\u00eb krijuar mes partive, t\u00eb cil\u00ebt nuk po e marrin mundin t\u00eb gjejn\u00eb nj\u00eb pik\u00eb bashk\u00ebpunimi p\u00ebr nj\u00eb zgjidhje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Gjithsesi, le t\u00eb shpresojm\u00eb se gjysma e dyt\u00eb e vitit nuk do t\u00eb na d\u00ebrgoj\u00eb edhe n\u00eb disa hapa mbrapa, ku m\u00eb pas do ta kemi edhe m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb shtegun p\u00ebr progres pozitiv.<\/p>\n<p>&#8212;&#8211;<\/p>\n<p><em>Editoriali \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e projektit \u201cPozita e grave n\u00eb tregun e pun\u00ebs post-COVID-19: Sfidat dhe mund\u00ebsit\u00eb\u201d, q\u00eb implementohet nga Demokraci p\u00ebr zhvillim (D4D), dhe financohet nga\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/kfos1\/?__tn__=K-R&amp;eid=ARBXCwWkkBrx-aZpX2TpyrNOSH0NadYoDV0FeqcXQKkX7oP3kTOZHlCUiYI7oT9T5_Ch6OXIMzuUu4Zh&amp;fref=mentions&amp;__xts__%5B0%5D=68.ARA7I0pwIXJ9VR1rhm9M7nzZ8ZBXb0XOILSpRAMJ0vSSwQrPwgipDQ5ZJynmSinff6-O18cqdwKZzjCJlNH3S_peaLsCnUzzsNBMJVQq9q76P0_F1-nifptfd9XPc2lxxmvpBBZIK_YBHck9vgfW4ZxUIddOsI9-XCQjYw8pZLisJWq3u8RAXTAIfypwGioFKhCMIfdlXTIasmJvYbtMk1OFL_RPt3o3i1E9Jr_yDgw3A5SNWGatMkqfLS74Zq6bRfGtj0pxLkR14cW69jw0ROPdK0u87s35mtuplPEYO138tBf4JypPvDpiITJiwLDscv1FFLQFrzXSpo4SCvjwAihEmYm7hdLB8NE\"><em>Kosovo Foundation for Open Society (KFOS)<\/em><\/a><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Edhe n\u00eb Kosov\u00eb, si n\u00eb \u00e7do shtet tjet\u00ebr, viti 2020 po karakterizohet me luft\u00ebn kund\u00ebr pandemis\u00eb COVID-19. P\u00ebrve\u00e7 d\u00ebmeve sh\u00ebndet\u00ebsore, kjo pandemi padyshim q\u00eb ka ndikuar shum\u00eb edhe n\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsimin e \u00e7\u00ebshtjeve \u00a0ekonomike dhe sociale n\u00eb Kosov\u00eb, si shkak i masave t\u00eb nd\u00ebrmarra p\u00ebr mbylljen totale e m\u00eb pas edhe t\u00eb pjesshme t\u00eb vendit, me [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":55,"featured_media":7966,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[646],"ppma_author":[65],"class_list":["post-5558","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-covid-19"],"authors":[{"term_id":65,"user_id":55,"is_guest":0,"slug":"blerina-ukshini","display_name":"Blerina Ukshini","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-6-1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-6-1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Ukshini","first_name":"Blerina","description":"Blerin\u00eb Ukshini ka p\u00ebrfunduar studimet Bachelor n\u00eb Shkenca Politike n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, nd\u00ebrsa tani vijon studimet n\u00eb nivelin Master, drejtimi Integrime Evropiane dhe Administrat\u00eb Publike. Tash e 2 vite \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Institutit D4D, duke punuar n\u00eb programet e \u201cZgjedhjet dhe partit\u00eb politike\u201d si dhe \u201cQeverisje dhe interesi publik\u201d."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5558","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/55"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5558"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5558\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8054,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5558\/revisions\/8054"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5558"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}