{"id":5646,"date":"2020-05-27T15:45:37","date_gmt":"2020-05-27T13:45:37","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5646"},"modified":"2024-11-06T15:50:28","modified_gmt":"2024-11-06T13:50:28","slug":"udhekryqi-strategjik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/udhekryqi-strategjik\/","title":{"rendered":"Udh\u00ebkryqi strategjik"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">P\u00ebrderisa Kosova pashmangsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb d\u00ebrmuar ekonomikisht nga pasojat e COVID si dhe \u00ebsht\u00eb katandisur edhe m\u00eb shum\u00eb nga kriza politike, s\u2019do mend se temat tjera \u2013 kushtimisht t\u00eb shprehem \u2013 m\u00eb strategjike jan\u00eb m\u00eb pak t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Kjo pavar\u00ebsisht faktit se shpeshher\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb konstatojm\u00eb se nuk kemi kapacitet absorbues shoq\u00ebror e politik p\u00ebr t\u00eb mbuluar tema paralele, aq m\u00eb par\u00eb ato t\u00eb cilat jan\u00eb jasht\u00eb fush\u00ebveprimit e kontrollit ton\u00eb.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>N\u00eb fakt, morra p\u00ebr shkas deklarat\u00ebn e \u201ckrye-diplomatit\u201d t\u00eb BE-s\u00eb Josef Borell i cili n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb taksative tha se Kina tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb duke marr primatin e SHBA-s\u00eb si superfuqi bot\u00ebrore. Kjo deklarat\u00eb nuk p\u00ebrb\u00ebn\u00eb risi p\u00ebr qarqe k\u00ebrkimore-shkencore por edhe ato t\u00eb inteligjenc\u00ebs. Kina vazhdon t\u00eb p\u00ebrb\u00ebj\u00eb nj\u00eb sfid\u00eb shum\u00eb-dimenzionale p\u00ebr Per\u00ebndimin dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb konkurent i drejtp\u00ebrdrejt. Ajo p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb ekonomi me p\u00ebrmasa gllab\u00ebruese duke sfiduar shtetet tradicionalisht t\u00eb forta ekonomikisht n\u00eb \u00e7do front. Kina ka tiparet e nj\u00eb superfuqie n\u00eb \u00e7do segment tradicional: ekonomik, ushtarak, politiko-diplomatik dhe diku-diku edhe kulturor. Kina &#8211; krahasuar me Rusin\u00eb e cila p\u00ebrb\u00ebn ve\u00e7se nj\u00eb fuqi n\u00eb tentativ\u00eb por gjithsesi rajonale (dhe at\u00eb kryesisht duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb fuqin\u00eb e vetos n\u00eb OKB e assesi n\u00eb ndonj\u00eb alternativ\u00eb ekonomike e politike globale) \u2013 vazhdon t\u00eb shtrij\u00eb ndikimin me shpejt\u00ebsi t\u00eb madhe.<\/p>\n<p>Argumentet per\u00ebndimore t\u00eb mbizot\u00ebrimit t\u00eb vlerave liberale dhe atyre univerzale t\u00eb mbrojtjes s\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe integritetit p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb mbase municionin e vet\u00ebm per\u00ebndimor n\u00eb raport m\u00eb Kin\u00ebn e cila jo vet\u00ebm q\u00eb e v\u00ebshtron bot\u00ebn ndryshe nga kjo gam\u00eb e gjer\u00eb vlerash njer\u00ebzore mir\u00ebpo penetrimi i saj strategjik n\u00eb shtete tjera pa ng\u00ebrthyer vlera t\u00eb tilla p\u00ebrb\u00ebn mbase nj\u00eb avantazh. K\u00ebtu flas sidomos p\u00ebr shtetet gjys\u00ebm autoritare apo autoritare t\u00eb cilat gjenden n\u00eb \u00e7do kontinent dhe, s\u00eb voni, edhe n\u00eb Evrop\u00eb. Ndikimi i saj n\u00eb shtete si Hungaria e Italia \u2013 an\u00ebtare t\u00eb BE-s dhe NATO-s \u2013 tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb i ngulitur n\u00eb sistem duke shantazhuar politikisht kohezionin pan-per\u00ebndimor sidomos n\u00eb kontekst t\u00eb vlerave liberale e demokratike.<\/p>\n<p><em>P\u00ebr rrjedhoj\u00eb pyetja legjitime do t\u00eb ishte se si do t\u00eb veproj Kosova n\u00eb nj\u00eb dinamik\u00eb t\u00eb till\u00eb?<\/em><\/p>\n<p>Kosova si nj\u00eb shtet i vog\u00ebl dhe mbi t\u00eb gjitha i pap\u00ebrfunduar n\u00eb aspektin e konsolidimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar ngjan figurativisht me \u201cmiun i cili do t\u00eb shfryt\u00ebzonte momentin e kotjes s\u00eb elefantit duke ju futur n\u00ebn sqetull\u201c. Sado q\u00eb ne vet\u00ebndjehemi t\u00eb pap\u00ebrfillsh\u00ebm n\u00eb konstalacione t\u00eb tilla nd\u00ebrkomb\u00ebtare, ne realisht kemi t\u00eb drejt\u00ebn ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktimit strategjik. Sigurisht se p\u00ebrgjigja m\u00eb e thjesht\u00eb do t\u00eb ishte se orientimi yn\u00eb strategjik \u00ebsht\u00eb integrimi n\u00eb BE, NATO dhe n\u00eb p\u00ebrputhje me partneritetin e \u201cp\u00ebrjetsh\u00ebm\u201d me SHBA. Mir\u00ebpo gj\u00ebrat tashm\u00eb nuk jan\u00eb aq \u201cbardh\u00eb e zi\u201d dhe bota ka ndryshuar duksh\u00ebm m\u00eb shum\u00eb se sa narracioni yn\u00eb linear strategjik. \u00c7\u00ebshtja \u00ebsht\u00eb se edhe partner\u00ebt per\u00ebndimor kan\u00eb ri-dimenzionuar vizionin e tyre n\u00eb raport me shtetet e vog\u00ebla (rrjedhimisht edhe me ne) e mbi t\u00eb gjitha kalkulimi i tyre strategjik ng\u00ebrthen nj\u00eb bashk\u00ebpunim bazuar n\u00eb interes edhe me fuqit\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Kosova e ka hap\u00ebsir\u00ebn manovruese t\u00eb kufizuar, madje shum\u00eb t\u00eb kufizuar. Pasi q\u00eb vazhdojm\u00eb jo vet\u00ebm t\u00eb mos kemi njohje nga nj\u00eb pjes\u00eb e bot\u00ebs ne kemi mbetur n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e spektatorit me shum\u00eb pak opcione shk\u00ebmbimi interesash, qoft\u00eb kjo dhe n\u00eb kondita t\u00eb shteteve t\u00eb vog\u00ebla. Argumentet e m\u00ebhershme p\u00ebr rrezikimin e jo-stabilitetit n\u00eb Ballkan tanim\u00eb shkojn\u00eb n\u00eb vesh t\u00eb shurdh\u00ebr dhe kjo u konfirmua n\u00eb vitet e fundit n\u00eb q\u00ebndrimin e BE-s\u00eb (p\u00ebr rrjedhoj\u00eb shtetet ky\u00e7e an\u00ebtare) n\u00eb raport me Kosov\u00ebn e cila hapur refuzoi dh\u00ebnien e liberalizimit t\u00eb vizave p\u00ebr Kosov\u00ebn dhe vazhdon t\u00eb tregoj neglizhenc\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Kina nuk parasheh shtrirje t\u00eb ndikimit n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr vet faktin q\u00eb nuk e njeh shtetin e Kosov\u00ebs. Rritja e tensioneve t\u00eb Kin\u00ebs me Taivanin dhe Hong Kong dhe mbi t\u00eb gjitha nj\u00eb bashk\u00ebpunim n\u00eb rritje n\u00eb mes t\u00eb Serbis\u00eb se Vu\u00e7iqit dhe Kin\u00ebs vet\u00ebm sa e betonon k\u00ebt\u00eb tez\u00eb. Edhe po q\u00eb se, hipotetikisht, do t\u00eb arrihej ndonj\u00eb marr\u00ebveshje normalizimi n\u00eb mes Kosov\u00ebs e Serbis\u00eb, vendi nuk do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte zon\u00eb t\u00eb interesit p\u00ebr Kin\u00ebn.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e pak\u00ebt manovruese ne duhet ta shfryt\u00ebzojm\u00eb. Tendencat do jen\u00eb q\u00eb krahu per\u00ebndimor do t\u00eb krijoj nj\u00eb kohezion s\u00eb paku nominal q\u00eb ti kund\u00ebrvihet shtrirjes s\u00eb Kin\u00ebs n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb zon\u00ebs per\u00ebndimore t\u00eb influenc\u00ebs. Sidomos krijimi i \u201clekur\u00ebs s\u00eb gjeopardit\u201d sa i p\u00ebrket influenc\u00ebs kineze n\u00eb Evrop\u00eb n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e ndjeshme si\u00e7 jan\u00eb: var\u00ebsia ekonomike, krijimi i infrastruktur\u00ebs kritike, vendosja e teknologjis\u00eb 5G, deformimi i vlerave t\u00eb proklamuara demokratike etj medoemos do e shtyej Per\u00ebndimin p\u00ebr nj\u00eb ripozicionim ndaj Kin\u00ebs. Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb konfrontim klasik mir\u00ebpo nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie m\u00eb selektive dhe shum\u00eb m\u00eb e kujdesshme se sa ajo q\u00eb ishte deri m\u00eb tani. Kosova ka nj\u00eb avantazh t\u00eb vog\u00ebl e t\u00eb qenurit gjeografikisht n\u00eb Evrop\u00eb; e shtrirjes s\u00eb kontrollit efektiv pothuajse n\u00eb gjith\u00eb territorin si dhe an\u00ebtar\u00ebsis\u00eb n\u00eb disa organizata nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Shtetit i duhet t\u00eb d\u00ebshmoj gatishm\u00ebri p\u00ebr aleanc\u00eb me shtetet e Per\u00ebndimit pavar\u00ebsisht se disa vende vazhdojn\u00eb ta shohin me skepticiz\u00ebm dhe t\u00eb pap\u00ebrfunduar profilin shtet\u00ebror t\u00eb Kosov\u00ebs. P\u00ebr ta d\u00ebshmuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e saj, Kosov\u00ebs i duhet nj\u00eb strategji gjithp\u00ebrfshir\u00ebse se si duhet vepruar n\u00eb vitet e ardhshme. Deri n\u00eb futjen n\u00eb binare t\u00eb interesave tona n\u00eb \u201cfrontin ndikues per\u00ebndimor\u201d Kosova do t\u00eb duhej t\u00eb shfryt\u00ebzonte bashk\u00ebpunimin me vende t\u00eb treta si kund\u00ebr-balanc\u00eb ndaj ndikimit t\u00eb Kin\u00ebs n\u00eb rajon. Diversifikimi i bashk\u00ebpunimeve me shtetet si Japonia, Turqia, Pakistani etj nuk duhej par\u00eb assesi si z\u00ebvend\u00ebsim i orientimit strategjik t\u00eb Kosov\u00ebs mir\u00ebpo si nj\u00eb kalkulim interesash n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb \u201cpakoh\u00eb\u201d. \u00cbsht\u00eb gabim q\u00eb t\u00eb vazhdohet s\u00eb menduari se duhet ti presim t\u00eb tjer\u00ebt t\u00eb vler\u00ebsojn\u00eb p\u00ebr ne se cilat jan\u00eb objektivat tona strategjike. \u00cbsht\u00eb koha e fundit q\u00eb t\u00eb mendohet m\u00eb substancialisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebrderisa Kosova pashmangsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb d\u00ebrmuar ekonomikisht nga pasojat e COVID si dhe \u00ebsht\u00eb katandisur edhe m\u00eb shum\u00eb nga kriza politike, s\u2019do mend se temat tjera \u2013 kushtimisht t\u00eb shprehem \u2013 m\u00eb strategjike jan\u00eb m\u00eb pak t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Kjo pavar\u00ebsisht faktit se shpeshher\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb konstatojm\u00eb se nuk kemi kapacitet absorbues shoq\u00ebror e politik p\u00ebr [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":525,"featured_media":9655,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1043,972,637,999],"ppma_author":[1694],"class_list":["post-5646","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-be","tag-kosove","tag-nato","tag-shba"],"authors":[{"term_id":1694,"user_id":525,"is_guest":0,"slug":"florian-qehaja","display_name":"Florian Qehaja","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/florian.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/florian.jpg"},"user_url":"","last_name":"Qehaja","first_name":"Florian","description":"Florian Qehaja \u00ebsht\u00eb Ambasadori i Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5646","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/525"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5646"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5646\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9742,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5646\/revisions\/9742"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9655"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5646"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5646"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5646"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5646"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}