{"id":5826,"date":"2020-05-18T11:14:07","date_gmt":"2020-05-18T09:14:07","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5826"},"modified":"2024-10-04T11:45:09","modified_gmt":"2024-10-04T09:45:09","slug":"transformimi-i-angazhimit-politik-nga-te-rinjte","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/transformimi-i-angazhimit-politik-nga-te-rinjte\/","title":{"rendered":"Transformimi i angazhimit politik nga t\u00eb rinjt\u00eb"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p><em>Rinia n\u00eb Kosov\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb pak \u00ebsht\u00eb e angazhuar n\u00eb format tradicionale politike, por kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se rinia n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb neglizhente ndaj jet\u00ebs politike. Thjesht p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb mungesa e hap\u00ebsir\u00ebs n\u00eb parti politike \u00ebsht\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar me aktivitete n\u00eb rrjetet sociale apo organizatat joqeveritare. Nj\u00eb num\u00ebr i vog\u00ebl i partive e kan\u00eb njohur potencialin e t\u00eb rinjve n\u00eb politik\u00eb, dhe jan\u00eb pik\u00ebrisht ata t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb zgjedhjet e fundit ia dol\u00ebn t\u2019i fitojn\u00eb zgjedhjet.<\/em><\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb gjitha vendet e Bashkimit Evropian n\u00eb 30 vitet e fundit n\u00eb vazhdim\u00ebsi \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar r\u00ebnie e numrit t\u00eb t\u00eb rinjve q\u00eb angazhohen politikisht. Sot t\u00eb rinjt\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb pak n\u00eb k\u00ebto vende po e shohin vot\u00ebn si obligim qytetar, dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb p\u00ebr t\u2019u faj\u00ebsuar kryesisht jan\u00eb partit\u00eb politike t\u00eb cilat nuk kan\u00eb gjetur forma atraktive p\u00ebr t\u2019i p\u00ebrfshir\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb n\u00eb strukturat e tyre. Situat\u00eb e ngjashme, vet\u00ebm se me gjas\u00eb m\u00eb e r\u00ebnduar ekziston edhe n\u00eb Kosov\u00eb, ku t\u00eb rinjt\u00eb angazhimin n\u00eb parti politike e shohin m\u00eb shum\u00eb si mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb pun\u00eb, sesa mision p\u00ebr t\u00eb arritur ndryshime pozitive n\u00eb komunitet. Kjo p\u00ebr dy arsye kryesore, partit\u00eb politike nuk g\u00ebzojn\u00eb nj\u00eb reputacion t\u00eb mir\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri dhe s\u00eb dyti hap\u00ebsira p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb n\u00eb parti politike n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi \u00ebsht\u00eb margjinale, pasi q\u00eb ata angazhohen kryesisht n\u00eb pun\u00eb teknike kryesisht n\u00eb koh\u00eb fushatash, larg nga proceset vendimmarr\u00ebse. Mir\u00ebpo p\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, t\u00eb rinjt\u00eb ende jan\u00eb shum\u00eb aktiv n\u00eb votime dhe paraqesin grup mosh\u00ebn m\u00eb aktive p\u00ebr nga pjes\u00ebmarrja n\u00eb votime gjat\u00eb zgjedhjeve qendrore dhe lokale.<\/p>\n<p>Shikuar nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi ligjor n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb vitin 2009 \u00ebsht\u00eb aprovuar Ligji p\u00ebr Fuqizimin dhe Pjes\u00ebmarrjen e Rinis\u00eb i cili nd\u00ebr t\u00eb tjera ka parapar\u00eb edhe p\u00ebrfshirjen e t\u00eb rinjve n\u00eb procesin e vendimmarrjes. Neni 13 i Ligjit i obligon t\u00eb gjitha institucionet publike q\u00eb t\u00eb sigurojn\u00eb pjes\u00ebmarrjen dhe ndikimin e t\u00eb rinjve n\u00eb procesin e vendimmarrjes p\u00ebr politikat sektoriale n\u00eb fushat e arsimit, pun\u00ebsimit, sh\u00ebndetit publik, \u00e7\u00ebshtjet sociale, kultur\u00eb, rini, sport, edukim qytetar, demokraci, ambient, planifikim hap\u00ebsinor dhe zhvillim rural. Nj\u00eb gam\u00eb kjo shum\u00eb e gjer\u00eb e politikave n\u00eb t\u00eb cilat \u00ebsht\u00eb garantuar jo vet\u00ebm pjes\u00ebmarrja por edhe vendimmarrja e t\u00eb rinjve. Kur ky Ligj ishte monitoruar nga Kuvendi i Kosov\u00ebs se sa po zbatohej n\u00eb vitin 2016, rezultatet kishin treguar nivel shum\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb zbatimit, nga institucionet qendrore dhe lokale pa p\u00ebrjashtim.<\/p>\n<p>P\u00ebrkund\u00ebr se t\u00eb dh\u00ebnat empirike mungojn\u00eb n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb lidhje me pjes\u00ebmarrjen e t\u00eb rinjve n\u00eb jet\u00ebn politike, megjithat\u00eb nga nj\u00eb hulumtim i realizuar nga Fondacioni Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Sisteme Zgjedhore (IFES) n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb vitin 2016 ka zbuluar se 73% e t\u00eb rinjve n\u00eb Kosov\u00eb nuk kan\u00eb qen\u00eb asnj\u00ebher\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb ndonj\u00eb subjekti politik. Nga pjesa tjet\u00ebr 17% kishin qen\u00eb t\u00eb angazhuar por nuk vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb edhe m\u00eb tutje, dhe vet\u00ebm 10% vazhdonin t\u00eb ishin pjes\u00eb e ndonj\u00eb subjekti politik. K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna qart\u00eb tregojn\u00eb se partit\u00eb politike nuk kan\u00eb qen\u00eb atraktive p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb, mir\u00ebpo edhe n\u00eb ato raste kur ka patur iniciativ\u00eb, shumica e t\u00eb rinjve kan\u00eb hequr dor\u00eb nga nj\u00eb angazhim i till\u00eb. Sipas t\u00eb anketuarve, arsyeja primare pse ata kan\u00eb synuar an\u00ebtar\u00ebsimin n\u00eb parti politike ishte fakti se ata besonin se kjo do t\u2019i ndihmonte t\u00eb gjejn\u00eb pun\u00eb. T\u00eb nj\u00ebjtit po ashtu ishin shprehur se partit\u00eb politike nuk ju sigurojn\u00eb ndonj\u00eb rol n\u00eb vendimmarrje, por m\u00eb tep\u00ebr angazhohen n\u00eb \u00e7\u00ebshtje administrative ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb koh\u00eb fushate.<\/p>\n<p>Nga t\u00eb dh\u00ebnat e lartcekura \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e qart\u00eb se partit\u00eb politike nuk kan\u00eb b\u00ebr\u00eb pun\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn mund t\u00eb mburren p\u00ebr sa i p\u00ebrket p\u00ebrfshirjes s\u00eb t\u00eb rinjve n\u00eb politik\u00eb, pasi q\u00eb kjo n\u00ebnkupton se t\u00eb nj\u00ebjtat do t\u00eb duhej t\u00eb investonin te ngritja e kapacitetit t\u00eb t\u00eb rinjve dhe angazhimi i tyre n\u00eb t\u00eb gjitha proceset dhe forumet e partive. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr ato do t\u00eb duhej t\u00eb nd\u00ebrtonin sa m\u00eb tep\u00ebr kuadro p\u00ebr partit\u00eb e tyre dhe t\u00eb organizonin sa m\u00eb tep\u00ebr s\u00eb pari programe t\u00eb trajnimeve dhe ngritjes s\u00eb kapaciteteve, me t\u00eb cilat do t\u2019i aft\u00ebsonin t\u00eb rinjt\u00eb t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb produktive e proceseve vendimmarr\u00ebse dhe politike. Kjo do t\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhej me resurset e tyre t\u00eb brendshme apo duke bashk\u00ebpunuar me organizatat joqeveritare t\u00eb cilat tani m\u00eb ve\u00e7 se kan\u00eb nd\u00ebrtuar tradit\u00eb n\u00eb programet t\u00eb cilat p\u00ebrgatisin t\u00eb rinjt\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb proceset politike.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo shum\u00eb kush mund t\u00eb pyet pse duhet partit\u00eb politike t\u00eb investojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrgatitjen e t\u00eb rinjve p\u00ebr proceset politike, pse ato t\u00eb mos vazhdojn\u00eb n\u00eb form\u00ebn tradicionale t\u00eb t\u00eb b\u00ebrit politik\u00eb. Dhe p\u00ebrgjigja n\u00eb k\u00ebt\u00eb pyetje \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb, p\u00ebr shkak se Kosova ka nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb t\u00eb madh t\u00eb rinjsh dhe trupi kryesor elektoral p\u00ebrb\u00ebhet nga k\u00ebta t\u00eb fundit. Prandaj, p\u00ebrkrahja nga t\u00eb rinjt\u00eb n\u00ebnkupton edhe fitore n\u00eb zgjedhje. P\u00ebr dallim nga shum\u00eb vende t\u00eb Bashkimit Evropian (n\u00ebse jo t\u00eb gjitha) ku pjes\u00ebmarrja e t\u00eb rinjve n\u00eb zgjedhje \u00ebsht\u00eb e ul\u00ebt, n\u00eb Kosov\u00eb sipas nj\u00eb hulumtimi t\u00eb Institutit Demokratik t\u00eb Kosov\u00ebs (KDI) n\u00eb vitin 2018, pjes\u00ebmarrja e t\u00eb rinjve ishte mbi 70%, pakrahasimisht m\u00eb e larta krahasuar me t\u00eb gjitha grup moshat e tjera. Rrjedhimisht t\u00eb qenurit atraktiv p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm se i rekomanduesh\u00ebm p\u00ebr partit\u00eb politike, por edhe i domosdosh\u00ebm n\u00ebse ato synojn\u00eb q\u00eb t\u2019i fitojn\u00eb zgjedhjet. P\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se viteve t\u00eb fundit organizatat e shoq\u00ebris\u00eb civile kan\u00eb qen\u00eb m\u00eb atraktive sesa partit\u00eb politike p\u00ebr shkak t\u00eb mund\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb ndikuar n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e jet\u00ebs n\u00eb komunitet. Andaj, krejt \u00e7ka partit\u00eb politike duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb nxjerrin m\u00ebsimet e duhura nga k\u00ebto praktika t\u00eb mira dhe t\u00eb nj\u00ebjtat t\u2019i zbatojn\u00eb p\u00ebr vete.<\/p>\n<p>&#8212;&#8211;<\/p>\n<p><em>\u00a0Ky editorial \u00ebsht\u00eb realizuar n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit \u201cPjes\u00ebmarrja politike: Drejt angazhimit efektiv t\u00eb t\u00eb rinjve\u201d, q\u00eb po implementohet nga Instituti Demokraci p\u00ebr Zhvillim (D4D) me p\u00ebrkrahje nga National Endowment for Democracy (NED).<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rinia n\u00eb Kosov\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb pak \u00ebsht\u00eb e angazhuar n\u00eb format tradicionale politike, por kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se rinia n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb neglizhente ndaj jet\u00ebs politike. Thjesht p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb mungesa e hap\u00ebsir\u00ebs n\u00eb parti politike \u00ebsht\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar me aktivitete n\u00eb rrjetet sociale apo organizatat joqeveritare. Nj\u00eb num\u00ebr i vog\u00ebl i partive [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":244,"featured_media":7972,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[548,837],"ppma_author":[248],"class_list":["post-5826","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-politics","tag-youth"],"authors":[{"term_id":248,"user_id":244,"is_guest":0,"slug":"isuf-zejna","display_name":"Isuf Zejna","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-28-1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-28-1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Zejna","first_name":"Isuf","description":"Jurist i bazuar n\u00eb rezultate me 10+ vite p\u00ebrvoj\u00eb profesionale duke punuar n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 20 projekte p\u00ebr sundimin e ligjit dhe qeverisjen e mir\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5826","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/244"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5826"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5826\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7979,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5826\/revisions\/7979"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5826"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5826"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5826"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5826"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}