{"id":5997,"date":"2020-04-06T11:36:18","date_gmt":"2020-04-06T09:36:18","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5997"},"modified":"2024-10-04T11:36:42","modified_gmt":"2024-10-04T09:36:42","slug":"kriza-pandemike-dhe-kriza-politike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/kriza-pandemike-dhe-kriza-politike\/","title":{"rendered":"Kriza pandemike dhe kriza politike"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Le ta themi qysh n\u00eb fillim: askush nuk e ka iden\u00eb se \u00e7\u2019po ndodh. As shkenc\u00ebtar\u00ebt nuk e njohin mir\u00eb prejardhjen dhe natyr\u00ebn e k\u00ebtij virusi dhe as qeverit\u00eb nuk i parashikojn\u00eb dot rezultatet dhe pasojat e politikave, q\u00eb po ndjekin p\u00ebr t\u00eb minimizuar p\u00ebrhapjen e saj. Koh\u00ebt e \u00e7uditshme q\u00eb po jetojm\u00eb vet\u00ebm se nxor\u00ebn n\u00eb pah at\u00eb q\u00eb shpesh e anashkalojm\u00eb n\u00eb debatin politik: qeverit\u00eb zakonisht nuk ia kan\u00eb iden\u00eb se \u00e7\u2019b\u00ebjn\u00eb. Kjo qasje shkon kund\u00ebr pandehm\u00ebs mbizot\u00ebruese mes nesh se politikan\u00ebt jan\u00eb mjeshtra t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb zot\u00ebrimit t\u00eb situatave dhe se makinacionet e tyre t\u00eb sofistikuara dhe zakonisht misterioze, shpesh sjellin rezultatet e pritshme prej tyre, ndon\u00ebse jo rrall\u00eb ato rezultate mund t\u00eb mos u sh\u00ebrbejn\u00eb mir\u00eb vendeve t\u00eb tyre. Kur sheh sot politikan\u00eb anemban\u00eb bot\u00ebs, q\u00eb flasin kuturu p\u00ebr nj\u00eb kriz\u00eb q\u00eb nuk e kuptojn\u00eb nga dhe si u erdhi (dhe p\u00ebr p\u00ebrkeq\u00ebsimin e s\u00eb t\u00eb cil\u00ebs kontribuojn\u00eb \u00e7do dit\u00eb), t\u00eb vjen n\u00eb mendje nj\u00eb shprehje q\u00eb n\u00eb anglisht ting\u00ebllon si \u201cthey don\u2019t know what they are doing\u201d dhe n\u00eb shqip mund t\u00eb thuhet si \u201cnuk ia kan\u00eb iden\u00eb se \u00e7\u2019po b\u00ebjn\u00eb\u201d. Padija e plot\u00eb e t\u00eb gjith\u00ebve ne, manifestohet n\u00eb parashikimet gjithandej t\u00eb d\u00ebshtuara p\u00ebr form\u00ebn e kurb\u00ebs s\u00eb infektimit dhe periudh\u00ebn kur ajo do arrij\u00eb pikun dhe pastaj r\u00ebnien. K\u00ebto parashikime deri tani jan\u00eb b\u00ebr\u00eb mbimodele, tashm\u00eb t\u00eb njohur, p\u00ebr nj\u00eb virus t\u00eb panjohur dhe k\u00ebsisoj kan\u00eb qen\u00eb kryesisht t\u00eb gabuara. Un\u00eb mendoj se problemet jan\u00eb t\u00eb dyfishta. Nj\u00ebri problem lidhet me s\u00ebmundjen themelore t\u00eb demokracis\u00eb, pik\u00ebrisht me d\u00ebshtimin e saj p\u00ebr t\u00eb tejkaluar racionalitetin afatshkurt\u00ebr (m\u00eb mir\u00eb nj\u00eb vez\u00eb sot) n\u00eb favor t\u00eb atij afatgjat\u00eb (sesa nj\u00eb pul\u00eb mot). Problemi i dyt\u00eb lidhet me arroganc\u00ebn e njer\u00ebzimit bashk\u00ebkohor, me bindjen e tij t\u00eb n\u00ebnkuptuar se ai \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmbi Natyr\u00ebn, nd\u00ebrkaq q\u00eb ai \u00ebsht\u00eb vet\u00eb brenda Natyr\u00ebs.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb e thell\u00eb politike nd\u00ebrkomb\u00ebtare por fort e spikatur n\u00eb demokracit\u00eb liberale (jo m\u00eb kot disa nga vendet q\u00eb po vuajn\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr frym\u00eb banori jan\u00eb ato q\u00eb konsiderohen si m\u00eb demokratiket). N\u00eb Kosov\u00eb kriza politike shpejt degjeneroi n\u00eb kriz\u00eb qeveritare e nxitur (ndon\u00ebse jo e shkaktuar) nga p\u00ebrplasja e institucioneve p\u00ebr kompetenca. N\u00ebn presionin dhe frik\u00ebn se opozita do t\u2019i p\u00ebrdor\u00eb d\u00ebmet e kriz\u00ebs n\u00eb jet\u00eb njer\u00ebzish kund\u00ebr qeverive, gj\u00eb \u00e7ka mund t\u00eb sjell\u00eb pasoja t\u00eb r\u00ebnda n\u00eb kutin\u00eb e votimit, k\u00ebto t\u00eb fundit kan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb masa ekstreme me rezultate thell\u00ebsisht t\u00eb diskutueshme nga pik\u00ebpamja sh\u00ebndet\u00ebsore por krejt t\u00eb qarta nga pik\u00ebpamja ekonomike: katastrofike. Gatishm\u00ebria p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur dijen shkencore n\u00eb cil\u00ebndo fush\u00eb, nga cilado qeveri, mbaron aty ku fillojn\u00eb p\u00ebrllogaritjet e pushtetit: t\u00eb mos u japim mund\u00ebsi atyre p\u00ebrball\u00eb t\u00eb na sulmojn\u00eb. N\u00eb rastin e pandemis\u00eb aktuale, p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb kufizuar kriticizmin nga opozita, mor\u00ebn form\u00ebn e nj\u00eb reagimi skizofrenik dhe konfuz, shoq\u00ebruar edhe me gjenerimin e neologjizmave si manifestim tipik i k\u00ebsaj sindrome (keqp\u00ebrdorimi i termit distanc\u00eb sociale kur n\u00eb fakt k\u00ebrkohet distanc\u00eb fizike). Ajo \u00e7ka m\u00eb s\u00eb shumti transmetohet sot nga media ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me masa politike kund\u00ebr pandemis\u00eb dhe jo me informacion shkencor p\u00ebr t\u00eb. Kjo vjen sepse ajo \u00e7ka po ndodh n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb thell\u00ebsisht nj\u00eb kriz\u00eb politike q\u00eb buron nga s\u00ebmundja e pash\u00ebrueshme e demokracis\u00eb liberale: ajo nuk mund t\u00eb gjeneroj\u00eb unitet p\u00ebrball\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimeve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta. N\u00eb k\u00ebto kushte, qeverit\u00eb u detyruan t\u00eb nd\u00ebrkallen n\u00eb betej\u00ebn midis njeriu dhe virusit dhe ende nuk dihet se n\u00eb cil\u00ebn an\u00eb jan\u00eb. Deri tani, viktima kryesore vazhdon t\u00eb mbetet njeriu, i k\u00ebrc\u00ebnuar nga virusi, i burgosur nga qeverit\u00eb, i privuar nga puna dhe jeta e vet e p\u00ebrditshme dhe me kriz\u00ebn ekonomike n\u00eb horizont (por q\u00eb tani p\u00ebr tani \u00ebsht\u00eb jasht\u00eb rrezes s\u00eb shqet\u00ebsimit t\u00eb racionalitetit afatshkurt\u00ebr t\u00eb p\u00ebrllogaritjeve p\u00ebr pushtet).<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me arroganc\u00ebn sientiste t\u00eb njeriut bashk\u00ebkohor, me iden\u00eb e tij absurde t\u00eb triumfit ndaj Natyr\u00ebs (aktivist\u00ebt mjedisor\u00eb po rrin\u00eb t\u00eb strukur si pulat dhe nuk po iu d\u00ebgjohet z\u00ebri, sepse edhe ata tani po i tuten Natyr\u00ebs kur ajo shfaqen n\u00eb form\u00ebn e virusit). Njeriut t\u00eb sot\u00ebm i \u00ebsht\u00eb mbushur mendja se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmbi Natyr\u00ebn dhe jo brenda saj. Metroseksual\u00ebt e sot\u00ebm mendojn\u00eb se Natyr\u00ebs mund t\u2019i kund\u00ebrvihen me mjete jasht\u00ebnatyrore si\u00e7 jan\u00eb politika dhe jo me stilin e vjet\u00ebr me t\u00eb cilin Natyra i zgjidh pun\u00ebt e veta: p\u00ebrplasja mes gjahut (njeriut) dhe gjahtarit (virusit) dhe mund\u00ebsisht p\u00ebrmbysja e roleve. P\u00ebr af\u00ebrsisht 800 mij\u00eb vjet\u00ebt e shkuara ka funksionuar mir\u00eb (andaj jemi ne sot ende k\u00ebtu), por tani s\u00eb fundmi njeriu ka ftuar politik\u00ebn n\u00eb ndihm\u00eb n\u00eb nj\u00eb strategji t\u00eb re: t\u2019i iki virusit. Kjo strategji ka gjasa se nuk do t\u00eb funksionoj\u00eb dhe ulja e kurb\u00ebs s\u00eb infektimit apo rrafshimi i saj n\u00eb fakt do t\u00eb ndodh\u00eb kur Natyra ta kryej\u00eb ciklin e vet: me izolim apo pa izolim, njeriu do p\u00ebrballet me virusin dhe do ta mund\u00eb at\u00eb ose me kura (t\u00eb prodhuara brenda logjik\u00ebs s\u00eb Natyr\u00ebs), ose me imunitetin e vet. Izolimi nuk do ta mund\u00eb virusin. Ai diku do vazhdoj\u00eb t\u00eb struket dhe t\u00eb na kap\u00eb n\u00eb befasi n\u00eb t\u00eb ardhmen. Nd\u00ebrhyrja e politik\u00ebs nuk mund ta ndaloj\u00eb k\u00ebt\u00eb, por sigurisht mund t\u00eb shkaktoj\u00eb pasoja t\u00eb papara n\u00eb ekonomin\u00eb bot\u00ebrore. Por ato i takojn\u00eb p\u00ebrllogaritjeve afatgjata politike dhe me to do merremi m\u00eb von\u00eb.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Le ta themi qysh n\u00eb fillim: askush nuk e ka iden\u00eb se \u00e7\u2019po ndodh. As shkenc\u00ebtar\u00ebt nuk e njohin mir\u00eb prejardhjen dhe natyr\u00ebn e k\u00ebtij virusi dhe as qeverit\u00eb nuk i parashikojn\u00eb dot rezultatet dhe pasojat e politikave, q\u00eb po ndjekin p\u00ebr t\u00eb minimizuar p\u00ebrhapjen e saj. Koh\u00ebt e \u00e7uditshme q\u00eb po jetojm\u00eb vet\u00ebm se [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":168,"featured_media":7972,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[767,548],"ppma_author":[197],"class_list":["post-5997","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-pandemic","tag-politics"],"authors":[{"term_id":197,"user_id":168,"is_guest":0,"slug":"ridvan-peshkopia","display_name":"Ridvan Peshkopia","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-4-8.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-4-8.jpg"},"user_url":"","last_name":"Peshkopia","first_name":"Ridvan","description":"Ridvan Peshkopia \u00ebsht\u00eb Lektor i Metodave K\u00ebrkimore n\u00eb Universitetin p\u00ebr Biznes dhe Teknologji Kosov\u00eb. Ai e ka\r\nmar\u00eb doktoratur\u00ebn n\u00eb shkenca politike nga Universiteti i Kentakit n\u00eb ShBA dhe ka qen\u00eb studiues post-doktoral n\u00eb\r\nUniversitetin Xhorxh Uashington. Fusha e tij e hulumtimit shtrihet gj\u00ebr\u00ebsisht n\u00eb modelimet matematikore dhe\r\nstatistikore t\u00eb sjelljes politike."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5997","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/168"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5997"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5997\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7975,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5997\/revisions\/7975"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5997"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5997"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5997"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5997"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}