{"id":6101,"date":"2021-11-19T15:34:02","date_gmt":"2021-11-19T13:34:02","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6101"},"modified":"2024-10-16T15:35:52","modified_gmt":"2024-10-16T13:35:52","slug":"cop26-a-do-ta-shpetojne-planetin-ata-qe-e-sollen-buze-shkaterrimit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/cop26-a-do-ta-shpetojne-planetin-ata-qe-e-sollen-buze-shkaterrimit\/","title":{"rendered":"COP26: A do ta shp\u00ebtojn\u00eb planetin ata q\u00eb e soll\u00ebn buz\u00eb shkat\u00ebrrimit?"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Pak dit\u00eb para fillimit t\u00eb Konferenc\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr ndryshimet klimatike \u2018COP26\u2019 q\u00eb u mbajt nga 31 tetor \u2013 12\u00a0n\u00ebntor n\u00eb Glasgow t\u00eb Skocis\u00eb, ikona e dokumentar\u00ebve televiziv\u00eb p\u00ebr natyr\u00ebn,<a href=\"https:\/\/www.britannica.com\/biography\/David-Attenborough\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u00a0Sir David Attenborough<\/a>, n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr BBC-n\u00eb, b\u00ebri thirrje p\u00ebr veprime urgjente. Ai thot\u00eb se sipas vler\u00ebsimeve t\u00eb fundit shkencore, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb shmangen ndikimet e k\u00ebqija si pasoj\u00eb e rritjes s\u00eb temperatur\u00ebs globale, emetimet globale t\u00eb karbonit duhet t\u00eb p\u00ebrgjysmohen jo m\u00eb von\u00eb se deri n\u00eb vitin 2030. N\u00ebse nuk veprojm\u00eb tani, do t\u00eb jet\u00eb tep\u00ebr von\u00eb, thot\u00eb ai. N\u00eb frym\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb, Sekretari i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i Kombeve t\u00eb Bashkuara, Antonio Guterres, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb gjetjet e raportit t\u00eb fundit t\u00eb p\u00ebrpiluar nga UNEP (Programi i OKB-s\u00eb p\u00ebr Mjedisin)\u00a0<a href=\"https:\/\/www.unep.org\/resources\/emissions-gap-report-2021\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Raporti i Hendekut t\u00eb Emetimeve 2021<\/a>, thekson se ky raport \u00ebsht\u00eb nj\u00eb alarm kumbues q\u00eb th\u00ebrret p\u00ebr veprime t\u00eb menj\u00ebhershme.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb raport theksohet se me ritmin aktual t\u00eb ndotjes, temperatura globale do t\u00eb rritet rreth 2.7 grad\u00eb Celsius deri n\u00eb fund t\u00eb k\u00ebtij shekulli duke sjell\u00eb pasoja shkat\u00ebrruese. P\u00ebr t\u00eb mbajtur gjall\u00eb ambicien q\u00eb t\u00eb kufizohet ngrohja globale n\u00eb 1.5 grad\u00eb Celsius mbi nivelet para-industriale, shkenc\u00ebtar\u00ebt theksojn\u00eb se zotimet e shteteve p\u00ebr reduktimin e emetimeve t\u00eb gazrave do t\u00eb duhej t\u00eb rriten akoma m\u00eb shum\u00eb, pra duke arritur n\u00eb shkurtime deri n\u00eb 55% deri n\u00eb vitin 2030. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se planet aktuale do t\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb shtat\u00ebfishin e nivelit t\u00eb ambicies p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar n\u00ebn at\u00eb kufi, thuhet n\u00eb raport.<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb se asnj\u00ebher\u00eb m\u00eb par\u00eb, k\u00ebrc\u00ebnimi lidhur me ngrohjen globale po cil\u00ebsohet si \u2018katastrof\u00eb klimatike\u2019 dhe \u00ebsht\u00eb futur n\u00eb agjend\u00eb si nj\u00ebri nd\u00ebr shqet\u00ebsimet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha m\u00eb t\u00eb cilat do t\u00eb p\u00ebrballet njer\u00ebzimi n\u00eb rast se nuk merren masa t\u00eb vendosura frenuese. Rritja e temperatur\u00ebs k\u00ebrc\u00ebnon t\u00eb sjell\u00eb fatkeq\u00ebsi natyrore, shkat\u00ebrrim t\u00eb biodiversitetit, p\u00ebrmbytje, degradim t\u00eb tokave bujq\u00ebsore, d\u00ebme k\u00ebto me pasoja t\u00eb paimagjinueshme ekonomike, sociale, politike dhe t\u00eb siguris\u00eb.<\/p>\n<p>Jan\u00eb dy arsye p\u00ebrse \u2018klima\u2019 e bashk\u00ebpunimit duket paksa m\u00eb e mir\u00eb k\u00ebsaj here. Nj\u00ebra \u00ebsht\u00eb se ka nj\u00eb momentum q\u00eb sinjalizon rikthimin e frym\u00ebs s\u00eb multilateralizmit n\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje prioritare, ndryshe nga koha kur Donald Trump ishte n\u00eb krye t\u00eb ShBA-s\u00eb dhe, e dyta vjen si fryt i nj\u00eb debati m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb politik dhe akademik rreth tematik\u00ebs s\u00eb ndotjes (kush jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsit, kush jan\u00eb viktimat dhe kush duhet t\u00eb paguaj), i zhvilluar nd\u00ebr vite. Sadoq\u00eb ende ka mjaft divergjenca, dialogu dhe diskutimet kan\u00eb kontribuar n\u00eb ofrimin e nj\u00eb perspektive t\u00eb re q\u00eb mund t\u2019i jap energji angazhimit kolektiv n\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e mjedisit.<\/p>\n<p>Nj\u00ebra nga pikat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb diskutimeve nd\u00ebrmjet vendeve t\u00eb zhvilluara dhe atyre n\u00eb zhvillim ka qen\u00eb qart\u00ebsimi i \u00e7\u00ebshtjeve q\u00eb nd\u00ebrlidhen me p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb historike q\u00eb kan\u00eb vendet e zhvilluara q\u00eb nga koha e revolucionit industrial e deri tani n\u00eb emetimin e gazrave serr\u00eb n\u00eb atmosfer\u00eb. Ky\u00a0<a href=\"https:\/\/www.abc.net.au\/religion\/janna-thompson-reparative-justice-and-climate-change\/13137592\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">grumbullim historik i emetimeve t\u00eb d\u00ebmshme \u00ebsht\u00eb faktori kryesor q\u00eb e ka sjell\u00eb bot\u00ebn n\u00eb kriz\u00ebn me t\u00eb cil\u00ebn po p\u00ebrballet tani.<\/a>\u00a0\u201c<a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/science-environment-59039485\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ne e shkaktuam k\u00ebt\u00eb \u2013 p\u00ebrmes industrializimit ton\u00eb,<\/a>\u201d thot\u00eb Sir David Attenborough, duke shtuar se p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, kemi p\u00ebrgjegj\u00ebsi morale p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur vendet e varfra.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 kontributit historik n\u00eb ndotje, vendet e pasura vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb edhe sot ndot\u00ebsit m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj. Rreth\u00a0<a href=\"https:\/\/www.politico.eu\/article\/cop26-climate-summit-expectations-in-charts\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">80 p\u00ebrqind<\/a>\u00a0e ndotjes aktuale n\u00eb nivel global realizohet nga vendet q\u00eb jan\u00eb pjes\u00eb e G20. Vendet e zhvilluara luajn\u00eb rol t\u00eb dyfisht\u00eb n\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e ndotjes. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb aktivitetit t\u00eb lart\u00eb industrial dhe, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb dyt\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb fuqis\u00eb bler\u00ebse, pra konsumit t\u00eb lart\u00eb i cili e stimulon ndotjen. N\u00eb vende t\u00eb varfra n\u00eb Afrik\u00eb e gjetiu, ju nuk mund t\u00eb kontribuoni n\u00eb ndotje t\u00eb lart\u00eb sepse, nga nj\u00ebra an\u00eb, nuk keni industri t\u00eb zhvilluar dhe, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, nuk keni fuqi bler\u00ebse p\u00ebr t\u00eb konsumuar shum\u00eb produkte, prodhimi i t\u00eb cilave shkakton ndotje.<\/p>\n<p>Shtetet e varfra dhe ato n\u00eb zhvillim, p\u00ebr koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb kan\u00eb argumentuar se aktiviteti industrial i shteteve t\u00eb zhvilluara i cili ka kontribuar n\u00eb ndotjen e mjedisit p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra, ka kontribuar n\u00eb zhvillimin e tyre ekonomik. Tashm\u00eb duke qen\u00eb t\u00eb pasura, sado q\u00eb mund ta \u2018pranojn\u00eb m\u00ebkatin e tyre klimatik\u2019, si\u00e7 e cil\u00ebson Gazeta Politico, k\u00ebto shtete jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb avantazh historik sepse posedojn\u00eb fuqin\u00eb financiare p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb m\u00eb rezistente ndaj katastrofave natyrore si dhe p\u00ebr t\u00eb financuar tranzicionin e energjis\u00eb drejt asaj t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebrishme.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, vendet e varfra p\u00ebrve\u00e7se jan\u00eb d\u00ebmtuar drejtp\u00ebrdrejt nga ndotja mjedisore e shkaktuar nga vendet e pasura, k\u00ebrkohet t\u00eb heqin dor\u00eb edhe nga burimet energjetike ndot\u00ebse me t\u00eb cilat punojn\u00eb industrit\u00eb e tyre t\u00eb vonshme n\u00eb koh\u00eb duke u ndier t\u00eb disavantazhuara n\u00eb kuptimin historik. P\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb konturat e nj\u00eb lloj \u2018drejt\u00ebsie klimatike\u2019 globale, studiues t\u00eb shumt\u00eb th\u00ebrrasin p\u00ebr obligime morale t\u00eb shteteve t\u00eb pasura ndaj atyre t\u00eb varf\u00ebra. Ka edhe t\u00eb till\u00eb q\u00eb mb\u00ebshtesin normimin e s\u00eb ashtuquajtur\u00ebs \u2018drejt\u00ebsi reparative\u2019 p\u00ebrmes s\u00eb cil\u00ebs \u2018p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb historike\u2019 t\u00eb shteteve q\u00eb kan\u00eb shkaktuar ndotjen globale t\u00eb shnd\u00ebrrohen n\u00eb \u2018obligime ligjore\u2019 p\u00ebr t\u00eb paguar reparacion te vendet e d\u00ebmtuara.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb samit, \u00e7\u00ebshtja e \u2018p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb historike\u2019 dhe \u2018obligimit moral\u2019 p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur vendet e varfra lidhur me ndotjen duket se \u00ebsht\u00eb afirmuar paksa m\u00eb qart\u00eb sesa m\u00eb par\u00eb. K\u00ebt\u00eb e pohoi edhe kryeministri britanik, Boris Johnson, i cili, n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb thirrjeve nga vendet m\u00eb t\u00eb rrezikuara nga ndryshimet klimatike p\u00ebr \u2018m\u00eb shum\u00eb nd\u00ebrgjegje\u2019 nga t\u00eb pasurit dhe p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb mb\u00ebshtetje financiare p\u00ebr adresimin e sfidave klimatike, deklaroi se nuk \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb q\u00eb vendet e varfra t\u00eb vuajn\u00eb nga pasojat e emetimeve q\u00eb \u201c[\u2026]\u00a0<a href=\"https:\/\/www.politico.eu\/article\/climate-change-cop26-carbon-emissions-commitments\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ne n\u00eb vendin ton\u00eb filluam t\u2019i prodhojm\u00eb 250 vjet m\u00eb par\u00eb<\/a>.\u201d<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pak dit\u00eb para fillimit t\u00eb Konferenc\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr ndryshimet klimatike \u2018COP26\u2019 q\u00eb u mbajt nga 31 tetor \u2013 12\u00a0n\u00ebntor n\u00eb Glasgow t\u00eb Skocis\u00eb, ikona e dokumentar\u00ebve televiziv\u00eb p\u00ebr natyr\u00ebn,\u00a0Sir David Attenborough, n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr BBC-n\u00eb, b\u00ebri thirrje p\u00ebr veprime urgjente. Ai thot\u00eb se sipas vler\u00ebsimeve t\u00eb fundit shkencore, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":159,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1337,1332],"ppma_author":[188],"class_list":["post-6101","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-ngrohja-globale","tag-opinion"],"authors":[{"term_id":188,"user_id":159,"is_guest":0,"slug":"lulzim-krasniqi","display_name":"Lulzim Krasniqi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-18-1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-18-1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Krasniqi","first_name":"Lulzim","description":"Lulzim Krasniqi \u00ebsht\u00eb ekspert p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje evropiane. Ai ka p\u00ebrvoj\u00eb t\u00eb konsiderueshme t\u00eb angazhimit profesional n\u00eb politika publike, zhvillim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm, reforma ekonomike dhe p\u00ebrmir\u00ebsim t\u00eb mjedisit afarist. Ka punuar n\u00eb projekte n\u00eb sektorin publik dhe privat si dhe n\u00eb organizata t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/159"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6101"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8403,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6101\/revisions\/8403"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6101"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}