{"id":6124,"date":"2021-11-02T16:12:20","date_gmt":"2021-11-02T14:12:20","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6124"},"modified":"2024-10-07T16:14:53","modified_gmt":"2024-10-07T14:14:53","slug":"ndikimi-i-fshehur-i-pandemise-ne-shendetin-mendor-te-femijeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/ndikimi-i-fshehur-i-pandemise-ne-shendetin-mendor-te-femijeve\/","title":{"rendered":"Ndikimi i \u201cfshehur\u201d i pandemis\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Sh\u00ebndeti mendor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr komponent\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb zhvillimit dhe rritjes s\u00eb sh\u00ebndetshme t\u00eb nj\u00eb f\u00ebmije. Ai p\u00ebrfshin mir\u00ebqenien e plot\u00eb dhe zhvillimin optimal t\u00eb nj\u00eb f\u00ebmije n\u00eb aspektet emocionale, t\u00eb sjelljes, sociale si dhe at\u00eb t\u00eb njohjes (si t\u00eb menduarit, kujtesa, gjykimi, zgjidhja e problemeve etj.). F\u00ebmij\u00ebt q\u00eb g\u00ebzojn\u00eb sh\u00ebndet t\u00eb plot\u00eb mendor kan\u00eb nj\u00eb kualitet m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb jet\u00ebs, jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb pozitiv\u00eb dhe arrijn\u00eb t\u00eb jen\u00eb m\u00eb bashk\u00ebpunues dhe bashk\u00ebveprues n\u00eb kryerjen e detyrave dhe obligimeve ditore si n\u00eb sht\u00ebpi, shkoll\u00eb, apo edhe n\u00eb nd\u00ebrveprim me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tyre. Mir\u00ebpo, edhe pse n\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb konsiderohet se f\u00ebmij\u00ebt \u2013 t\u00eb pakt\u00ebn deri m\u00eb tani \u2013 nuk p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb grupin m\u00eb t\u00eb atakuar dhe k\u00ebrc\u00ebnuar nga COVID-19, efektet latente n\u00eb sh\u00ebndetin e tyre mendor, q\u00eb potencialisht jan\u00eb shkaktuar nga ndikimet multidimensionale t\u00eb pandemis\u00eb, do t\u00eb jen\u00eb afatgjata.<\/p>\n<p>Nj\u00eb supozim i till\u00eb gjen mb\u00ebshtetje n\u00eb shum\u00eb studime t\u00eb realizuara nga institucione kredibile nd\u00ebrkomb\u00ebtare. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, n\u00eb nj\u00eb raport t\u00eb hartuar nga\u00a0<a href=\"https:\/\/unsdg.un.org\/resources\/policy-brief-impact-covid-19-children\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Grupi i Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr Zhvillim t\u00eb Q\u00ebndruesh\u00ebm<\/a>\u00a0konstatohet se f\u00ebmij\u00ebt rrezikojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb viktimat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb pandemis\u00eb edhe pasi ajo t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb ose t\u00eb vihet n\u00ebn kontroll. Derisa \u2013 p\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb t\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve \u2013 f\u00ebmij\u00ebt jan\u00eb kursyer nga pasojat e r\u00ebnda dhe t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb shkaktuara nga COVID-19, ekziston rreziku i bazuar se pandemia po shkakton pasoja evidente n\u00eb mir\u00ebqenien e tyre jo vet\u00ebm fizike, por mbi t\u00eb gjitha at\u00eb psikologjike. Natyrisht, nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb do t\u00eb varet shum\u00eb se sa do t\u00eb zgjas\u00eb pandemia. Kuptohet se nj\u00eb betej\u00eb m\u00eb e gjat\u00eb p\u00ebr ta kontrolluar p\u00ebrhapjen e virusit \u2013 me q\u00ebllim t\u00eb eliminimit t\u00eb plot\u00eb t\u00eb tij \u2013 jo vet\u00ebm q\u00eb do t\u00eb prolongoj\u00eb agonin\u00eb dhe efektet negative sh\u00ebndet\u00ebsore te t\u00eb gjith\u00eb, por do t\u00eb rriste duksh\u00ebm gjasat q\u00eb t\u00eb ket\u00eb pasoja afatgjata n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, p\u00ebr shkak t\u00eb pandemis\u00eb, shum\u00eb prind\u00ebr kan\u00eb humbur pun\u00ebn dhe p\u00ebr pasoj\u00eb t\u00eb hyrat n\u00eb familjet e tyre jan\u00eb reduktuar. Nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb e ka rritur nivelin e varf\u00ebris\u00eb kudo n\u00eb bot\u00eb dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ka ndikuar q\u00eb sot t\u00eb kemi m\u00eb shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb q\u00eb p\u00ebrballen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrditshme me v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e p\u00ebrmbushjes s\u00eb nevojave elementare. Pra, duket e thjesht\u00eb, por me varf\u00ebrimin e familjeve, si pasoj\u00eb e pandemis\u00eb, sot kemi m\u00eb shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb varf\u00ebri. E kuptohet fare mir\u00eb se varf\u00ebria ka pasoja p\u00ebr sh\u00ebndetin e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe t\u00eb atij mendor n\u00eb ve\u00e7anti.<\/p>\n<p>Nj\u00eb aspekt tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb ka efekte afatgjata n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve konsiderohet t\u00eb jet\u00eb edhe pamund\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb ndjekur m\u00ebsimin e rregullt p\u00ebr shkak t\u00eb mbylljes s\u00eb shkollave si pasoj\u00eb e kufizimeve p\u00ebr ta ulur mund\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrhapjes s\u00eb virusit. Sa m\u00eb gjat\u00eb q\u00eb shkollat mbesin t\u00eb mbyllura, aq m\u00eb shum\u00eb rriten gjasat q\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit t\u00eb humbin mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsojn\u00eb dijet dhe shkatht\u00ebsit\u00eb e nevojshme e t\u00eb domosdoshme q\u00eb u ndihmojn\u00eb atyre t\u00eb realizojn\u00eb me sukses dhe n\u00eb form\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetshme tranzicionin nga adoleshenca n\u00eb mosh\u00ebn madhore.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e kuptueshme q\u00eb edhe zhvillimi ekonomik i nj\u00eb vendi dhe stabiliteti socio-politik ndikon n\u00eb nivelin, intensitetin dhe koh\u00ebzgjatjen e efekteve negative q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb prekin sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve. Vler\u00ebsohet q\u00eb n\u00eb vende t\u00eb varfra efektet n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb pandemis\u00eb t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha. E nj\u00ebjta vlen edhe p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb familje apo rajone me kushte m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira jetese t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrballen m\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi financiare. Por, duhet theksuar se natyra dhe shtrirja e ndikimit n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb shkaktuar nga pandemia te f\u00ebmij\u00ebt dhe adoleshent\u00ebt varet edhe nga shum\u00eb faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb vulnerabil\u00eb, t\u00eb till\u00eb si: mosha e zhvillimit, statusi arsimor aktual, n\u00ebse \u00ebsht\u00eb f\u00ebmij\u00eb me nevoja t\u00eb ve\u00e7anta, pastaj gjendja ekzistuese e sh\u00ebndetit mendor, t\u00eb qen\u00ebt ekonomikisht i\/e privilegjuar etj.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00ebrin nga\u00a0<a href=\"https:\/\/resourcecentre.savethechildren.net\/library\/hidden-impact-covid-19-children-global-research-series\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">hulumtimet<\/a>\u00a0m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb shtrirje dhe m\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse n\u00eb volum, i realizuar n\u00eb 46 vendet t\u00eb bot\u00ebs me f\u00ebmij\u00ebt dhe familjet e tyre gjat\u00eb pandemis\u00eb nxori n\u00eb pah se 62% e f\u00ebmij\u00ebve dhe 83% e prind\u00ebrve\/kujdestar\u00ebve kishin raportuar nivele rritjeje t\u00eb ndjenjave negative n\u00eb momentin q\u00eb shkollat ishin mbyllur n\u00eb koh\u00ebzgjatje prej 1 deri n\u00eb 4 jav\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, niveli i ndjenjave negative ishte m\u00eb i lart\u00eb p\u00ebr shumic\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve (96%) dhe t\u00eb rriturve (95%) kur shkollat ishin mbyllur prej 17 deri n\u00eb 19 jav\u00eb. Po ashtu, m\u00eb shum\u00eb se gjysma e f\u00ebmij\u00ebve q\u00eb nuk ishin n\u00eb kontakt me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tyre raportuan se ndiheshin m\u00eb pak t\u00eb lumtur (57%), m\u00eb shum\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar (54%) si dhe m\u00eb pak t\u00eb sigurt (58%).<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/resourcecentre.savethechildren.net\/library\/hidden-impact-covid-19-children-global-research-series\">raport<\/a>\u00a0po ashtu u konstatua se, n\u00eb nivel global, 8 nga 10 f\u00ebmij\u00eb deklaruan se kan\u00eb m\u00ebsuar m\u00eb pak ose aspak dhe dy t\u00eb tretat e prind\u00ebrve dhe kujdestar\u00ebve raportuan se f\u00ebmij\u00ebt e tyre nuk kishin asnj\u00eb kontakt me m\u00ebsuesit q\u00eb nga momenti kur jan\u00eb mbyllur shkollat. Nga ana tjet\u00ebr, kriza e shkaktuar \u00a0nga pandemia solli edhe pasoja t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta n\u00eb ekonomin\u00eb globale. Tre t\u00eb kat\u00ebrtat e familjeve humb\u00ebn t\u00eb ardhurat dhe shumica d\u00ebrrmuese e familjeve (96%) raportuan se kishin probleme t\u00eb paguanin p\u00ebr nj\u00eb artikuj apo p\u00ebr sh\u00ebrbime esenciale. Kat\u00ebr n\u00eb pes\u00eb familje u sfiduan p\u00ebr t\u00eb paguar ushqimin dhe dy n\u00eb pes\u00eb familje e kishin t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb t\u00eb siguronin ushqim t\u00eb mjaftuesh\u00ebm. Shumica e prind\u00ebrve dhe kujdestar\u00ebve (89%) raportuan se aksesi n\u00eb kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor, ila\u00e7e ose furnizime mjek\u00ebsore, ishte cenuar duksh\u00ebm.<\/p>\n<p>Pra, si\u00e7 mund t\u00eb shihet, pabarazia sociale \u00ebsht\u00eb bashk\u00ebshoq\u00ebruar me rrezikun real t\u00eb zhvillimit t\u00eb sfidave n\u00eb sh\u00ebndetin mendor gjithashtu. N\u00eb vendet n\u00eb zhvillim, me bllokimin e imponuar, f\u00ebmij\u00ebt e paprivilegjuar jan\u00eb p\u00ebrballur me privim akut nga ushqimi dhe mbrojtja e p\u00ebrgjithshme. Periudha e zgjatur e stresit mund t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb ndikim negativ afatgjat\u00eb n\u00eb zhvillimin e tyre. Duke u bazuar n\u00eb k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna, duket se f\u00ebmij\u00ebt kan\u00eb p\u00ebsuar nj\u00eb humbje t\u00eb konsiderueshme n\u00eb shum\u00eb aspekte. Kur f\u00ebmij\u00ebt p\u00ebrjetojn\u00eb fatkeq\u00ebsi apo p\u00ebrballen m\u00eb probleme t\u00eb ndryshme pa mb\u00ebshtetjen e duhur t\u00eb prind\u00ebrve, kujdestar\u00ebve, familjes por edhe profesionist\u00ebve t\u00eb sh\u00ebndetit mendor, kjo mund t\u00eb ket\u00eb pasoja negative serioze dhe t\u00eb q\u00ebndrueshme n\u00eb zhvillimin kognitiv dhe rregullimin emocional, duke rezultuar potencialisht n\u00eb ndikim gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs n\u00eb sh\u00ebndetin mendor dhe fizik t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs.<\/p>\n<p>Nj\u00eb prej pasojave m\u00eb serioze t\u00eb pandemis\u00eb n\u00eb raport me f\u00ebmij\u00ebt ka qen\u00eb procesi m\u00ebsimor, respektivisht pamund\u00ebsia q\u00eb t\u00eb zhvillohet dhe ndiqet nj\u00eb proces m\u00ebsimor i rregullt dhe kontinuel. Padyshim se e gjith\u00eb kjo periudh\u00eb kohore ka qen\u00eb shum\u00eb stresuese p\u00ebr familjet, prind\u00ebrit dhe f\u00ebmij\u00ebt gjithashtu. Studimet e deritanishme tregojn\u00eb se m\u00ebsimi n\u00eb distanc\u00eb ka qen\u00eb sfidues p\u00ebr t\u00eb gjitha moshat, n\u00eb ve\u00e7anti p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt. P\u00ebr t\u00eb kompensuar humbjen e m\u00ebsimit gjat\u00eb izolimit, shum\u00eb shkolla kan\u00eb ofruar m\u00ebsim n\u00eb distanc\u00eb ose kurse \u201conline\u201d (n\u00eb distanc\u00eb) p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt. Sidoqoft\u00eb, kjo alternativ\u00eb nuk ka qen\u00eb e disponueshme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb f\u00ebmij\u00ebt, sidomos jo p\u00ebr ata me kushte jo t\u00eb mira financiare.<\/p>\n<p>P\u00ebr shembull, n\u00eb Kosov\u00eb, nj\u00eb pjes\u00eb e nx\u00ebn\u00ebsve nuk kan\u00eb pasur pajisjet e nevojshme teknologjike dhe n\u00eb jo pak raste u ka munguar qasja n\u00eb kompjuter apo televizion n\u00eb momentet kur \u00ebsht\u00eb transmetuar m\u00ebsimi n\u00eb distanc\u00eb. Konsiderohet se rreth 32 mij\u00eb nx\u00ebn\u00ebs \u00a0nuk kan\u00eb marr\u00eb fare pjes\u00eb n\u00eb m\u00ebsimin \u201conline\u201d (n\u00eb distanc\u00eb).\u00a0Po ashtu, gjetjet e deri tanishme n\u00eb Kosov\u00eb tregojn\u00eb se rrethanat e krijuara nga COVID-19 kan\u00eb shkaktuar shum\u00eb shqet\u00ebsime te nx\u00ebn\u00ebsit, prind\u00ebrit dhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit n\u00eb lidhje me vler\u00ebsimin, pap\u00ebrshtatshm\u00ebrin\u00eb e m\u00ebsimit n\u00eb distanc\u00eb dhe mbingarkes\u00ebn e nx\u00ebn\u00ebsve.<\/p>\n<p>Mosndjekja e rregullt e procesit m\u00ebsimor n\u00eb shkoll\u00eb p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb ka rezultuar n\u00eb ndryshim t\u00eb rutin\u00ebs te nx\u00ebn\u00ebsit, m\u00ebrzitjes dhe munges\u00ebs s\u00eb ideve inovative p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb aktivitete t\u00eb ndryshme edukativo-m\u00ebsimore dhe atyre jasht\u00ebshkollore gjithashtu. Disa f\u00ebmij\u00eb kan\u00eb shprehur nivele m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb ndjeshm\u00ebris\u00eb p\u00ebr shkak se nuk ka qen\u00eb e mundur t\u00eb luajn\u00eb jasht\u00eb, nuk jan\u00eb takuar me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt dhe nuk jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb form\u00eb fizike n\u00eb aktivitetet t\u00eb zakonshme shkollore. F\u00ebmij\u00ebt po ashtu jan\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb varur nga prind\u00ebrit e tyre p\u00ebr shkak t\u00eb ndryshimit afatgjat\u00eb n\u00eb rutin\u00ebn e tyre. Rrjedhimisht, kufizimi i l\u00ebvizjes i imponuar ndaj tyre mund t\u00eb ket\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/lanchi\/article\/PIIS23524642(20)30109-7\/fulltext\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">efekte negative afatgjata<\/a>\u00a0n\u00eb mir\u00ebqenien e tyre t\u00eb p\u00ebrgjithshme psikologjike.<\/p>\n<p>Sht\u00ebpia p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb burim sigurie n\u00eb shumic\u00ebn e familjeve. Sidoqoft\u00eb, p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb familje me probleme n\u00eb raportet e prind\u00ebrve t\u00eb tyre apo t\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb familjes, apo t\u00eb cilat, edhe p\u00ebr shkak t\u00eb pandemis\u00eb, p\u00ebrballen me v\u00ebshtir\u00ebsi financiare, jo rrall\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e kund\u00ebrta. Me kufizimin e l\u00ebvizjes p\u00ebr shkak t\u00eb izolimit, k\u00ebtyre f\u00ebmij\u00ebve u \u00ebsht\u00eb rritur rreziku i shfryt\u00ebzimit dhe rreziku i t\u00eb qen\u00ebt viktima t\u00eb dhun\u00ebs dhe abuzimit fizik dhe psikologjik. Po k\u00ebshtu, f\u00ebmij\u00ebt pa prind\u00ebr ose kujdestar\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/unsdg.un.org\/resources\/policy-brief-impact-covid-19-children\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">jan\u00eb m\u00eb t\u00eb prir\u00eb p\u00ebr shfryt\u00ebzim dhe abuzim<\/a>\u00a0t\u00eb t\u00eb gjitha formave.<\/p>\n<p>Nj\u00eb prej kategorive m\u00eb ndikimin m\u00eb t\u00eb madh jan\u00eb edhe f\u00ebmij\u00ebt me nevoja t\u00eb ve\u00e7anta. Kjo kategori e f\u00ebmij\u00ebve (me autiz\u00ebm, \u00e7rregullim t\u00eb hiperaktivitetit dhe deficitit t\u00eb v\u00ebmendjes, paaft\u00ebsi n\u00eb t\u00eb m\u00ebsuar, vonesa n\u00eb zhvillim dhe v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb tjera t\u00eb sjelljes dhe emocionale) jan\u00eb p\u00ebrballur me sfida gjat\u00eb pandemis\u00eb dhe n\u00eb ve\u00e7anti gjat\u00eb periudh\u00ebs se karantinimit. F\u00ebmij\u00ebt me nevoja t\u00eb ve\u00e7anta kan\u00eb treguar nj\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsim t\u00eb simptomave p\u00ebr shkak t\u00eb kufizimeve t\u00eb imponuara dhe mjedisit jo miq\u00ebsor i cili nuk korrespondonte me rutin\u00ebn e tyre t\u00eb rregullt. Me mbylljen e shkollave speciale dhe qendrave t\u00eb kujdesit ditor, k\u00ebtyre f\u00ebmij\u00ebve u ka munguar aksesi n\u00eb materialin burimor, nd\u00ebrveprimi me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt dhe mund\u00ebsit\u00eb e t\u00eb m\u00ebsuarit dhe zhvillimit t\u00eb aft\u00ebsive t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme shoq\u00ebrore dhe t\u00eb sjelljes n\u00eb koh\u00ebn e duhur. E gjith\u00eb kjo mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb regres, n\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsimin e sjelljes dhe si\u00a0<a href=\"https:\/\/linkinghub.elsevier.com\/retrieve\/pii\/S2352464220301097\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">pasoj\u00eb simptomat e tyre mund t\u00eb rishfaqen<\/a>.<\/p>\n<p>Institucionet qeveritare dhe ato sh\u00ebndet\u00ebsore n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e koh\u00ebs gjat\u00eb pandemis\u00eb \u2013 me t\u00eb drejt\u00eb \u2013 jan\u00eb fokusuar q\u00eb t\u2019i menaxhojn\u00eb t\u00eb infektuarit me virus me q\u00ebllimin e shp\u00ebtimit t\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb jet\u00ebve njer\u00ebzore dhe n\u00eb sanimin e efekteve negative q\u00eb karantinimi dhe kufizimet n\u00eb l\u00ebvizje kishin n\u00eb ekonomin\u00eb e vendit. Deri m\u00eb tash nuk \u00ebsht\u00eb se jan\u00eb marr\u00eb masa p\u00ebr t\u00eb analizuar se cilat jan\u00eb efektet negative n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve dhe adoleshent\u00ebve t\u00eb shkaktuara nga pasojat multidimensionale t\u00eb pandemis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb vende t\u00eb tjera, sidomos n\u00eb ato t\u00eb zhvilluara, jan\u00eb b\u00ebr\u00eb programe adekuate dhe t\u00eb specializuara p\u00ebr t\u2019i adresuar k\u00ebto probleme dhe p\u00ebr t\u00eb sanuar pasoja eventuale q\u00eb lidhen me sh\u00ebndetin mendor sepse kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb grupmosh\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e ndjeshme dhe vulnerabile. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, faktor\u00ebt mbrojt\u00ebs, si prind\u00ebrit, kujdestar\u00ebt, mjediset e sigurta t\u00eb shkoll\u00ebs dhe marr\u00ebdh\u00ebniet pozitive me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb zvog\u00eblimin e rrezikut t\u00eb problemeve psikologjike n\u00eb mesin e f\u00ebmij\u00ebve dhe adoleshent\u00ebve.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sh\u00ebndeti mendor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr komponent\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb zhvillimit dhe rritjes s\u00eb sh\u00ebndetshme t\u00eb nj\u00eb f\u00ebmije. Ai p\u00ebrfshin mir\u00ebqenien e plot\u00eb dhe zhvillimin optimal t\u00eb nj\u00eb f\u00ebmije n\u00eb aspektet emocionale, t\u00eb sjelljes, sociale si dhe at\u00eb t\u00eb njohjes (si t\u00eb menduarit, kujtesa, gjykimi, zgjidhja e problemeve etj.). F\u00ebmij\u00ebt q\u00eb g\u00ebzojn\u00eb sh\u00ebndet t\u00eb plot\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":8032,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1175,1186,1237],"ppma_author":[346],"class_list":["post-6124","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-femijet","tag-pandemia","tag-shendeti-mendor"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6124","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6124"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6124\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8033,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6124\/revisions\/8033"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6124"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6124"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6124"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}