{"id":6164,"date":"2021-10-08T14:48:22","date_gmt":"2021-10-08T12:48:22","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6164"},"modified":"2024-09-12T14:50:28","modified_gmt":"2024-09-12T12:50:28","slug":"__trashed-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/__trashed-9\/","title":{"rendered":"Leximi dhe variacionet e tij"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Si matet leximi? Me numrin e faqeve apo cil\u00ebsin\u00eb e leximit? Apo me t\u00eb dyja? Sa peshojn\u00eb 100 faqe t\u00eb \u201cHamletit\u201d, n\u00eb krahasim me po aq faqe t\u00eb \u201cMal\u00ebsores\u201d? A ekziston ndonj\u00eb metodologji, me indikator\u00eb e me objektiva, q\u00eb b\u00ebn matjen e leximit n\u00eb baza ditore, javore, mujore? A do t\u00eb duhej lexuar \u00e7do dit\u00eb, apo duhet t\u00eb ket\u00eb dit\u00eb kur ne pushojm\u00eb nga leximi? Fundjava si pushim, p\u00ebr shembull? Pastaj, kur lexojm\u00eb p\u00ebr shkak se e kemi obligim (p.sh. p\u00ebr shkaqe pune), e kur lexojm\u00eb p\u00ebr k\u00ebnaq\u00ebsi e relaksim (p.sh. n\u00eb plazh gjat\u00eb pushimeve)? S\u2019do mend se nuk ka p\u00ebrgjigje t\u00eb sakt\u00eb n\u00eb asnj\u00ebr\u00ebn nga k\u00ebto pika. Megjithat\u00eb, pse t\u00eb mos b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb orvatje t\u00eb shtjellimit t\u00eb k\u00ebsaj teme intriguese?<\/p>\n<p>Lasgush Poradeci kishte qejf t\u00eb kujtonte shkrimtarin gjerman G\u00ebte dhe standardin e tij n\u00eb lexim: afro 80 faqe n\u00eb dit\u00eb, \u00e7do dit\u00eb. N\u00ebse pajohemi se njeriu mesatarisht mund t\u00eb lexoj\u00eb rreth 25-30 faqe n\u00eb or\u00eb, i bie q\u00eb p\u00ebr t\u00eb arritur k\u00ebt\u00eb standard n\u00eb lexim duhet t\u2019ia p\u00ebrkushtojm\u00eb librit rreth tri or\u00eb n\u00eb dit\u00eb. Po sipas k\u00ebtij standardi, nj\u00eb lib\u00ebr mesatar (ta z\u00ebm\u00eb 300-faq\u00ebsh) mund t\u00eb lexohet p\u00ebr rreth kat\u00ebr dit\u00eb. Q\u00eb rezulton n\u00eb rreth 7 libra n\u00eb muaj, e q\u00eb pastaj rezulton n\u00eb mbi 80 libra n\u00eb vit.<\/p>\n<p>Por ne nuk jemi as G\u00ebte, as Lasgushi, dhe shumica d\u00ebrrmuese prej nesh nuk kemi as koh\u00eb e as d\u00ebshir\u00eb q\u00eb t\u2019i p\u00ebrmbahemi nj\u00eb regjimi kaq sfilit\u00ebs. Shkrimtar\u00ebt, po, ata sigurisht se duhet t\u00eb lexojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se ne tjer\u00ebt &#8211; t\u00eb vdekshmit. Mbase kjo \u00ebsht\u00eb edhe e udh\u00ebs, pasi ata lexim-shkrimin e kan\u00eb vokacion.<\/p>\n<p>Koh\u00ebrat e sotme post-moderne, ultra-dinamike, s\u2019para ofrojn\u00eb koh\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb lexuar, edhe po t\u00eb duam. N\u00eb k\u00ebto koh\u00eb t\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb trung\u00ebzuar (\u201cshort attention span\u201d), kur ne s\u2019kalojm\u00eb m\u00eb shum\u00eb se dy-tri \u00e7aste n\u00eb nj\u00eb lajm t\u00eb caktuar n\u00eb newsfeed-in e rrjeteve sociale, n\u00eb k\u00ebto koh\u00eb kur edhe lajmi, libri apo m\u00ebsimi vjen n\u00eb form\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur n\u00eb power point presentations, apo talking points, apo t\u00eb thjesht\u00ebzuar n\u00eb fletushk\u00eb dyfaq\u00ebshe (mund\u00ebsisht t\u00eb ilustruar me infografik\u00eb apo tabel\u00eb), pra n\u00eb k\u00ebto koh\u00eb shpejt\u00ebsie marramend\u00ebse, leximet e ngadalta e p\u00ebr qejfi nuk jan\u00eb fort inkurajuese. Sa nga ne, ta z\u00ebm\u00eb, ka koh\u00eb t\u00eb zhytet n\u00eb romanet e shkrimtarit francez Prust derisa ai harron veten brenda labirinteve t\u00eb kujtes\u00ebs s\u00eb tij autobiografike, faqe pas faqeje, v\u00ebllim pas v\u00ebllimi? Jo shum\u00eb nga ne, sigurisht.<\/p>\n<p>Mund t\u00eb ting\u00eblloj\u00eb paradoksale, por n\u00eb krahasim me koh\u00ebn e sotme dinamike duket sikur epoka e komunizmit ishte mjaft e p\u00ebrshtatshme p\u00ebr ata q\u00eb studionin let\u00ebrsin\u00eb. Kjo sepse shkrimtari, kritiku letrar, gazetari, akademiku i institutit shkencor, paguhej pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u2013 pra, p\u00ebr t\u00eb lexuar dhe, rrjedhimisht, p\u00ebr t\u00eb prodhuar krijimtari. N\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt, shkrimtar\u00eb e publicist\u00eb si Kadareja, Qosja apo Agolli v\u00ebrtet krijuan n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb q\u00eb, krahasuar me sot, mund t\u00eb vrojtohet si e art\u00eb.<\/p>\n<p>Por, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, \u00ebsht\u00eb e njohur se krijimi shpesh lind mbi dhimbjen e tragjiken, ai gjen m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb shp\u00ebrthej\u00eb p\u00ebrkund\u00ebr shtr\u00ebngesave financiare e angushtive shpirt\u00ebrore. Ose, th\u00ebn\u00eb m\u00eb mir\u00eb, ndoshta shp\u00ebrthen pik\u00ebrisht p\u00ebr ato arsye. Edhe p\u00ebr leximin, pra, k\u00ebto v\u00ebshtir\u00ebsi nuk jan\u00eb domosdoshm\u00ebrisht pengesa t\u00eb pakalueshme.<\/p>\n<p>P\u00ebr shkrimtarin argjentinas Jorge Luis Borges, libri ishte i barasvlersh\u00ebm me bot\u00ebn. \u201dBiblioteka, q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt e quajn\u00eb bot\u00eb&#8230;\u201d, kishte shkruar ai. P\u00ebr t\u00eb, leximi ishte esenca e t\u00eb jetuarit, arsyeja pse njeriu jeton. S\u2019\u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u \u00e7uditur, prandaj, se ai u verbua, mbase edhe shkaku i leximit. P\u00ebr shkrimtarin norvegjez Karl Ove Knausgaard, leximi \u00ebsht\u00eb oksigjen p\u00ebr jet\u00ebn, mjeti q\u00eb ndihmon zbimin e err\u00ebsir\u00ebs\/vdekjes q\u00eb, si t\u00eb thuash, jetojn\u00eb bri tij. Mir\u00ebpo, gjat\u00eb koh\u00ebs sa ishte i martuar dhe f\u00ebmij\u00ebt i kishte t\u00eb vegj\u00ebl, p\u00ebr t\u00eb nuk kishte as lexim as shkrim gjat\u00eb fundjavave.<\/p>\n<p>Moratoriumin mbi lexim-shkrimin ia kishte imponuar gruaja suedeze, me arsyetimin se vikendet ishin t\u00eb rezervuara p\u00ebr aktivitete familjare. Edhe pse vet\u00eb norvegjez (pra, me mentalitet t\u00eb ngjash\u00ebm me suedez\u00ebt), Knausgaard tregon t\u00eb jet\u00eb ndier si nj\u00eb barbar i shek. XIX q\u00eb fati i lig rastis ta ket\u00eb plandosur n\u00eb Stokholmin e shek. XXI, ku ideologjia e t\u00eb drejtave t\u00eb barabarta mes burrit dhe gruas ka dep\u00ebrtuar n\u00eb \u00e7do pore t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Mbase pjes\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye \u2013 fakti q\u00eb e kishte t\u00eb ndaluar t\u00eb lexoj\u00eb e t\u00eb shkruaj\u00eb gjat\u00eb vikendeve \u2013 Knausgaard \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb i divorcuar nga gruaja.<\/p>\n<p>Kjo \u00e7far\u00eb u shtjellua m\u00eb sip\u00ebr ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb kryesisht me let\u00ebrsin\u00eb. Mir\u00ebpo \u00e7\u2019ndodh me format e tjera t\u00eb leximit? Si lexohet gazetaria, publicistika, apo eseistika? P\u00ebrgjith\u00ebsisht, artikujt gazetaresk\u00eb apo publicistik\u00eb jan\u00eb konsideruesh\u00ebm m\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, gj\u00eb q\u00eb e b\u00ebn edhe leximin m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb. E \u00e7\u2019t\u00eb thuhet p\u00ebr raportet e organizatave think tanks, si p.sh. Transparency International, Amnesty International, apo Freedom House?<\/p>\n<p>Mbase, n\u00eb krahasim me let\u00ebrsin\u00eb, ndryshimi m\u00eb thelb\u00ebsor q\u00ebndron n\u00eb ritmin e t\u00eb lexuarit. Ta z\u00ebm\u00eb, nj\u00eb raport 400-faq\u00ebsh mbi gjendjen e demokracis\u00eb n\u00eb bot\u00eb rrall\u00ebher\u00eb lexohet faqe p\u00ebr faqe. \u00c7far\u00eb ndodh zakonisht \u00ebsht\u00eb se v\u00ebmendja p\u00ebrqendrohet n\u00eb pikat ky\u00e7e t\u00eb raportit, n\u00eb gjetjet, n\u00eb rekomandimet e konkluzat, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb lexuesi do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb formoj\u00eb nj\u00eb mendim mjaft solid p\u00ebr raportin n\u00eb fjal\u00eb. Ekzistojn\u00eb teknika t\u00eb distilimit dhe sintetizimit t\u00eb informat\u00ebs q\u00eb e b\u00ebn t\u00eb mundshme q\u00eb nj\u00eb raport kaq voluminoz t\u00eb lexohet, mbase, brenda nj\u00eb dite. Nd\u00ebrsa kjo nuk mund t\u00eb b\u00ebhet me nj\u00eb roman, p\u00ebr shembull.<\/p>\n<p>Leximi akademik mbase q\u00ebndron diku n\u00eb mes t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb dhe shkrimit publicistik. Var\u00ebsisht nga tema dhe kompleksiteti i metodologjis\u00eb s\u00eb p\u00ebrdorur, nj\u00eb artikull shkencor 20-faq\u00ebsh mund t\u00eb marr\u00eb gjysm\u00eb dite apo gjysm\u00eb ore. Kjo varet pak edhe nga stili i t\u00eb shkruarit. Ajm\u00e9, shum\u00eb akademik\u00eb mendojn\u00eb se shkrimi sa m\u00eb kompleks e me terme ekzotike-shkencore e b\u00ebn artikullin m\u00eb studioz, kurse e kund\u00ebrta \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb. Sa m\u00eb mir\u00eb q\u00eb kuptohet brend\u00ebsia e tem\u00ebs, aq m\u00eb thjesht\u00eb duhet t\u00eb shkruhet. Kjo vlen si p\u00ebr romanin, ashtu edhe p\u00ebr nj\u00eb artikull apo lib\u00ebr akademik. N\u00eb kujtes\u00eb vjen libri \u201dImagined communities\u201d i studiuesit Benedict Anderson. Lib\u00ebr i shkruar thjesht, por me aq bindje t\u00eb p\u00ebrbrend\u00ebsuar t\u00eb konceptit t\u00eb \u201ckombit\u201d dhe \u201cnacionalizmit\u201d, saq\u00eb s\u2019do mend se sot konsiderohet si nj\u00eb nga ato veprat baz\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj teme.<\/p>\n<p>Libri akademik mund t\u00eb marr\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u2019u lexuar, gjithashtu. Ta z\u00ebm\u00eb, librat ku elaborohet realpolitika mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb n\u00eb pesh\u00eb ngase trajtojn\u00eb moralitetin makiavelian (q\u00eb \u00ebsht\u00eb ndryshe nga moraliteti mes personash t\u00eb thjesht\u00eb), flasin p\u00ebr luft\u00eb e konflikt. Por, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, esenca e asaj p\u00ebr \u00e7far\u00eb flasin Joseph Nye, Kissinger, apo Hedley Bull n\u00eb mij\u00ebra e mij\u00ebra faqe t\u00eb veprave t\u00eb tyre, mund t\u00eb gjendet n\u00eb dhjet\u00ebra faqe t\u00eb tragjedis\u00eb \u201cJul Cezari\u201d t\u00eb Shekspirit.<\/p>\n<p>Kjo vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ilustruar pesh\u00ebn fantastike q\u00eb nj\u00eb grusht faqesh \u2013 k\u00ebsaj radhe t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb \u2013 mund t\u00eb ket\u00eb kur krahasohet me dhjet\u00ebra vepra tjera \u2013 n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast akademike. Sepse, n\u00eb fund t\u00eb fundit, ajo p\u00ebr \u00e7far\u00eb akademik\u00eb t\u00eb panum\u00ebrt shkruajn\u00eb \u00e7do dit\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me tragjedin\u00eb, pushtetin dhe korruptimin e tij, lojalitetin si dhe tradhtin\u00eb e zem\u00ebrthyerjen, t\u00eb p\u00ebrmbledhur n\u00eb nj\u00eb t\u00eb vetme: \u201cEt tu, Brute?\u201d t\u00eb bardit anglez.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"time\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Si matet leximi? Me numrin e faqeve apo cil\u00ebsin\u00eb e leximit? Apo me t\u00eb dyja? Sa peshojn\u00eb 100 faqe t\u00eb \u201cHamletit\u201d, n\u00eb krahasim me po aq faqe t\u00eb \u201cMal\u00ebsores\u201d? A ekziston ndonj\u00eb metodologji, me indikator\u00eb e me objektiva, q\u00eb b\u00ebn matjen e leximit n\u00eb baza ditore, javore, mujore? A do t\u00eb duhej lexuar \u00e7do dit\u00eb, [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":405,"featured_media":7655,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1101,1168,1169],"ppma_author":[698],"class_list":["post-6164","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-letersi","tag-leximi","tag-libri"],"authors":[{"term_id":698,"user_id":405,"is_guest":0,"slug":"armend-bekaj","display_name":"Armend Bekaj","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/armend-bekaj.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/armend-bekaj.png"},"user_url":"","last_name":"Bekaj","first_name":"Armend","description":"Armend Bekaj \u00ebsht\u00eb Ligj\u00ebrues n\u00eb Departamentin p\u00ebr K\u00ebrkime t\u00eb Paqes dhe Konfliktit n\u00eb Universitetin e Uppsala-s, Suedi. Ka punuar p\u00ebr nj\u00eb s\u00ebr\u00eb organizatash nd\u00ebrkomb\u00ebtare, p\u00ebrfshir\u00eb International IDEA n\u00eb Suedi. Ka t\u00eb kryer doktorat\u00ebn n\u00eb shkenca politike n\u00eb Universitetin e Sheffield, Britani t\u00eb Madhe."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/405"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6164"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7656,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6164\/revisions\/7656"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7655"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6164"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}