{"id":6184,"date":"2024-01-26T13:57:18","date_gmt":"2024-01-26T11:57:18","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6184"},"modified":"2024-09-12T14:28:47","modified_gmt":"2024-09-12T12:28:47","slug":"imigrantet-mund-te-ndihmojne-ne-zbutjen-e-krizes-demografike-te-kosoves","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/imigrantet-mund-te-ndihmojne-ne-zbutjen-e-krizes-demografike-te-kosoves\/","title":{"rendered":"Imigrant\u00ebt mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb zbutjen e kriz\u00ebs demografike t\u00eb Kosov\u00ebs"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Gjat\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit, vendet n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor kan\u00eb humbur nj\u00eb p\u00ebrqindje t\u00eb konsiderueshme t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb tyre dhe rajoni tani po p\u00ebrjeton nj\u00eb kriz\u00eb demografike. Kur bie fjala te ky fenomen, p\u00ebrjashtim nuk b\u00ebn as Kosova, e cila po p\u00ebrjeton nj\u00eb shpopullim t\u00eb konsideruesh\u00ebm. Nd\u00ebrmjet viteve 2012 dhe 2022,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.institutigap.org\/lajme\/3177\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kan\u00eb emigruar 338,000 kosovar\u00eb<\/a>.<\/p>\n<p>Situata pritet t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsohet edhe m\u00eb tej, duke pasur parasysh hyrjen ne fuqi t\u00eb liberalizimit t\u00eb vizave n\u00eb janar 2024. Nj\u00eb studim i fundit n\u00ebnvizon se m\u00eb shum\u00eb se\u00a0<a href=\"https:\/\/www.institutigap.org\/lajme\/3177\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">28% t\u00eb kosovar\u00ebve<\/a>\u00a0d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb emigrojn\u00eb nga vendi. Efektet e k\u00ebtij emigracioni tashm\u00eb jan\u00eb t\u00eb dukshme: n\u00eb shum\u00eb dyqane e biznese t\u00eb vogla sheh tabela q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb pun\u00ebtor\u00eb.<\/p>\n<p>Kosova p\u00ebrballet me nj\u00eb dilem\u00eb shtes\u00eb demografike, t\u00eb sh\u00ebnjuar nga nj\u00eb popullsi n\u00eb r\u00ebnie dhe plakje. Sipas nj\u00eb raporti t\u00eb Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs (ASK) n\u00eb vitin 2019, vler\u00ebsohet se deri n\u00eb vitin 2061 popullsia do t\u00eb bjer\u00eb n\u00eb 1.49 milion. Kjo n\u00ebnkupton q\u00eb popullsia mund t\u00eb bjer\u00eb shum\u00eb m\u00eb shpejt sesa pritej.<\/p>\n<p>K\u00ebtu hyjn\u00eb n\u00eb loj\u00eb shum\u00eb faktor\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb i dukshmi \u00ebsht\u00eb ekonomia e vendit. Kosova ka\u00a0<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_sovereign_states_in_Europe_by_GDP_(PPP)_per_capita\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">nj\u00eb nga GDP-t\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta n\u00eb Europ\u00eb<\/a>\u00a0dhe inflacioni pas pandemis\u00eb ka \u00e7uar drejt nj\u00eb rritjeje t\u00eb theksuar t\u00eb \u00e7mimeve.<\/p>\n<p>Kosov\u00ebs s\u00eb shpejti do t\u2019i duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb nj\u00eb zgjedhje: t\u00eb rrudhet ngadal\u00eb nga mungesa e talenteve vendore, ose t\u00eb p\u00ebrpiqet t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb imigrant\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr ta adresuar k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje ekzistojn\u00eb masa alternative, p\u00ebrfshir\u00eb ngritjen e pagave dhe krijimin e kushteve m\u00eb t\u00eb barabarta t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr t\u2019i mbajtur njer\u00ebzit n\u00eb Kosov\u00eb dhe p\u00ebr ta t\u00ebrhequr diaspor\u00ebn t\u00eb kthehet.<\/p>\n<p class=\" translation-block\">Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, zgjidhja m\u00eb e shpejt\u00eb dhe m\u00eb me ndikim \u00ebsht\u00eb rritja e imigracionit, nj\u00eb trend q\u00eb tashm\u00eb po z\u00eb vend n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb rajonin. Vende si&nbsp;<a href=\"https:\/\/balkaninsight.com\/2021\/07\/20\/asian-migrants-fill-jobs-that-picky-albanians-now-spurn\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Shqip\u00ebria<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/welcometoserbia.org\/en\/our_news\/serbia-issues-over-50000-work-permits-to-foreign-nationals-in-2023\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Serbia<\/a>&nbsp;dhe&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.france24.com\/en\/live-news\/20220615-lacking-tourism-workers-croatia-recruits-abroad\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Kroacia<\/a>&nbsp;kan\u00eb filluar t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb fuqi pun\u00ebtore, n\u00eb disa raste edhe nga vende t\u00eb larg\u00ebta si&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.dw.com\/en\/bangladeshi-migrant-workers-take-on-bosnian-construction-sector\/video-62839456\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bangladeshi<\/a>.<\/p>\n<p>Aktualisht, Kosova ka imigracion t\u00eb huaj jasht\u00ebzakonisht t\u00eb ul\u00ebt:\u00a0<a href=\"https:\/\/www.institutigap.org\/lajme\/3177\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">m\u00eb pak se 3,000 njer\u00ebz<\/a>\u00a0q\u00eb kan\u00eb imigruar n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb pun\u00ebs vitin e kaluar.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 frenimit t\u00eb pasojave demografike, t\u00ebrheqja e m\u00eb shum\u00eb imigrant\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb do t\u00eb sillte p\u00ebrpar\u00ebsi financiare, sociale e politike. Kjo do t\u00eb k\u00ebrkonte q\u00eb shoq\u00ebria kosovare t\u00eb p\u00ebrshtatet, por edhe t\u00eb frym\u00ebzohej nga ardhja e imigrant\u00ebve.<\/p>\n<p>Shum\u00eb imigrant\u00eb kan\u00eb potencialin p\u00ebr t\u00eb gjeneruar dhe investuar para n\u00eb ekonomin\u00eb lokale, si dhe p\u00ebr t\u00eb krijuar biznese. Shumica e imigrant\u00ebve kan\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn shkollimin e mes\u00ebm, pavar\u00ebsisht stereotipave se shumica jan\u00eb t\u00eb varf\u00ebr, t\u00eb paarsimuar dhe kryesisht meshkuj.<\/p>\n<p>K\u00ebta individ\u00eb shpesh ofrojn\u00eb burime t\u00eb vlershme, si financiare, ashtu edhe njer\u00ebzore, pasi k\u00ebrkojn\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb re.\u00a0<a href=\"https:\/\/bih.iom.int\/sites\/g\/files\/tmzbdl1076\/files\/documents\/WB_Annual_Report.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Imigrant\u00ebt ukrainas<\/a>, ta z\u00ebm\u00eb, jan\u00eb zakonisht gra t\u00eb arsimuara mir\u00eb, q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb mb\u00ebshtetje financiare afatshkurt\u00ebr, pun\u00eb, shkoll\u00eb dhe t\u00eb tjera sh\u00ebrbime p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt. Por, ukrainasit nuk e gjet\u00ebn k\u00ebt\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb dhe shumica prej tyre tashm\u00eb jan\u00eb larguar nga Kosova, sepse Kosova nuk ofron programe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse integruese.<\/p>\n<p>Vendet q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr imigrant\u00eb duhet t\u00eb fokusohen n\u00eb zhvillimin e programeve t\u00eb integrimit, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu kurset e gjuh\u00ebs, vler\u00ebsimin e aft\u00ebsive, leht\u00ebsimin e investimeve ekonomike, rritjen e sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore dhe arsimore, adresimin e diskriminimit dhe krijimin e skemave m\u00eb fleksibile t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr pun\u00eb.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria, ta z\u00ebm\u00eb, tashm\u00eb po punon n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, me fluksin e madh t\u00eb afgan\u00ebve q\u00eb mbet\u00ebn t\u00eb mb\u00ebrthyer atje gjat\u00eb eksodit pas pushtimit t\u00eb Afganistanit nga taleban\u00ebt. Shqip\u00ebria nuk kishte planifikuar t\u2019i integronte afgan\u00ebt, por u nd\u00ebrmend q\u00eb kishte nevoj\u00eb p\u00ebr skema q\u00eb p\u00ebrfshinin integrimin kulturor.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr imigrant\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfituar ekonomikisht, Kosova mund t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb nga shembujt q\u00eb paraqesin vendet e tjera t\u00eb rajonit dhe t\u00eb zhvilloj\u00eb programet e veta integruese.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 p\u00ebrfitimeve ekonomike, fluksi i imigrant\u00ebve kontribuon n\u00eb nj\u00eb diversitet m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb Kosov\u00eb, pasi individ\u00ebt sjellin me vete zakonet, traditat, gjuh\u00ebt dhe besimet e tyre unike. Nga perspektiva shoq\u00ebrore, kjo gjithashtu ndryshon me rr\u00ebnj\u00eb identitetin komb\u00ebtar, duke rip\u00ebrcaktuar s\u00ebrishmi konceptin se \u00e7far\u00eb realisht do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb jesh kosovar.<\/p>\n<p>Kjo ndihmon n\u00eb zhvillimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie m\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse dhe ndihmon pakicat lokale dhe grat\u00eb, duke hequr supozimet e nacionalizmit dhe p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb etnike, q\u00eb natyrsh\u00ebm anojn\u00eb drejt diskriminimit.<\/p>\n<p>Imigrant\u00ebt sjellin me vete mund\u00ebsi t\u00eb reja, secili n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme. U takon shoq\u00ebrive t\u2019i modernizojn\u00eb dhe pranojn\u00eb ata bashk\u00eb me kulturat e tyre. Her\u00ebt apo von\u00eb, Kosov\u00ebs do t\u2019i duhet ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb zgjedhje.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjat\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit, vendet n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor kan\u00eb humbur nj\u00eb p\u00ebrqindje t\u00eb konsiderueshme t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb tyre dhe rajoni tani po p\u00ebrjeton nj\u00eb kriz\u00eb demografike. Kur bie fjala te ky fenomen, p\u00ebrjashtim nuk b\u00ebn as Kosova, e cila po p\u00ebrjeton nj\u00eb shpopullim t\u00eb konsideruesh\u00ebm. Nd\u00ebrmjet viteve 2012 dhe 2022,\u00a0kan\u00eb emigruar 338,000 kosovar\u00eb. Situata [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":17,"featured_media":6897,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1161,1160,972,1162],"ppma_author":[27],"class_list":["post-6184","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-gdp","tag-imigrimi","tag-kosove","tag-kriza-demografike"],"authors":[{"term_id":27,"user_id":17,"is_guest":0,"slug":"bronwyn-jones","display_name":"Bronwyn Jones","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/2-2.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/2-2.jpg"},"user_url":"","last_name":"Jones","first_name":"Bronwyn","description":"Bronwyn Jones is a writer, editor and media practitioner who currently is the Executive Director of New Perspektiva a media NGO that highlights the issues of majority-minority relationships in Kosovo."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6184","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6184"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6184\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7646,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6184\/revisions\/7646"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6184"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6184"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6184"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6184"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}